Հայաստանից արտահանվող ապրանքների կեսից ավելին գնում է Ռուսաստան

Այս օ­րե­րին գոր­ծող իշ­խա­նութ­յուն­նե­րը հեր­թա­կան բյու­ջե­տա­յին քննար­կում­ներն են անց­կաց­նում: Հաս­կա­նա­լի է, ճոխ թվե­րի, մե­կը մյու­սից գե­ղե­ցիկ խոս­տում­նե­րի պա­կաս չկա: Մի խոս­քով, իս­կա­կան ջան-ջիգ­յա­րա­յին վի­ճակ:

­Միայն թե թար­սի պես պաշ­տո­նա­կան վի­ճա­կագ­րութ­յու­նը բյու­ջեի քննար­կում­նե­րին զու­գա­հեռ, ներ­կա­յաց­րեց Հա­յաս­տա­նի տնտե­սութ­յան այս տար­վա ա­ռա­ջին ե­րեք ե­ռամս­յակ­նե­րի վի­ճա­կը: Հաս­կա­նա­լի է, այս­տեղ էլ ջան-ջիգ­յա­րա­յին վի­ճա­կի պա­կաս չկա: Միայն թե այդ գեղեց­կութ­յան ֆո­նին, հրամց­րել են մի այն­պի­սի պատ­կեր, ո­րը ոչ միայն տնտե­սա­կան, այլ դրա­նից էլ ա­ռաջ, քա­ղա­քա­կան տե­սանկ­յու­նից է «սա­պոն դնում» նի­կոլ­յան իշ­խա­նութ­յուն­նե­րի ոտ­քե­րի տակ:

­Նախ մի քա­նի թվեր: Թեեւ ներ­կա­յաց­րել են ա­ճի գե­ղեց­կա­գույն ցու­ցա­նիշ­ներ, բայց ա­հա պարզ­վում է, որ արդ­յու­նա­բե­րութ­յու­նում տար­վա 9 ա­միս­նե­րին ու­նենք 0,6 տո­կոս ան­կում: Գ­յու­ղատն­տե­սութ­յու­նում ներ­կա­յաց­րել են 1,7 տո­կոս աճ, բայց գնա­ճը հաշ­վի առ­նե­լով, դա մեռ­յալ վի­ճա­կի պես մի բան է: Կարճ ա­սած, ի­րա­կան տնտե­սութ­յու­նում ո­րե­ւէ ռեալ զար­գա­ցում չկա, որ կա­րո­ղա­նա­յին գլուխ գո­վել:

Աճը ցույց տա­լու հա­մար գե­ղե­ցիկ թվեր են ներ­կա­յաց­րել շի­նա­րա­րությ­ան, ա­ռեւտ­րաշր­ջա­նա­ռութ­յան եւ ծա­ռա­յութ­յուն­նե­րի ո­լորտ­նե­րում, եւ դժվար չէ հաս­կա­նալ, որ դա հիմ­նա­կա­նում Հա­յաս­տան ե­կած ռուս­նե­րի հաշ­վին է:

Ա­մե­նա­կա­րե­ւո­րը, ընդ­հա­նուր ա­ճի­ հիմ­նա­կան բա­ղադ­րիչ­նե­րից է ար­տա­քին ա­ռեւ­տու­րը, եւ հենց այս­տեղ է, որ նի­կոլ­յան իշ­խա­նութ­յուն­նե­րի ողջ քա­ղա­քա­կան կուր­սը գլխի­վայր է շրջվում: Այս­պես, ներ­կա­յաց­վել է ար­տա­քին ա­ռեւտ­րի 45,8 տո­կոս աճ, այդ թվում՝ ար­տա­հան­ման 44,8 եւ ներ­մուծ­ման՝ 46,4 տո­կոս: Բ­նա­կա­նա­բար, գլխա­վորն ար­տա­հան­ման աճն է, ո­րը ա­մեն պե­տութ­յան զար­գաց­ման հա­մար ա­ռանց­քա­յին ցու­ցա­նիշ է:

44,8 տո­կոս ար­տա­հան­ման ա­ճը, ինչ խոսք, փայ­լուն ցու­ցա­նիշ է: Միայն թե նաեւ հաս­կա­նալ է պետք, թե դա ին­չի՞ հաշ­վին է: Այս­պես, այս տար­վա հուն­վար-սեպ­տեմ­բե­րին Հա­յաս­տա­նից ար­տա­հա­նու­մը կազ­մել է  5 120 624.3 հա­զար կամ՝ մոտ 5,1 մլրդ դո­լար՝ ան­ցած տար­վա 3 535 442.0 հա­զար կամ՝ մոտ 3,5 մի­լիար­դի փո­խա­րեն (տե՛ս նաեւ գրա­ֆի­կում): Եվ ա­հա, ըստ ար­տա­հան­ման երկր­նե­րի, պատ­կե­րը հե­տեւ­յալն է: Դե­պի ԵԱՏՄ երկր­ներ մոտ 1,5 մի­լիար­դից այս տա­րի ար­տա­հա­նու­մը հա­սել է մոտ 2.8 մի­լիար­դի: Այլ կերպ ա­սած՝ կա 87.0% կամ մոտ 1,3 մի­լիար­դի ա­վե­լա­ցում: Այ­սինքն, ար­տա­հան­ման ընդ­հա­նուր ա­ճի կե­սը ԵԱՏՄ-ի հաշ­վին է: Ա­վե­լի դե­տա­լա­վո­րենք. դե­պի Ռու­սաս­տան ար­տա­հա­նումն այս տա­րի ա­վե­լա­ցել է մոտ 85 տո­կո­սով՝ հաս­նե­լով 2,645 մի­լիար­դի: Իսկ դա, փաս­տենք, Հա­յաս­տա­նի ընդ­հա­նուր ար­տա­հան­ման կե­սից ա­վե­լին է:

­Փո­խա­րե­նը, դե­պի ԵՄ երկր­ներ ան­ցած տար­վա ար­տա­հան­ման մոտ 606,5 մի­լիոն դո­լա­րի փո­խա­րեն, այս տար­վա 9 ա­միս­նե­րին ու­նե­ցել ե­նք մոտ 575,5 մի­լիոն դո­լար: Այ­սինքն, կա զգա­լի ան­կում: Իսկ դե­պի ԱՄՆ ար­տա­հա­նումն այն­քան փոքր ցու­ցա­նիշ է, որ ընդ­հա­նուր դի­նա­մի­կա­յի վրա ազ­դե­ցութ­յուն քիչ ու­նի:

Այս­պի­սով ի՞նչ է ստաց­վում: Ոչ թե միայն ներ­հա­յաս­տան­յան տնտե­սա­կան ցու­ցա­նիշ­ներն են հիմ­նա­կա­նում ա­ճում ռուս­նե­րի հաշ­վին, այլ նաեւ` ար­տա­հա­նու­մը: Կո­պիտ ա­սած, հա­յաս­տան­յան ապ­րանք­նե­րը ընդ­հա­նուր ար­տա­հան­ման շղթա­յում մոտ 15-20 տո­կո­սով ա­րեւմտ­յան շու­կա­նե­րում տեղ ու­նեն: Փո­խա­րե­նը, կրկնենք, մեր ար­տա­հան­ած ապ­րանք­նե­րի կե­սից ա­վե­լին սպառ­վում է ռու­սա­կան շու­կա­յում: Ու դեռ մի կողմ թող­նենք ներ­մու­ծու­մը, որ­տեղ եւս, հատ­կա­պես մի շարք ռազ­մա­վա­րա­կան նշա­նա­կութ­յան ապ­րան­քա­տե­սակ­նե­րի մա­սով, Ռու­սաս­տա­նը նո­րից մնում է հիմ­նա­կան գոր­ծըն­կեր:

Ն­ման ի­րա­վի­ճա­կում ո­րե­ւէ մե­կը կա­րո՞ղ է բա­ցատ­րել նի­կոլ­յան իշ­խա­նութ­յուն­նե­րի ներ­կա քա­ղա­քա­կան կուր­սը: Այն է՝ ռուս­նե­րը ներ­կա­յաց­վում են թշնա­մու, իսկ Հա­յաս­տա­նից գրե­թե բան չգնող եվ­րո­պա­ցի­նե­րը՝ ան­գին բա­րե­կա­մի կեր­պա­րով: Ու մե­կը կա­րո՞ղ է կաս­կա­ծել, թե ինչ կլի­նի, ե­թե հան­կարծ այդ հիմ­նա­կան շու­կան փակ­վի Հա­յաս­տա­նի ա­ռաջ: Չ­նա­յած, մե­կը կար ՔՊ-ում, ա­սում էր՝ ա­ռանց գա­զի յո­լա կգնանք: Իսկ կա­րո՞ղ են նաեւ յո­լա գնալ ա­ռանց մնա­ցած 2,645 մի­լիարդ դո­լար ար­տա­հան­ման: Այն դեպ­քում, երբ «հա­րա­զատ» Եվ­րո­պան Հա­յաս­տա­նից գնում է միայն հում­քի մի քա­նի հիմ­նա­կան տե­սակ­ներ, այն էլ՝ խայ­տա­ռակ աֆ­յո­րա­նե­րով:

Ս. ԱԲՐԱՄՅԱՆ