Ոչ թե արցախահայերի, այլ 120 հազար ՀՀ քաղաքացու էր Նիկոլը պարտավոր պաշտպանել

­Միր­զո­յան Ա­րո­ն հրաժարվեց գնա­լ Բիշ­քեկ, թե՝ կմեկ­նի փոխ­նա­խա­րա­րը: Սա պարզ ակ­նարկ է, որ ա­ռա­ջար­կը՝ Բիշ­քե­կում կազ­մա­կեր­պել ԱԳ նա­խա­րար­նե­րի հան­դի­պում, ո­րին մաս­նակ­ցե­լու հա­մա­ձայ­նութ­յուն Բայ­րա­մո­վը տվել էր, Ա­րոն մեր­ժում է:

ԱՐՈՅԻ ՀԱՄԱՐ ԿԱՐԵՎՈՐԸ ԱՐԵՎՄՈՒՏՔՆ Է

Ի­հար­կե, ագնամ այս պահին դեռ վերջ­նա­կան չէ, թե հան­դի­պումն ան­պայ­ման չի կա­յա­նա­լու. ցան­կա­ցած պա­հի Ա­րոն կա­րող է փոխ­նա­խա­րարի փո­խա­րեն մեկ­նել: Չի բա­ցառ­վում, որ այդ ա­ռա­ջարկ­վող հան­դիպ­ման հա­ջորդ օ­րը՝ հոկ­տեն­բե­րի 13-ին, կկա­յա­նա նաեւ ե­րեք երկր­նե­րի ղե­կա­վար­նե­րի մա­կար­դա­կով հան­դի­պում, առավելօ եւս, որ Ալիեւը ՆԻկոլին ներիմեղադրեց բանակցությունները տապալելու մեջ։

Սա­կայն այս պա­հին ի­րո­ղութ­յու­նը դա է՝ Ա­րոն եւ ՆԻկոլը չեն գնում Բիշ­քեկ, եւ դա առն­վազն «տա­րօ­րի­նակ» է: Բանն այն է, որ օ­րերս Նի­կոլն էր հայ­տա­րա­րում, թե պատ­րաստ է Ա­լիե­ւի հետ հան­դի­պել ցան­կա­ցած հար­մար պա­հի: Ու հի­մա, երբ կա նման պահ, Ա­րոն ա­ռաջ ըն­կած մեր­ժո՞ւմ է: Ա­վե­լին, գո­նե ե­րեկ­վա դրութ­յամբ չկար Ա­լիե­ւի մյուս ա­ռա­ջար­կին՝ հան­դի­պել Թ­բի­լի­սիում: Իսկ դա մեկ բան է նշա­նա­կում՝ Նի­կո­լը փոր­ձում է ա­մեն կերպ շա­րու­նա­կել ա­րեւմտ­յան միջ­նոր­դութ­յամբ հան­դի­պում­նե­րը, ին­չից Ա­լիեւն ակն­հայ­տո­րեն ա­մեն կերպ հրա­ժար­վում է: Այս­պի­սով, երբ Նի­կո­լից ա­ռաջ Ա­րոն է ակ­նար­կում Բիշ­քեկ չմեկ­նե­լու մա­սին, դա նույնկերպ պետք է հաս­կա­նալ. «Օ­մե­գան» չի կա­րող «ա­րեւմտ­յան պատ­վի­րա­տու­նե­րի գլխից թռնել»: Իսկ դա հրամանի նման ցուցում էր Նիկոլին։

­Միայն թե այս պա­հին ի­րո­ղութ­յուն­նե­րը «մի փոքր» այլ են, քան պատ­կե­րաց­նում էին կամ ցան­կա­նում էին Նի­կոլն ու նրա Ա­րոն: Սկ­սենք նրա­նից, որ աս­տի­ճա­նա­բար սկսում է թափ հա­վա­քել այն հար­ցը, թե ի­րա­կա­նում ին­չո՞ւ 100 հա­զար ար­ցա­խա­հայ հե­ռա­ցավ իր հո­ղից: Ընդ ո­րում, Ա­լիե­ւը այս հար­ցում բա­ցա­հայ­տո­րեն մե­ղադ­րեց Նի­կո­լին, ո­րը սա­կայն գե­րա­դա­սեց լռել: Եվ դա հաս­կա­նա­լի է, հաշ­վի առ­նե­լով այն թե­զը, որ ար­ցա­խա­հա­յե­րը վա­խե­ցած հե­ռա­ցել են պաշ­տո­նա­կան Ե­րե­ւա­նի եւ նե­րար­ցախ­յան հու­դա­նե­րի ջան­քե­րով տա­րած­ված ար­հես­տա­կան խու­ճա­պի արդ­յուն­քում եւ ոչ թե Ար­ցա­խի նոր ղե­կա­վա­րութ­յան կամ ռուս խա­ղա­ղա­պահ­նե­րի մեղ­քով, գնա­լով ա­վե­լի ու ա­վե­լի հաս­տա­տուն հիմ­քեր է ստա­նում: Ա­ռա­վել եւս, որ հաս­կա­նա­լի է այդ ցե­ղաս­պան մե­խա­նիզ­մի ողջ ի­մաս­տը. Ա­րեւ­մուտ­քին պետք էր ռուս խա­ղա­ղա­պահ­նե­րին հե­ռաց­նել, եւ դրա հա­մար անհ­րա­ժեշտ էր, որ Ար­ցա­խում հա­յեր չմնան:

­Մի ամ­բողջ ժո­ղովր­դի` հա­նուն սե­փա­կան րո­պեա­կան շա­հի ցե­ղաս­պա­նե­լու այս պատ­մութ­յու­նը, հաս­կա­նա­լի է, ժա­մա­նա­կի ըն­թաց­քում դեռ ի­րեն շատ ցույց կտա, մե­ղա­վոր­նե­րը՝ կպատժ­վեն: Սա­կայն այս պա­հին ի­րո­ղութ­յունն այն է, որ այդ հրե­շա­վոր օ­պե­րա­ցիան այդ­պես էլ իր վերջ­նարդ­յուն­քին չհա­սավ, ին­չի մա­սին ժա­մա­նա­կին քա­նիցս զգու­շաց­րել ենք: Այն է, ռուս խա­ղա­ղա­պահ­ներն Ար­ցա­խում են: Ա­վե­լին, նա­խօ­րեին ՌԴ ՊՆ-ն հայ­տա­րա­րեց, որ թեեւ մի շարք պա­հա­կա­կե­տեր մոն­տաժ­վել են (այն վայ­րե­րում, որ­տեղ առ­հա­սա­րակ հա­յեր չեն մնա­ցել), բայց փո­խա­րե­նը նոր պա­հա­կա­կե­տեր են տե­ղա­կայ­վում, այդ թվում՝ ա­զե­րի­նե­րի հետ հա­մա­տեղ: Այ­սինքն, գո­նե այս պա­հին ռու­սա­կան ու­ժե­րը հե­ռա­նալ չեն պատ­րաստ­վում:

­Նա­խօ­րեին նույն բանն ա­սաց նաեւ ՌԴ փո­խարտ­գործ­նա­խա­րար Մի­խա­յիլ Գա­լու­զի­նը. «Ղա­րա­բա­ղի շատ բնա­կիչ­ներ ծանր ո­րո­շում են կա­յաց­րել հե­ռա­նալ այն­տե­ղից։ Բայց միա­ժա­մա­նակ ես ել­նում եմ այն բա­նից, որ ռու­սա­կան խա­ղա­ղա­պահ զո­րա­կազ­մի ա­ռա­քե­լութ­յու­նը կմնա ա­վե­լի քան պա­հանջ­ված: Մեր զո­րա­կազ­մի դե­րը անհ­րա­ժեշտ է, եւ ես կար­ծում եմ, որ հե­տա­գա­յում եւս այն անհ­րա­ժեշտ կլի­նի։ Նախ՝ մնում է այն հար­ցը, որ ի­րենց հան­գիստ զգան այն բնա­կիչ­նե­րը, ո­րոնք ինչ-որ փու­լում կո­րո­շեն վե­րա­դառ­նալ։ Եվ խա­ղա­ղա­պահ­նե­րի առ­կա­յութ­յու­նը այդ մարդ­կանց հա­մար հանգս­տութ­յան լրա­ցու­ցիչ գոր­ծոն կլի­նի։ Այն­պես որ, ես չէի ա­սի, թե ռու­սա­կան խա­ղա­ղա­պահ զո­րա­կազ­մի գոր­ծու­նեութ­յու­նը Ղա­րա­բա­ղում սպառ­վել է: Հար­ցը, թե ինչ­պի­սին կա­րող էին լի­նել այդ զո­րա­կազ­մի այս­տեղ գտնվե­լու հե­տա­գա մո­դա­լութ­յուն­նե­րը, կքննարկ­վի եւ կո­րոշ­վի Մոսկ­վա­յի եւ Բաք­վի մի­ջեւ»: Ա­վե­լին, Գա­լու­զի­նը հա­յութ­յան հա­մար շատ կա­րե­ւոր մեկ այլ միտք եւս շեշ­տեց՝ Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղում հա­կա­մար­տութ­յու­նը դեռ չի ա­վարտ­վել:

Այ­սինքն, ե­թե Ա­րեւ­մուտքն ա­մեն ինչ ա­րեց՝ Ար­ցա­խը հա­յա­թա­փե­լու մի­ջո­ցով ռուս­նե­րին հա­նե­լու հա­մար՝ դրա­նում փոր­ձե­լով քա­վութ­յան նո­խազ սար­քել խա­ղա­ղա­պահ­նե­րին, ա­պա հի­մա Մոսկ­վան ա­ռա­ջար­կում է մե­խա­նիզմ, ո­րը դեռ հնա­րա­վո­րութ­յուն է տա­լիս Ար­ցա­խի հայ­կա­կա­նութ­յու­նը պա­հել: Իսկ Միր­զո­յան Ա­րոն ու նրա շեֆ Նի­կո­լը, փո­խա­նակ ա­ռաջ ընկ­նեն, որ այդ վեր­ջին շան­սը ձեռ­քից բաց չթող­նեն, փոր­ձում են հա­մա­ռո­րեն նույն Ա­րեւ­մուտ­քի ուղ­ղութ­յա՞մբ քարշ տալ բա­նակ­ցա­յին գոր­ծըն­թաց կոչ­վա­ծը եւ այն դեպ­քում, երբ նույն Ա­րեւ­մուտ­քը շա­րու­նա­կում է Հա­յաս­տա­նին միայն զի­ջում­ներ պար­տադ­րել՝ չտա­լով ո­րե­ւէ ռեալ ե­րաշ­խիք: Բա դա­վա­ճա­նութ­յու­նը պո­զով ու պո­չո՞վ է լի­նում:

ՆԵՐԿԱ ԻՐՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

­Միայն թե այս ի­րա­վի­ճա­կում, երբ չկա­րո­ղա­ցավ մին­չեւ վեր­ջին ար­ցա­խա­հա­յը հե­ռաց­նել, եւ ռու­սա­կան ու­ժե­րը մնա­ցին, Նի­կո­լի ա­ռաջ միան­գա­մայն այլ հար­ցեր էլ են կանգ­նում: Չ­նա­յած, դրանք ի սկզբա­նե էլ կա­յին: Նկա­տի ու­նենք Նի­կո­լի այն մտքերը, ո­րոնք սկսվե­ցին Պ­րա­հա­յում Ար­ցախն Ադր­բե­ջան ճա­նա­չե­լուց ի վեր, թե՝ ար­ցա­խա­հա­յերն ի­րենք պետք է սկսեն բա­նակ­ցել Ադր­բե­ջա­նի հետ: Բայց երբ նա Ար­ցա­խը հա­մա­րում էր Ադր­բե­ջան, «մո­ռա­նում» էր տալ մեկ այլ պարզ հար­ցի պա­տաս­խան՝ իսկ ով­քե՞ր են ար­ցա­խա­հա­յե­րը: Ե­րեք տաս­նամ­յակ գոր­ծում էր այն թե­զը, թե Ար­ցա­խը ինք­նու­րույն հան­րա­պե­տութ­յու­ն է, այ­սինքն. իսկ ար­ցա­խա­հա­յե­րին Հա­յաս­տա­նի քա­ղա­քա­ցու անձ­նագ­րեր են տվել, որ մինչ մի­ջազ­գա­յին ճա­նա­չու­մը, նրանք կա­րո­ղա­նան տե­ղա­շարժ­վել աշ­խար­հում: Բայց այն պա­հին, երբ Նի­կոլն Ար­ցա­խը ճա­նա­չեց Ադր­բե­ջան, այդ կեղծ թե­զը եւս վե­րա­ցավ: Այ­սինքն, Նի­կո­լի պատ­կե­րաց­րած՝ Ադր­բե­ջա­նի տա­րած­քում գտնվող Ար­ցա­խում ապ­րող ցան­կա­ցած մե­կը, ով ու­ներ Հա­յաս­տա­նի քա­ղա­քա­ցու անձ­նա­գիր, բա­ռա­ցիո­րեն հենց այդ­պի­սին էլ կար՝ Հա­յաս­տա­նի քա­ղա­քա­ցի: Այ­սինքն, ժա­մա­նա­կին Նի­կո­լը 120 հա­զար Հա­յաս­տա­նի քա­ղա­քա­ցու էր հոր­դո­րում, թե՝ գնա­ցեք, Ադր­բե­ջա­նի հետ բա­նակ­ցեք: Ադր­բե­ջա­նի վեր­ջին հար­ձա­կումն ուղղ­ված էր 120 հա­զար ՀՀ քա­ղա­քա­ցու, 120 հա­զար ՀՀ քա­ղա­քա­ցի է Ար­ցա­խից բռնա­գաղ­թել Հա­յաս­տան: Վեր­ջա­պես, 120 հա­զար ՀՀ քա­ղա­քա­ցի Ար­ցա­խում թո­ղել է սե­փա­կա­նութ­յուն: Իսկ Նի­կո­լը ոչ թե կա­րող էր կամ չէր կա­րող, այլ պար­զա­պես ի պաշ­տո­նե պար­տա­վոր էր պաշտ­պա­նել այդ 120 հա­զար ՀՀ քա­ղա­քա­ցու կյանքն ու ի­րա­վունք­նե­րը: Այն­պես, ինչ­պես պար­տա­վոր է պաշտ­պա­նել Ե­րե­ւա­նում, Ս­յու­նի­քում կամ Տա­վու­շում բնակ­վող ՀՀ քա­ղա­քա­ցի­նե­րի կյանքն ու ի­րա­վունք­նե­րը: Այն, որ Ար­ցա­խում բնակ­վող ՀՀ քա­ղա­քա­ցի­նե­րին չի պաշտ­պա­նել, նա դրա­նով չի կա­տա­րել իր մի շարք պաշ­տո­նա­կան պար­տա­կա­նութ­յուն­նե­րը: Ու հի­մա նույն ի­րա­կա­նութ­յու­նը պահ­պան­վում է: Այն է՝ այդ 120 հա­զար ՀՀ քա­ղա­քա­ցի­նե­րը Հա­յաս­տա­նում էլ մնում են ի­րենց ի­րա­վունք­նե­րը ոտ­նա­հար­ված վի­ճա­կում: Օ­րի­նակ, Ար­ցա­խում ու­նեն սե­փա­կա­նութ­յուն, սե­փա­կա­նութ­յան ի­րա­վուն­քը ոչ մեկ չեղ­յալ չի հա­մա­րել: Իսկ Նի­կո­լը պար­տա­վոր է ա­պա­հո­վել, որ ՀՀ այդ քա­ղա­քա­ցի­նե­րի սե­փա­կա­նութ­յան ի­րա­վուն­քը չոտ­նա­հար­վի: Ինչ­պե՞ս, դա իր գործն է, բայց ի պաշ­տո­նե պար­տա­վոր է: Ընդ ո­րում, հաշ­վի առ­նե­լով նաեւ Գա­լու­զի­նի պարզ ակ­նար­կը, որ Ար­ցա­խի բնակ­չութ­յան, կրկնենք՝ ՀՀ քա­ղա­քա­ցի­նե­րի մի մա­սը հնա­րա­վոր է, որ «ինչ-որ փու­լում կո­րո­շեն վե­րա­դառ­նալ»: Ընդ ո­րում, ո՞վ ա­սաց, թե վե­րա­դառ­նա­լու դեպ­քում նրանք պետք է ան­պայ­մա­նո­րեն հրա­ժար­վեն ՀՀ քա­ղա­քա­ցիութ­յու­նից՝ ստա­նա­լով Ադր­բե­ջա­նի քա­ղա­քա­ցիութ­յուն: Ո՛չ, դա պար­տա­դիր պայ­ման չէ. ան­ձը կա­րող է պա­հել ՀՀ քա­ղա­քա­ցիութ­յու­նը, Ադր­բե­ջա­նից կա­ցութ­յան ի­րա­վունք խնդրել եւ շա­րու­նա­կել բնակ­վել Ար­ցա­խի իր սե­փա­կան տա­նը: Եվ ան­գամ ՀՀ նման քա­ղա­քա­ցի­նե­րի ի­րա­վունք­ներն է Նի­կո­լը պար­տա­վոր ի պաշ­տո­նե պաշտ­պա­նել:

Ընդ ո­րում, այս ա­մե­նն ըն­դա­մե­նը տե­սա­կան դա­տո­ղութ­յուն­ չէ. 120 հա­զար ար­ցա­խա­հա­յերն ա­մե­նա­տե­սա­նե­լի եւ ա­մե­նա­շո­շա­փե­լի ձե­ւով ՀՀ քա­ղա­քա­ցի­ներ են, եւ այս դեպ­քում Նի­կո­լի այն թե­զը, թե թող ՌԴ-ն­ եւ Ադր­բե­ջա­նը զբաղ­վեն ՀՀ քա­ղա­քա­ցի հան­դի­սա­ցող այդ մարդ­կան­ցով, ե­րե­ւի մարդ­կութ­յան պատ­մութ­յան մե­ջ իր ա­նա­լո­գը չու­նե­նա: Ի­հար­կե, այս գլխա­ցա­վան­քը կա­րող էր մեղմ­վել, ե­թե Հա­յաս­տան հա­սած ար­ցա­խա­հա­յե­րը շտա­պեին հե­ռա­նալ այլ երկր­ներ, եւ հենց դրան է այդ մարդ­կաց դրդում Նի­կո­լի այն մյուս հայ­տա­րա­րութ­յու­նը, թե պե­տութ­յու­նը չի կա­րող նրանց կա­ցա­րան­նե­րի հար­ցը մշտա­պես ա­պա­հո­վել: Սա­կայն ի­րո­ղութ­յունն այն է, որ շա­տե­րը չեն գնա, մի մա­սը մի­գու­ցե կնա­խընտ­րեն վե­րա­դառ­նալ Ար­ցախ, ե­թե տես­նեն, որ այն­տեղ մնա­ցած­ներն ա­պա­հով են: Բայց քա­նի դեռ նրանք մնում են ՀՀ քա­ղա­քա­ցի, Նի­կո­լը, մեկ է, պար­տա­վոր է նրանց հար­ցե­րով զբաղ­վել՝ այդ պար­տա­վո­րութ­յունն այ­լոց վրա թող­նե­լու փո­խա­րեն:

Այդ թվում, քա­նի որ այս պա­հին Ար­ցա­խում փաս­տա­ցի ա­զե­րի­ներն ու ռուս­ներն են, հենց ռուս-ադր­բե­ջա­նա­կան ուղ­ղութ­յամբ բա­նակ­ցութ­յուն­նե­րով ՀՀ իշ­խա­նութ­յուն կոչ­վա­ծը պետք է փոր­ձեր իր իսկ քա­ղա­քա­ցի­նե­րի ի­րա­վունք­նե­րը ներ­կա­յաց­նել եւ պաշտ­պա­նել: Այդ թվում, որ նրանք կա­րո­ղա­նան ա­զա­տո­րեն տնօ­րի­նել Ար­ցա­խում թո­ղած ի­րենց սե­փա­կա­նութ­յու­նը: Ու երբ հրա­ժար­վում են ի­րենց ուղ­ղա­կի պար­տա­կա­նութ­յու­ննե­րը կա­տա­րե­լուց, մեկ բա­նի մա­սին է դա խո­սում՝ Ա­րեւ­մուտ­քի պա­հանջ­նե­րը նրանց հա­մար շատ ա­վե­լի էա­կան են, քան սե­փա­կան քա­ղա­քա­ցի­նե­րը: Իսկ սա եւս մեկ պարզ ակ­նարկ է, թե ի­րա­կա­նում ում օգ­տին է գոր­ծում նի­կոլ­յան թի­մը:

Չ­նա­յած, քա­նի դեռ Ար­ցա­խի հար­ցից այդ­պես էլ ձեր­բա­զատ­վել չեն կա­րո­ղա­նում, այս բո­լոր գլխա­ցա­վանք­նե­րը մնա­լու են:

ՔԵՐՈԲ ՍԱՐԳՍՅԱՆ