Երկիրը նոր պատերազմի հասցնողները շարունակում են սեւ գործը

Այս օ­րե­րին հայ-ադր­բե­ջա­նա­կան հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի հետ կապ­ված ա­մե­նագլ­խա­վոր հարցն է դար­ձել՝ կլի­նի՞ նոր պա­տե­րազմ, թե՝ ոչ: Միայն այն, որ ու­նենք նման հար­ցադ­րում եւ այս կար­գի սրութ­յամբ, ար­դեն իսկ ա­վե­լորդ ան­գամ փաս­տում է, որ այն քա­ղա­քա­կան կուրս աս­վա­ծը, ո­րը 2020թ. նո­յեմ­բե­րի 10-ից սկսած ա­ռաջ են տա­նում ՀՀ գոր­ծող իշ­խա­նութ­յուն­նե­րը, մեղմ կլի­ներ խայ­տա­ռակ տեր­մի­նով բնու­թագ­րե­լը, ան­կախ այն բա­նից՝ սխա՞լ քա­ղա­քա­կա­նութ­յուն է պետք դա ո­րա­կել, թե՝ դա­վա­ճա­նա­կան: Բայց մինչ ՀՀ վայ-իշ­խա­նութ­յուն­նե­րին եւ կլի­նի՞ նոր պա­տե­րազմ, թե՝ ոչ հար­ցին հաս­նե­լը, նախ անդ­րա­դառ­նանք այն ի­րո­ղութ­յուն­նե­րին, ո­րոնք այս փու­լի հիմք դար­ձան:

ԻՆՉ ԱՍԱՑԻՆ ԱՐՑԱԽՅԱՆ ՆՈՐ ԻՇԽԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

Այն, որ Ադր­բե­ջանն ար­ցախ­յան վեր­ջին ի­րա­դար­ձութ­յու­նեն­րի ֆո­նին սկսեց զոր­քեր կու­տա­կել Հա­յաս­տա­նի եւ Ար­ցա­խի սահ­ման­նե­րին, հու­շում է, որ այդ եր­կու գոր­ծըն­թաց­նե­րը ի­րար հետ սերտ կա­պի մեջ են: Ի՞նչ տե­ղի ու­նե­ցավ Ար­ցա­խում. Ա­րա­յիկ Հա­րութ­յուն­յա­նը, ով ու­ներ նի­կոլ­յան կա­մա­կա­տա­րի հա­մա­րում, տե­ւա­կան ժա­մա­նակ Ար­ցա­խի ա­ռանց­քա­յին պաշ­տոն­նե­րին նշա­նա­կում էր ար­ցախ­յան բա­ցա­հայտ եւ թաքն­ված հու­դա­նե­րին: Իսկ սրանք վեր­ջին շրջա­նում բա­ցա­հայ­տո­րեն ա­ռաջ էին տա­նում Ար­ցա­խի բնակ­չութ­յան տար­հան­ման գոր­ծըն­թաց՝ դա կա­պե­լով հու­մա­նի­տար ի­րա­վի­ճա­կի հետ, բայց նաեւ հրա­ժար­վե­լով ռուս խա­ղա­ղա­պահ­նե­րի վե­րահս­կո­ղութ­յամբ զու­գա­հե­ռա­բար Լա­չի­նի եւ Աղ­դա­մի ճա­նա­պարհ­նե­րը բա­ցե­լու Մոսկ­վա­յի ա­ռա­ջար­կից: Ընդ ո­րում, Ադր­բե­ջա­նը ցույց էր տա­լիս, որ այդ ա­ռա­ջար­կի կողմ­նա­կիցն է, թեեւ դրա տակ պարզ տե­սա­նե­լի էր, որ Բաք­վի հա­մար, բնա­կա­նա­բար, այս ա­մե­նը Նի­կո­լի մանկ­լա­վիկ­նե­րի ձեռ­քով Ար­ցա­խը դա­տար­կե­լու, բայց միա­ժա­մա­նակ Մոսկ­վա­յի հետ սուր հա­կա­սութ­յան չգնա­լու ռազ­մա­վա­րութ­յուն էր:

Եվ ա­հա, Ա­րա­յի­կի «կա­մա­վոր–­պար­տա­դիր» հրա­ժա­րա­կա­նից եւ ան­մի­ջա­պես էլ՝ ար­ցախ­յան նոր իշ­խա­նութ­յուն­նե­րի կող­մից հու­դա­նե­րին պաշ­տոն­նե­րից ա­զա­տե­լուց հե­տո նշված խա­ղը սկսեց ձա­խող­վել: Ա­ռա­վել եւս, որ գրե­թե ան­մի­ջա­պես էլ, դեռ ան­գամ մինչ Ար­ցա­խի նա­խա­գա­հի պաշ­տո­նում Սամ­վել Շահ­րա­ման­յա­նի ընտր­վե­լը, Ստե­փա­նա­կեր­տից պարզ մե­սիջ հնչեց, թե` ինչ կա, պատ­րաստ ենք բո­լոր ճա­նա­պարհ­ներն էլ բա­ցել խա­ղա­ղա­պահ­նե­րի ե­րաշ­խա­վոր­մամբ: Ընդ ո­րում, Շա­հրաման­յա­նի ա­ռա­ջին իսկ պաշ­տո­նա­կան ե­լույ­թում եւս նույն ազ­դակ­նե­րը նկատ­վում էին: Նախ, նա միան­գա­մայն տե­ղին ֆիք­սեց, որ ներ­կա սրա­ցում­նե­րի հիմ­քե­րում պետք է տես­նել նաեւ՝ «ՌԴ-­հա­վա­քա­կան Արեւ­մուտք աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան հա­կա­մար­տութ­յունն ու ՌԴ Ուկ­րաի­նա պա­տե­րազ­մը»: Այ­սինքն, որ Ար­ցա­խը եւս ՌԴ-ԱՄՆ հա­կա­մար­տութ­յան օբ­յեկ­տի է վե­րած­վել: Ա­պա նաեւ Ա­րեւ­մուտք կոչ­վա­ծը, չնա­յած իր բա­զում գե­ղե­ցիկ հայ­տա­րա­րութ­յու­նեն­րին եւ կո­չե­րին, ի­րենց վե­րահս­կած մի­ջազ­գա­յին եւ մար­դու ի­րա­վունք­նե­րի եվ­րո­պա­կան դա­տա­րան­նե­րի ո­րո­շում­նե­րին, չեն գնա­լու Ադր­բե­ջա­նի նկատ­մամբ ազ­դե­ցութ­յան կոշտ մի­ջոց­նե­րի, այ­սինքն՝ խա­ղում են Բաք­վի օգ­տին: Իսկ դա պարզ հու­շում է այն մտքի օգ­տին, որ միակ ռեալ ու­ժը, ո­րից կա­րող են պաշտ­պա­նութ­յուն ակն­կա­լել, դա խա­ղա­ղա­պահ ա­ռա­քե­լութ­յունն է:

Ս­րա­նով հան­դերձ, Շահ­րա­ման­յա­նը ռեալ հա­մա­րեց, որ կա նման հար­ցե­րի շուրջ ար­տա­քին կոն­ցեն­սուս, այ­սինքն՝ այդ ուղ­ղութ­յամբ Ստե­փա­նա­կեր­տը կա­րող է գոր­ծել.

«1) Ար­ցախ­յան հա­կա­մար­տութ­յու­նը կար­գա­վոր­ված չէ, ինչ­պես պնդում է Ադր­բե­ջա­նը, հե­տե­ւա­բար Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղը հան­դի­սա­նում է վի­ճե­լի տա­րածք, ո­րը պետք է ստա­նա ո­րո­շա­կի կար­գա­վի­ճակ,

2) Ար­ցախն ու Հա­յաս­տա­նը պետք է ու­նե­նան ու­ղիղ տրանս­պոր­տա­յին հա­ղոր­դակ­ցութ­յուն՝ Լա­չի­նի մի­ջանցք։ Վեր­ջինս, հա­կա­ռակ Բաք­վի պնդում­նե­րի, ար­դեն տե­ւա­կան ժա­մա­նակ է փակ է եւ պետք է բաց­վի։ Պետք է գոր­ծարկ­վեն նաեւ տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին այլ ճա­նա­պարհ­ներ եւս, սա­կան դրանք չեն կա­րող փո­խա­րի­նել Լա­չի­նի մի­ջանց­քին կամ դիտ­վել դրան այ­լընտ­րանք,

3) Ստե­փա­նա­կեր­տը պետք է բա­նակ­ցի Բաք­վի հետ: Ընդ ո­րում, այս հար­ցում, թե ՌԴ-ն եւ թե հա­վա­քա­կան ա­րեւ­մուտ­քը պատ­րաստ են տրա­մադ­րել հար­թակ եւ հան­դես գալ միջ­նոր­դի դե­րում, ին­չին կտրա­կա­նա­պես դեմ է Ադր­բե­ջա­նը:

­Միակ պար­տա­դիր պայ­մա­նը պետք է լի­նի բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րի կազ­մա­կեր­պու­մը եր­րորդ երկ­րի կող­մից՝ ձեռք բեր­վե­լիք պայ­մա­նա­վոր­վա­ծութ­յուն­նե­րի կա­տար­մա­նը նրա տրա­մադ­րած ե­րաշ­խա­վո­րութ­յամբ»:

Այն, որ որ­պես «եր­րորդ եր­կիր» կա­րող է հան­դես գալ միայն Ռու­սաս­տա­նը, դժվար չէ հաս­կա­նալ ե­լույ­թի ողջ են­թա­տեքս­տից: Ըստ այդմ, ըստ էութ­յան, դա մո­տա­վո­րա­պես նման ազ­դակ է հղում: Ար­ցա­խը պատ­րաստ է գնալ կո­մու­նի­կա­ցիա­նե­րի միա­ժա­մա­նակ գոր­ծարկ­ման հետ կապ­ված մոս­կով­յան սխե­մա­յով, ո­րին, կրկնենք, հա­վա­նութ­յուն է տվել նաեւ Բա­քուն: Նաեւ, Ար­ցա­խը պատ­րաստ է ՌԴ­-ի միջ­նոր­դութ­յամբ բա­նակ­ցել Ադր­բե­ջա­նի հետ:

ԻՆՉՈՒ ԿԱՏԱՂԵՑ ԱԼԻԵՎԸ

Այ­սինքն, պա­տա­հա­կան չէ, որ ար­ցախ­յան այս ի­րա­դար­ձութ­յուն­նե­րի ֆո­նին տա­րած­վեց այն գա­ղա­փա­րը, թե հենց Մոսկ­վան է կանգ­նած այդ բո­լոր զար­գա­ցում­նե­րի հիմ­քում, եւ հի­մա Ար­ցա­խը կսկսի գոր­ծել ռուս­ների եւ ոչ թե Ա­րեւ­մուտ­քի ա­ռա­ջադ­րած մո­դե­լով: Իսկ դա, կրկնենք, լուրջ հար­ված էր Ար­ցա­խը ներ­սից հա­յա­թա­փե­լու սխե­մա­յին: Ա­վե­լին, միա­ժա­մա­նակ բարդ վի­ճա­կում է դնում Բաք­վին: Կրկ­նենք` Ար­ցա­խը երբ հա­մա­ձայ­նութ­յուն է տա­լիս միա­ժա­մա­նակ ճա­նա­պարհ­նե­րը գոր­ծար­կե­լու մոս­կով­յան ա­ռա­ջար­կին, ո­րի օգ­տին հան­դես էր ե­կել Բա­քուն, այս դեպ­քում հենց Ադր­բե­ջանն է հայտն­վում իր փո­րած փո­սում: Այ­սինքն, ի­րա­կա­նում էլ հա­մա­ձայն­ե­լով այդ մե­խա­նիզ­մի հետ, Բա­քուն պար­զա­պես կորց­նում է ար­ցա­խա­հա­յութ­յա­նը սո­վի մատ­նե­լու մի­ջո­ցով հե­ռաց­նե­լու ա­միս­նե­րով ա­ռաջ տա­նող գոր­ծի­քը, ո­րի դեպ­քում կա­րող էր նաեւ ար­դա­րա­նալ՝ ես ի՞նչ ա­նեմ, ար­ցախ­ցի­նե­րը հրա­ժար­վե­ցին օգ­նութ­յու­նից: Ճիշտ է, այս պա­հին ո­րոշ նե­րար­ցախ­յան հու­դա­յիկ­ներ դեռ փոր­ձում են փակ պա­հել ճա­նա­պար­հը, թե՝ լավ է սո­վից մեռ­նենք, քան Ադր­բե­ջա­նից, հի­մա նաեւ՝ Ռու­սաս­տա­նից ե­կած բեռ վերց­նենք, սա­կայն դա հեշտ լու­ծե­լի խնդիր է:

­Բաք­վում էլ դա, ինչ խոսք, հաս­կա­նում են, եւ այն, որ ե­թե մինչ այդ «կա­նաչ լույս» էին վա­ռել ՌԴ­-ից ե­կող բեռ­նե­րի ա­ռաջ, իսկ հե­տո այն ա­րա­գո­րեն փո­խե­ցին «կար­մի­րով», գա­լիս է հու­շե­լու, որ Ադր­բե­ջա­նը փոր­ձում է կողմ­նո­րոշ­վել՝ պե՞տք է հրա­ժար­վեն ճա­նա­պարհ­նե­րը բա­ցե­լուց եւ բա­ցա­հայտ դեմ գնան Մոսկ­վա­յին: Ընդ ո­րում, նաեւ հաշ­վի առ­նե­լով, որ ե­թե դեմ գնան, դա պետք է ա­նեն ոչ միայն Ար­ցա­խի, այլ նաեւ Զան­գե­զու­րի ուղ­ղութ­յամբ:

ԻՆՉ Է ԱՆՈՒՄ ՆԻԿՈԼԸ

­Գանք հա­յաս­տան­յան իշ­խա­նութ­յուն­նե­րին: Այն, որ Նի­կոլն Ա­րա­յի­կին կորց­նե­լուն պես ան­մի­ջա­պես սկսեց բո­լոր հնա­րա­վոր մե­խա­նիզմ­նե­րով հա­կա­ռու­սա­կա­նութ­յուն դրսե­ւո­րել (սե­փա­կան ու Ա­լե­նի հայ­տա­րա­րութ­յու­նեն­րով, կնո­ջը Կիեւ ու­ղար­կե­լով, ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րի հետ զո­րա­վար­ժանք­ներ կազ­մա­կեր­պե­լով եւ այլն), ա­վե­լի շատ նման է այն հա­կա­ռու­սա­կան կուր­սին, ո­րը նա որ­դեգ­րել էր նաեւ 44-օր­յա պա­տե­րազ­մի շե­մին: Ա­մեն դեպ­քում, նրա ներ­կա գոր­ծո­ղութ­յուն­նե­րը` ա­մեն կերպ ցույց տալ, թե ՌԴ­-ին եւ ՀԱՊԿ­-ին վա­նում է Հա­յաս­տա­նից, ա­վե­լի շատ նման է թշնա­մուն ուղղ­ված հրա­վե­րին: Թե` ռուս­նե­րը բան չեն ա­նի, գոր­ծի ան­ցեք, քա­նի դեռ ժա­մա­նակ կա: Հա­կա­ռակ դեպ­քում աբ­սուրդ կլի­ներ, երբ մի պե­տութ­յան ղե­կա­վա­րը, իր իսկ խոս­տո­վան­մամբ՝ կանգ­նած լի­նե­լով պա­տե­րազմ սկսվել-չսկս­վե­լու գերխնդ­րի ա­ռաջ, ա­մեն բան ա­նում է, որ միակ պաշ­տո­նա­կան դաշ­նա­կի­ցը թքի եւ մա­տը մա­տին չտա: Կամ կա­րո՞ղ է մե­կը բա­ցատ­րել, թե այդ ինչ­պես է ստաց­վում, որ կնոջն ու­ղար­կում է Կիեւ, երբ նույն ուկ­րաի­նա­կան իշ­խա­նութ­յուն­նե­րը հե­րիք չէ՝ 44-օր­յա պա­տե­րազ­մի ժա­մա­նակ ֆոս­ֆոր էին ու­ղար­կում ա­զե­րի­նե­րին՝ հայ զին­վոր­նե­րի գլխին թա­փե­լու հա­մար, ու հենց այս պա­հին էլ, բո­լո­րից ա­ռաջ ըն­կած, ցու­ցադ­րա­բար սի­րա­խա­ղե­րի մեջ են մտնում Ադր­բե­ջա­նի հետ: Կա­րո՞ղ է մե­կը բա­ցատ­րել, թե այդ ինչ­պես է ստաց­վում, որ ա­մե­րի­կա­ցի­նե­րը գրե­թե ան­թա­քույց խո­սում են, թե հնա­րա­վոր պա­տե­րազ­մին ռուս­նե­րի մի­ջամ­տութ­յան դեպ­քում կօգ­նեն Ադր­բե­ջա­նին, իսկ Նի­կո­լը նրանց հետ զո­րա­վար­ժանք­ներ է սկսել, չնա­յե­լով ան­գամ ՌԴ­-ից եւ Ի­րա­նից ե­կած նա­խազ­գու­շա­ցում­նե­րին՝ դրա­նով ա­ռաջ տա­նե­լով Հա­յաս­տա­նին նոր պա­տե­րազ­մի հասց­նե­լու սեւ գոր­ծը: Չ­նա­յած, միայն այն, որ, ըստ տա­րած­ված լու­րե­րի, Նի­կո­լը սար­սա­փի է մատն­վել՝ մտա­ծե­լով, թե «Վագ­նե­րը» գա­լիս է իր հե­տե­ւից, ար­դեն իսկ պարզ խո­սում է, որ նա հստակ գի­տակ­ցում է՝ ա­րել է այն­պի­սի քայ­լեր, որ «Վագ­նե­րը» կա­րող է հան­կարծ գալ նրա հե­տե­ւից: Իսկ դրան զու­գա­հեռ տա­րած­ված լու­րը, թե ար­դեն հասց­րել է ըն­տա­նի­քը դուրս բե­րել, կամ, որ Թուր­քիա­յից են նրան հու­շել, թե՝ «Վագ­նե­րից» զգու­շա­նալ է պետք, ար­դեն ի­րա­վի­ճա­կի մա­սին ծայ­րա­հե­ղո­րեն պարզ է ակ­նար­կում: Ու պատ­կե­րը շատ ա­վե­լի ա­ռար­կա­յա­կան տեսք կստա­նա, ե­թե այս ա­մե­նին գու­մա­րում ենք այդ ոչ դի­վա­նա­գի­տո­րեն հայ­տա­րա­րութ­յու­ննե­րը, ո­րոնք նա­խօ­րեին ա­րեց Լավ­րո­վը, էլ չենք խո­սում ռու­սա­կան պաշ­տո­նա­կան եւ ոչ պաշ­տո­նա­կան բա­զում այլ աղբ­յուր­նե­րի մա­սին:

­Սա­կայն ամ­բողջ խնդիրն այն է, որ այս պա­հին կլի­նի՞ նոր պա­տե­րազմ, թե՝ ոչ հար­ցի հետ կապ­ված ա­ռաջ­նա­յինն այն չէ, թե ինչ է ա­նում եւ ա­սում Նի­կոլն ու նրա կող­քին կանգ­նած­նե­րը: Շատ ա­վե­լի էա­կան է, թե ինչ են ա­նում Ռու­սաս­տանն ու Ի­րա­նը, եւ այդ քայ­լերն ինչ­պե՞ս են ըն­կա­լում Թուր­քիան եւ Ադր­բե­ջա­նը, բնա­կա­նա­բար, ըն­դու­նե­լով նաեւ ԱՄՆ­–ից եւ Իս­րա­յե­լից ե­կած հոր­դոր­նե­րը:

ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ