Ինչ մեսիջ է հղում Իրանի նախագահական ընտրությունների ընթացքը

­Նա­խօ­րեին մեզ հա­մար կա­րե­ւոր հայ­տա­րա­րութ­յուն հնչեց Թեհ­րա­նից: Ի­րա­նը մտա­դիր է արդ­յու­նա­վետ դեր խա­ղալ Կով­կա­սում կա­յու­նութ­յան ա­պա­հով­ման գոր­ծում: Ն­ման հայ­տա­րա­րութ­յամբ հան­դես ե­կավ Ի­րա­նի արտ­գործ­նա­խա­րա­րի պաշ­տո­նա­կա­տար Ա­լի Բա­ղե­րի Կա­նին:

Ն­ման հայ­տա­րա­րութ­յուն­ներ Թեհ­րա­նից նախ­կի­նում էլ՝ զոհ­ված նա­խա­գա­հի եւ արտ­գործ­նա­խա­րա­րի օ­րոք շատ են ե­ղել: Սա­կայն, չնա­յած դրան, նաեւ, որ այս ան­գամ նույն բա­նի մա­սին խո­սում է արտ­գործ­նա­խա­րա­րի պաշ­տո­նա­կա­տա­րը, մեկ է, այս հայ­տա­րա­րութ­յու­նը շատ կա­րե­ւոր է: Այս­պես, նա­խա­րա­րի պաշ­տո­նա­կա­տա­րը, շա­րու­նա­կե­լով միտ­քը, ման­րա­մաս­նեց, որ սահ­ման­նե­րի անվ­տան­գութ­յու­նը Ի­րա­նի անվ­տան­գութ­յան դոկտ­րի­նի ան­բա­ժա­նե­լի մասն է։ Այ­սինքն, երբ արտ­գործ­նա­խա­րա­րի պաշ­տո­նա­կա­տա­րը, ով մոտ ե­րեք շա­բա­թից կլքի այդ պաշ­տո­նը (ե­թե, ի­հար­կե, չնշա­նա­կեն նա­խա­րար), խո­սում է հա­յաս­տան­յան ուղ­ղութ­յան կա­րե­ւո­րութ­յու­նից, ա­պա դա ա­վե­լորդ ան­գամ գա­լիս է հու­շե­լու, որ մաս­նա­վո­րա­պես այս հար­ցում Ի­րա­նում իշ­խա­նութ­յան փո­փո­խութ­յու­նը ի­րա­վի­ճակ չի փո­խում: Ա­վե­լին, երբ Ա­լի Բա­ղե­րի Կա­նին հա­յաս­տան­յան սահ­մա­նի, այն է՝ Ս­յու­նի­քի անվ­տան­գութ­յան հար­ցը կա­պում է Ի­րա­նի անվ­տան­գութ­յան դոկտ­րի­նի հետ, ա­պա դա ա­մե­նա­լուրջ հիմ­նա­վո­րումն է, որ Թեհ­րա­նը ոչ մի պա­րա­գա­յում հետ չի կանգ­նի մեր ուղ­ղութ­յամբ իր հայտ­նի «կար­միր գծե­րից»: Ընդ ո­րում, ոչ թե Հա­յաս­տա­նի «սի­րուն աչ­քե­րի» հա­մար, այլ սե­փա­կան անվ­տան­գութ­յան մտա­հո­գութ­յամբ:

Այս տրա­մա­բա­նութ­յու­նը գա­լիս է հու­շե­լու, որ ան­կախ այն բա­նից, թե ա­ռա­ջի­կա ընտ­րութ­յուն­նե­րում ով կդառ­նա Ի­րա­նի նա­խա­գա­հը, են­թադ­րութ­յուն­նե­րը, որ կշա­րու­նակ­վի Ռաի­սիի օ­րոք ե­ղած՝ մաս­նա­վո­րա­պես հա­յաս­տան­յան ուղ­ղութ­յամբ քա­ղա­քա­կան կուր­սը, դառ­նում են շատ ա­վե­լի հա­վա­նա­կան: Նաեւ չմո­ռա­նանք, որ, խո­շոր հաշ­վով, այդ քա­ղա­քա­կան կուր­սը գա­լիս է ոչ թե ըն­դա­մե­նը Ի­րա­նի նա­խա­գա­հից, այլ՝ երկ­րի Գե­րա­գույն ա­ռաջ­նոր­դից եւ բարձ­րա­գույն հո­գե­ւոր խորհր­դից: Իսկ ա­հա, ընտ­րութ­յուն­նե­րի ըն­թաց­քը գա­լիս է հու­շե­լու, որ Գե­րա­գույն ա­ռաջ­նոր­դը ներ­կա ի­րա­վի­ճա­կում էլ ա­վե­լի մեծ կա­րե­ւո­րութ­յուն է տա­լիս Ի­րա­նի նոր նա­խա­գա­հին եւ նրա հան­դեպ վե­րահս­կո­ղութ­յան խնդրին:

Այս­պես, նա­խօ­րեին ի­րա­նա­կան վստա­հե­լի աղբ­յու­րը հայտ­նեց, որ ըն­թա­ցող նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րութ­յուն­նե­րի ա­ռա­ջադր­ման փու­լում «ցնցող շրջա­դարձ» է տե­ղի ու­նե­ցել, ինչն ար­դեն այս պա­հին, գործ­նա­կա­նում, միան­գա­մայն կան­խա­տե­սե­լի է դարձ­նում ա­պա­գա նա­խա­գա­հի ա­նու­նը: Այն է՝ որ­պես թեկ­նա­ծու ա­ռա­ջադր­վել եւ գրանց­վել է Վա­հիդ Ա­ղան­յա­նը: Այդ ա­նու­նը մաս­նա­վո­րա­պես Հա­յաս­տա­նում քիչ բան է ա­սում, ուս­տի մեկ­նա­բա­նենք: Խոս­քը Իս­լա­մա­կան հե­ղա­փո­խութ­յան պա­հա­պան­նե­րի կոր­պու­սի նախ­կին գլխա­վոր հրա­մա­նա­տա­րի մա­սին է, ո­րից հե­տո նա զբա­ղեց­նում էր երկ­րի գե­րա­գույն ա­ռաջ­նոր­դի գրա­սեն­յա­կում հա­տուկ գոր­ծե­րով տե­ղա­կա­լի պաշ­տո­նը:

Իսկ ա­հա հի­շա­տակ­ված ի­րա­նա­կան աղբ­յու­րը Ա­ղան­յա­նին բնու­թագ­րում է` որ­պես «Գե­րա­գույն ա­ռաջ­նոր­դի աջ ձեռ­քը»` ման­րա­մաս­նե­լով. «Ի­րան­ցի վեր­լու­ծա­բան­նե­րը կար­ծում են, որ նրա մուտ­քը ընտ­րա­պայ­քար այն­պի­սին է, կար­ծես ին­քը՝ ա­յա­թոլ­լա Խա­մե­նեին, մտել է նա­խա­գա­հա­կան մրցա­վազ­քի մեջ»:

­Թե­րեւս միան­շա­նակ է, որ, ան­գամ չա­սենք ա­ռանց ա­յա­թոլ­լա Խա­մե­նեիի հա­մա­ձայ­նութ­յան, այլ` ու­ղիղ հրա­հան­գի Վա­հիդ Ա­ղան­յա­նը չէր մտնի ընտ­րար­շավ: Եվ, ե­թե կա այդ հրա­հան­գը, կա­րե­լի է Ա­ղան­յա­նին հա­մա­րել «5 րո­պե պա­կաս» Ի­րա­նի նա­խա­գահ:

Իսկ թե ին­չու է Գե­րա­գույն ա­ռաջ­նորդը ո­րո­շել ա­ռա­ջադ­րել իր «աջ ձեռ­քին», այ­սինքն` ա­մե­նա­սերտ անձ­նա­վո­րութ­յուն­նե­րից մե­կին, այն էլ` զին­վո­րա­կա­նի, դա հե­տաքր­քիր հարց է: Ինչ­պես նաեւ հարց է, որ օ­րեն­քով թույ­լատր­ված ա­ռա­վե­լա­գույ­նը 50 օր­վա փո­խա­րեն այս ընտ­րութ­յուն­ներն անց­կաց­վում են 40 օ­րից էլ պա­կաս ժամ­կե­տում, այ­սինքն` ա­ռա­վե­լա­գույնս ա­րա­գաց­ված: Այս­պես, խո­շոր հաշ­վով չմո­ռա­նանք, որ Ի­րանն այդ­պես էլ դեռ չի ներ­կա­յաց­րել նա­խա­գահ Ռաի­սիի ուղ­ղա­թի­ռի կոր­ծան­ման վերջ­նա­կան եզ­րա­կա­ցութ­յու­նը: Ընդ ո­րում, ե­ղել է նախ­նա­կան մեկ­նա­բա­նութ­յուն, որ ուղ­ղա­թի­ռի աշ­խա­տան­քի հետ կապ­ված էա­կան խնդիր­ներ չեն հայտ­նա­բեր­վել: Մինչ­դեռ, փոր­ձա­գի­տա­կան հան­րութ­յան մոտ շա­րու­նա­կում է գե­րիշ­խող մնալ տե­ղի ու­նե­ցա­ծի, այս­պես ա­սենք, ոչ պա­տա­հա­կան լի­նե­լու վար­կա­ծը:

Ի­հար­կե, մեծ հարց է, որ ան­գամ ե­թե ա­պա­ցուց­վի, որ Ռաի­սիի ուղ­ղա­թի­ռի հետ կապ­վա­ծը հար­ձակ­ման արդ­յունք է, Թեհ­րա­նը կա­րող է եւ դա պաշ­տո­նա­պես դեռ չներ­կա­յաց­նի. ներ­կա­յաց­նե­լը կլի­նի պաշ­տո­նա­կան մե­ղադ­րանք, կոնկ­րետ մե­ղա­վոր կող­մի հայտ­նա­բե­րում եւ ռազ­մա­կան հար­ված, այն է՝ պա­տե­րազմ, ո­րը, մեծ հա­վա­նա­կա­նութ­յամբ, այս ա­մե­նի ի­րա­կան շար­ժա­ռիթն էր՝ ի­րա­կա­նաց­նող­նե­րի հա­մար: Բայց, ե­թե ըն­դու­նենք, որ հենց այս սցե­նարն է, այն է՝ գոր­ծում է Ի­րա­նը նման ներ­քին ցնցում­նե­րի են­թար­կե­լու ծրա­գիր, ա­պա ա­ռա­ջին քայ­լը, որ նման դեպ­քում կա­ներ Ի­րա­նի բարձ­րա­գույն ղե­կա­վա­րութ­յու­նը, դա ա­ռա­վե­լա­գույնս վստա­հե­լի նոր նա­խա­գահ ու­նե­նալն է: Ու շատ ա­վե­լի լավ, որ ու­նե­նա մեծ ռազ­մա­կան փորձ, ե­թե, այ­նո­ւա­մե­նայ­նիվ, եր­կի­րը ստիպ­ված լի­նի մտնել պա­տե­րազ­մի մեջ: Եվ ա­հա, Ա­ղան­յա­նը բա­վա­րա­րում է այս եր­կու պա­հանջ­նե­րին:

Այս­պի­սով, ե­թե ի­րոք Գե­րա­գույն ա­ռաջ­նոր­դը պատ­րաստ­վում է նրան հասց­նել նա­խա­գա­հի պաշ­տո­նին, դա ար­դեն իսկ ակ­նարկ է, որ Ի­րա­նում սպա­սում են բարդ եւ սուր ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նի: Ու պա­տա­հա­կան չէ նաեւ, որ այս ի­րա­վի­ճա­կում Թեհ­րա­նը նաեւ հստա­կեց­նում է այն բո­լոր «կար­միր գծե­րը», ո­րոնց հատ­ման դեպ­քում կգնա միան­գա­մայն կոնկ­րետ քայ­լե­րի: