Իրանական շուկան բացվում է ԵՏՄ-ի եւ Հայաստանի առաջ

­Թեեւ հա­յաս­տան­յան իշ­խա­նա­կան (եւ ոչ միայն) շրջա­նակ­նե­րում շա­րու­նակ­վում է ակ­տի­վո­րեն խոս­վել ռու­սա­կան ուղղ­վա­ծութ­յան կա­ռույց­նե­րից դուրս գա­լու թե­ման, բայց ա­հա կա­ռա­վա­րութ­յան ե­րեկ­վա ո­րո­շում­նե­րից մե­կը այլ մտո­րում­նե­րի տե­ղիք է տա­լիս: Այս­պես, կա­ռա­վա­րութ­յունն իր նիս­տում հա­վա­նութ­յուն տվեց ԵԱՏՄ-ի եւ Ի­րա­նի մի­ջեւ ա­զատ ա­ռեւտ­րի մա­սին հա­մա­ձայ­նագ­րի ստո­րագր­մա­նը: Հա­մա­ձայ­նա­գի­րը գոր­ծու­նեութ­յան մեջ է մտնե­լու ար­դեն 2024թ.-ից:

­Նախ` ի՞նչ է այդ հա­մա­ձայ­նա­գի­րը նա­խա­տե­սում: Հա­մա­ձայ­նա­գիրը, հաս­կա­նա­լի է, միան­գա­մայն ընդգր­կուն փաս­տա­թուղթ է, վե­րա­բե­րում է բազ­մա­թիվ ուղ­ղութ­յուն­նե­րի: Բայց կարճ այն կա­րե­լի է նկա­րագ­րել այս­պես` այդ կերպ հնա­րա­վո­րութ­յուն է ստեղծ­վում ԵՏՄ-ի կող­մից` էա­պես դյու­րի­նաց­նել ի­րա­նա­կան ապ­րանք­նե­րի մուտ­քը եւ տա­րա­ծու­մը Միութ­յան երկր­ներ, եւ Ի­րա­նի կող­մից` հա­կա­ռա­կը: Ընդ ո­րում, ապ­րանք­նե­րի մի շատ լայն ցան­կի հա­մար նա­խա­տես­վում են զրո­յա­կան մաք­սա­տուր­քեր, եր­կուս­տեք` ի­րենց տա­րած­քում այդ ապ­րանք­նե­րի դյու­րի­նաց­ված տա­րա­ծում:

­Թե դա ինչ է նշա­նա­կում Հա­յաս­տա­նի հա­մար, դժվար չէ կռա­հել: Ա­ռա­վել եւս, որ հա­մա­ձայ­նագ­րում նե­րառ­ված են նաեւ Հա­յաս­տա­նի մի շարք կոնկ­րետ ա­ռա­ջարկ­ներ, այդ թվում` գյու­ղատն­տե­սա­կան ապ­րանք­նե­րի մա­սով՝ հան­քա­յին եւ գա­զա­վոր­ված ջրեր, ոչ ո­գե­լից խմիչք­ներ, շո­կո­լադ, հրու­շա­կե­ղեն, ծխա­խոտ, ոչ­խա­րի միս եւ այլն, ո­րոնց նկատ­մամբ Ի­րան ներ­մու­ծե­լիս կի­րառ­վե­լու է ներ­մուծ­ման զրո­յա­կան մաք­սա­տուր­քեր։ Նույ­նը վե­րա­բե­րում է հան­քա­հում­քա­յին, արդ­յու­նա­բե­րա­կան ապ­րանք­նե­րի մի լայն մա­սին:

Եվ մյուս կող­մից` զրո­յա­կան կամ նվա­զեց­ված դրույ­քա­չա­փե­րով ի­րա­նա­կան ապ­րանք­նե­րի մուտ­քը Հա­յաս­տան կա­րող է բա­վա­կա­նին լուրջ է­ֆեկտ ու­նե­նալ ներ­հա­յաս­տան­յան գնե­րի վրա, ընդ ո­րում, դա նաեւ թուր­քա­կան ապ­րանք­նե­րը մեր երկ­րից ո­րոշ չա­փով դուրս մղե­լու մի­ջոց է:

­Կարճ ա­սած, նման հա­մա­ձայ­նագ­րից Հա­յաս­տա­նի կող­մից ակն­կալ­վող տնտե­սա­կան օ­գուտ­նե­րը հսկա­յա­կան են: Ու կան նաեւ քա­ղա­քա­կան օ­գուտ­ներ. Ի­րա­նի հա­մար Հա­յաս­տանն այս պա­հին ԵՏՄ-ին կա­պող միակ ցա­մա­քա­յին ու­ղիղ սահ­մանն է, եւ հաշ­վի առ­նե­լով այն, որ Թեհ­րանն ի­րոք մեծ նշա­նա­կութ­յուն է տա­լիս եվ­րա­սիա­կան ուղ­ղութ­յա­նը, նրա աչ­քին էա­պես մե­ծա­նում է նաեւ Հա­յաս­տա­նի դերն ու ի­մաս­տը, այդ թվում` Ս­յու­նի­քում սահ­ման­նե­րի կա­յու­նութ­յան ի­մաս­տով: Իսկ դա, խո­շոր հաշ­վով, Հա­յաս­տա­նի հա­մար հսկա­յա­կան քա­ղա­քա­կան եւ անվ­տան­գա­յին կա­րե­ւո­րութ­յուն ու­նի:

Եվ այս պա­րա­գա­յում նո­րից նույն պարզ հարցն է օ­րա­կարգ գա­լիս. երբ Հա­յաս­տա­նում խո­սում են եվ­րա­սիա­կան ուղղ­վա­ծութ­յու­նը եվ­րո­պա­կա­նով փո­խա­րի­նե­լու մա­սին, կա­րո՞ղ են նաեւ մատ­նան­շել տնտե­սա­կան այն օ­գուտ­նե­րը, ո­րոնք կստա­նանք: Իսկ վնաս­ներն ակն­հայտ են. ոչ միայն ռու­սա­կան շու­կա­յի փա­կում, այլ, ար­դեն նաեւ ի­րա­նա­կան ուղ­ղութ­յամբ նշված բո­լոր սպա­սե­լիք­նե­րի չե­զո­քա­ցում:

Չ­նա­յած, Ի­րա­նի հետ ա­զատ ա­ռեւտ­րի մա­սին այս գոր­ծըն­թա­ցին անդ­րա­դառ­նա­լու ա­ռիթ­ներ դեռ շատ կու­նե­նանք:

Ս. ԱԲՐԱՄՅԱՆ