«Զանգեզուրի միջանցքն» իրոք դառնում է հաջորդ քայլը

Ի­հար­կե, նի­կոլ­յան խուն­տան շա­րու­նա­կում է Ար­ցախ-­Հա­յաս­տա­նի շուրջ ստեղծ­ված այս ի­րա­վի­ճա­կի հետ կապ­ված բո­լո­րին մե­ղադ­րել, թեեւ հա­զիվ թե ո­րե­ւէ ող­ջա­միտ մարդ չգի­տակ­ցի, որ պատ­ճա­ռը Պ­րա­հա­յում Ար­ցախն Ադր­բե­ջա­նի կազ­մում ճա­նա­չելն էր: Եվ միայն այն, որ այս ա­մե­նից հե­տո Նի­կո­լը պատ­րաստ­վում է նույն՝ ա­րեւմտ­յան ձե­ւա­չա­փով շա­րու­նա­կել «բա­նակ­ցել» Ա­լիե­ւի հետ, այս ան­գամ իս­պա­նա­կան Գ­րա­նա­դա­յում, գա­լիս է հու­շե­լու, որ Ա­րեւ­մուտ­քը շտա­պում է ժամ ա­ռաջ խա­ղը հասց­նել ա­վար­տին: Թե­րեւս նաեւ գի­տակ­ցե­լով, որ Նի­կո­լին պա­հե­լու ռե­սուր­սը շատ մեծ չէ, իսկ ընդ­դի­մութ­յու­նը բա­ցա­հայտ խո­սում է իշ­խա­նութ­յան գա­լու դեպ­քում «Պ­րա­հա­յի գոր­ծըն­թաց», այն է՝ «Բր­յու­սե­լի ձե­ւա­չափ» կոչ­վա­ծից հրա­ժար­վե­լու, ՌԴ-Ի­րան ա­ռանց­քի հետ ռեալ հա­մա­գոր­ծակ­ցե­լու մա­սին: Իսկ այդ դեպ­քում հայ-ադր­բե­ջա­նա­կան գոր­ծըն­թա­ցը, ա­վե­լի կոնկ­րետ` այն ա­մե­նը, որ մնա­ցել է Ար­ցա­խից հե­տո, բայց պետք է լու­ծում տալ, այդ թվում՝ կո­մու­նի­կա­ցիա­նե­րը հար­ցը ՌԴ-Ի­րան թե­ւի հետ հա­մա­գոր­ծակ­ցութ­յու­նից բխող տրա­մա­բա­նութ­յուն կա­րող է տե­ղա­փոխ­վել:

Այս­պի­սով, այն, որ Նի­կո­լից էլ ա­ռաջ ըն­կած, բրի­տա­նա­կան MI-6-ի այ­ցե­լու, ԱԽՔ Ար­մեն Գ­րի­գոր­յանն այ­սօր մեկ­նում է Բր­յու­սել, որ­տեղ ծրագր­ված է հան­դի­պում Մակ­րո­նի, Շոլ­ցի եւ Շառլ Մի­շե­լի խորհր­դա­կան­նե­րի ու Ադր­բե­ջա­նի նա­խա­գա­հի օգ­նա­կան Հ. Հա­ջիե­ւի հետ՝ Գ­րա­նա­դա­յի հան­դի­պու­մը նա­խա­պատ­րաս­տե­լու ան­վան տակ, գա­լիս է հու­շե­լու, որ նի­կոլյան թի­մը շա­րու­նա­կում է այս­քան ա­ղետ­նե­րի պատ­ճառ դար­ձած «Պ­րա­հա­յի հար­վա­ծին» ա­վե­լաց­նել Հա­յաս­տա­նին ուղղ­ված եւս մեկ ծանր հար­ված: Նույն ազ­դա­կը ստաց­վեց նաեւ Սի­մոն­յան Ա­լե­նից, ով Հան­րա­յին հե­ռուս­տաըն­կե­րութ­յան ե­թե­րում նա­խօ­րեին հայ­տա­րա­րեց. «Ան­ձամբ ես կար­ծում եմ, որ մենք շատ մոտ ենք եւ պատ­մա­կան հնա­րա­վո­րու­թյուն ու­նենք՝ կնքել խա­ղա­ղութ­յան պայ­մա­նա­գիր, եւ ու­զում եմ ա­սել, որ մեզ հա­մար ա­ռաջ­նա­յին է այս ճա­նա­պարհ­նե­րի բա­ցում, եւ Հա­յաս­տա­նը բաց է տրա­մադ­րել ճա­նա­պարհ եւ նույ­նիսկ եր­կա­թու­ղի... Շատ կու­զե­նանք , որ Գ­րա­նա­դա­յում քայլ ա­նենք ա­ռաջ, պատ­մա­կան շանսն օգ­տա­գոր­ծենք, հա­վերժ պա­տե­րազ­մը ոչ մե­կին ձեռք չի տա­լիս»,- ա­սաց նա:

«­Հա­յաս­տա­նը բաց է տրա­մադ­րել եր­կա­թու­ղի»: Ս­րա­նով, ի­հար­կե, ար­դեն իսկ պարզ է, թե հա­նուն ին­չի է ա­րեւմտ­յան ցու­ցում­նե­րով ա­ռաջ մղվող այդ «խա­ղա­ղութ­յան պայ­մա­նա­գի­րը»: Ա­ռա­վել եւս, որ Էր­դո­ղանն ու Ա­լիեւն այդ մա­սին ար­դեն ան­գամ ա­ռանց թաքց­նե­լու են խո­սում: Եվ այս ա­ռու­մով, ի­հար­կե, պա­տա­հա­կան չէ, որ ի­րենց հեր­թա­կան հան­դիպ­ման վայրն ընտ­րել էին Նա­խի­ջե­ւա­նը: Ի­հար­կե, կա­րող էին այս ան­գամ էլ պա­տե­րազ­մի տար­բե­րակն ընտ­րել, բայց դա ար­դեն դար­ձել է շատ վտան­գա­վոր:

Այս­պես, Ի­րա­նից, այս ան­գամ՝ Պաշտ­պա­նութ­յան նա­խա­րա­րութ­յու­նից ե­կավ հեր­թա­կան նա­խազ­գու­շա­ցու­մը՝ չի հան­դուր­ժի տա­րա­ծաշր­ջա­նում մի­ջազ­գա­յին սահ­ման­նե­րի ո­րե­ւէ փո­փո­խութ­յուն: «Մենք հայ­տա­րա­րել ենք, որ թույլ չենք տա սահ­ման­նե­րի ո­րե­ւէ փո­փո­խութ­յուն տա­րա­ծաշր­ջա­նում։ Մեր ո­րոշ սահ­մա­նա­կե­տե­րում ցան­կա­ցել են փո­փո­խութ­յուն­ներ մտցնել, բայց չեն հա­մար­ձակ­վել եւ չեն հա­մար­ձակ­վի»,- ա­սել է ԻԻՀ ՊՆ մա­մու­լի քար­տու­ղար, գե­նե­րալ Ռե­զա Թա­լաի­նի­կին: Ընդ ո­րում, այս ան­գամ տո­նայ­նութ­յունն ա­վե­լի կոշտ է. ի­րան­ցի գե­նե­րա­լը ման­րա­մաս­նել է, որ երբ Ի­րանն ա­սում է, որ սահ­ման­նե­րը չպետք է փոխ­վեն, դա նշա­նա­կում է, որ նա հեն­վում է ո­րո­շա­կի հիմ­քի վրա, օ­րի­նակ՝ իր ռազ­մա­կան հզո­րութ­յան: Ընդ ո­րում, Ռե­զա Թա­լաի­նի­կիից ա­ռաջ էլ Ի­րա­նի բա­նա­կի ցա­մա­քա­յին զոր­քե­րի հրա­մա­նա­տար, գե­նե­րալ Կ­յու­մարս Հայ­դա­րին էր հայ­տա­րա­րել, որ ի­րենք տա­սը բրի­գադ են տե­ղա­կա­յել կրի­տի­կա­կան սահ­մա­նա­յին շրջան­նե­րում, նե­րառ­յալ Հա­յաս­տա­նի եւ Ադր­բե­ջա­նի մոտ գտնվող շրջան­նե­րում՝ «Թշ­նա­մի­նե­րի­ն դի­մա­կա­յե­լու հա­մար»:

Այս ֆո­նին, հաս­կա­նա­լի է, պա­տա­հա­կան չէ նաեւ ռուս-ի­րա­նա­կան շփում­նե­րի ներ­կա ակ­տի­վա­ցու­մը, այդ թվում՝ Շոյ­գո­ւի եւ Լավ­րո­վի Ի­րան կա­տա­րած այ­ցի մա­կար­դա­կով: Ընդ ո­րում, այս այ­ցե­րի եւ այլ նման մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի շրջա­նակ­նե­րում կտրուկ ակ­տի­վաց­վում են ռուս-ի­րա­նա­կան հա­րա­բե­րութ­յու­ններն ինչ­պես քա­ղա­քա­կան, այն­պես էլ ռազ­մա­կան ուղ­ղութ­յուն­նե­րում, ո­րը ոչ միայն Ա­լիե­ւին, այն­պես էլ Էր­դո­ղա­նին, ի­հար­կե, պար­տադ­րում են չգնալ ու­ղիղ բախ­ման:

­Բայց այդ բախ­ման կա­րի­քը չի էլ լի­նի, ե­թե դիմեն փորձ­ված տրյու­կին: Այ­սինքն, ե­թե Ա­լե­նի ա­սա­ծի պես, Նի­կո­լը գնա, պայ­մա­նա­գիր ստո­րագ­րի, թե հա­մա­ձայն եմ Մեղ­րիի ճա­նա­պար­հը բա­ցել, ա­պա ով ինչ կա­րող է ա­սել: Ա­ռա­վել եւս, որ այն կներ­կա­յաց­վի «խա­ղա­ղութ­յան պայ­մա­նագ­րի» սոու­սով եւ փա­թե­թա­վոր­մամբ, թե «Հա­յաս­տա­նի սու­վե­րե­նությ­ո­ւնը պաշտ­պան­վում է»: Միայն թե այն, որ ի­րա­կա­նում Հա­յաս­տանն այդ­քան կա­րե­ւոր ու­ղին սե­փա­կան ու­ժե­րով վե­րահս­կե­լու ոչ մի շանս չու­նի, դա կմղեն աչ­քից հե­ռու:

­Մինչ­դեռ հենց դա է ա­մե­նա­կա­րե­ւո­րը: Առ­հա­սա­րակ, այդ ճա­նա­պար­հին կտրվի «Զան­գե­զու­րի մի­ջանցք», թե պար­զա­պես՝ միջ­պե­տա­կան ու­ղի ան­վա­նու­մը, կախ­ված է մեկ հար­ցից՝ ով է ի­րա­կա­նաց­նե­լու դրա աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան վե­րահս­կո­ղութ­յու­նը (չշփո­թել ֆի­զի­կա­կան վե­րահս­կո­ղութ­յան հետ): Ընդ ո­րում, ան­կախ այն բա­նից, թե դա հիմ­նա­վո­րող փաս­տաթղ­թե­րում, պայ­մա­նագ­րե­րում ինչ է գրված, եւ մաս­նա­վո­րա­պես Հա­յաս­տանն իր թղթա­յին ի­րա­վա­սութ­յուն­ներն ու­նի: Եվ այն, որ ներ­կա ի­րա­վի­ճա­կում նման վե­րահս­կո­ղութ­յան հայտ է ներ­կա­յաց­րել մի կող­մից՝ ռուս-ի­րա­նա­կան դա­շին­քը, մյուս կող­մից՝ թուրք-ա­զե­րիա­կան տան­դե­մը՝ անգ­լո­սաք­սո­նիզ­մի հո­վա­նա­վո­րութ­յամբ, գի­տակ­ցում է ա­մեն մի նոր­մալ մարդ:

Ու հի­մա նման է նրան, որ Ա­րեւ­մուտ­քը փոր­ձում է վեր­ջին պա­հին Հա­յաս­տա­նում  զրո­յա­կան վար­կա­նիշ ու­նե­ցող Նի­կո­լին տա­նել Գ­րա­նա­դա ու այն­պես, ինչ­պես Պ­րա­հա­յում, պար­տադ­րել ստո­րագ­րութ­յուն դնել մի փաս­տաթղ­թի տակ, ո­րի վերջ­նարդ­յունք կա­րող է դառ­նալ այդ կո­մու­նի­կա­ցիա­նե­րի աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան վե­րահս­կո­ղութ­յու­նը Թուր­քիա­յին տա­լը: Ընդ ո­րում, նման ի­րա­վի­ճա­կում ռուս-ի­րա­նա­կան դա­շինքն ի­րա­վի­ճա­կը փո­խե­լու հար­ցում խնդրի ա­ռաջ է կանգ­նում. նրանց ա­ռաջ կդրվի նման մի տրա­մա­բա­նութ­յուն՝ ինչ պար­տադ­րանք, ինչ սպառ­նա­լիք, Հա­յաս­տա­նի սու­վե­րեն ի­րա­վունքն է, եւ ինչ ու­զում, դա էլ ստո­րագ­րում է, ձեզ ինչ:

Դ­րա­նից հե­տո, ե­թե ան­գամ Նի­կո­լին հարկ լի­նի Հա­յաս­տա­նից «թռցնել», նոր իշ­խա­նութ­յուն­նե­րը, ով­քեր կգան նրան փո­խա­րի­նե­լու, ար­դեն կաշ­կանդ­ված կլի­նեն նրա ստո­րագ­րած փաս­տաթ­ղթե­րը չե­զո­քաց­նե­լու հար­ցում: Ու հենց դա էլ ա­նոն­սա­վո­րեց Ա­լե­նը:

ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ