Իրանը չի ների անմեղ երեխաների մահը. Սերգեյ Շաքարյանց

Թե ինչ զարգացումներ սպասել Իրան-ԱՄՆ-Իսրայել պատերազմից, «Իրավունք»-ը թեմայի շուրջ զրուցել է անկախ քաղաքագետ, վերլուծաբան ՍԵՐԳԵՅ ՇԱՔԱՐՅԱՆՑԻ հետ:

— Պարոն Շաքարյանց, ինչպես կգնահատեք ներկայումս Իրանի պատերազմական իրավիճակը:

— Չնայած պատերազմական գործողություններին՝ Իրանի վիճակը, ըստ վերջին տվյալների, կայուն է: Նախատեսված է նոր գերագույն առաջնորդի ընտրություններ, ու մնում է, սահմանադրական կարգին համաձայն, փոփոխություններ լինեն իշխանության կազմում: Եվ եթե մեկը հաշվարկ է արել, որ պատերազմական գործողություններից փողոցային ապստամբություններ են լինելու, պարզվում է՝ հաշվարկը սխալ է եղել, ինչի մասին անգամ արտահայտվել են հենց ամերիկյան մեկնաբաններն ու փորձագետները: Բոլորի նման ես էլ սպասողական վիճակով նայում եմ, թե ինչ է կատարվում: Իհարկե, ինչպես միշտ, պատերազմների ընթացքում, փորձում եմ ստուգել, թե ինչ ընթացք է ստանում: Պետք է ասեմ, որ պատերազմող կողմերը կտրուկ տարբերվում են իրենց զեկույցներով, թե ինչպես է ընթանում պատերազմը: Եթե լսենք իրանական կողմին, ապա հաջողություններն իրենց կողմից է, եթե լսենք Իսրայելին ու ԱՄՆ-ին, ապա նրանք ընդհանրապես կորուստներ չունեն կամ շատ նվազագույն է:

Վիճակը կմնա այսպիսին, իմ կարծիքով, մինչեւ գործին չխառնվեն Չինաստանն ու Ռուսաստանը: Ինչու եմ շեշտում Չինաստանն առաջնային, որովհետեւ հիմնականում իրանական էներգակիրներից, որպես սնվող տարածք, Չինաստանի Հանրապետությունն է:

— Իրանում այս պահին հայտարարվել է 40-օրյա սուգ: Ինչպիսի՞ն են առկա կորուստներից հետո հանրային տրամադրությունները` Ձեր գնահատմամբ:

— Այս ընթացքում, բնականաբար, կլինեն ժողովրդավարական կարգի սահմանափակումներ, որովհետեւ նախ պատերազմ է, երկրորդը զոհվել են բավականին շատ մարդիկ: Սպանվածների թվում են անմեղ երեխաներ: Բնական է, որ Իրանում կա դժգոհության ալիք, բայց ոչ թե իշխանությունների հանդեպ, այլ այն մարդասպանների, որոնք չեն խնայել նույնիսկ մեկ ու կես տարեկան երեխաներին: Դա եղել է զուտ աղջիկների դպրոց, ու այնտեղ տարբեր տարիքի երեխաներ են եղել: Ռմբակոծված են մի քանի հիվանդանոցներ: Հստակ տեղեկություններ դեռեւս չկան զոհերի վերաբերյալ, բայց պատերազմական գործողությունների ընթացքում բոլոր կողմերը քիչ, թե շատ թաքցնում են իրական կորուստների թվերը: Դեռեւս մենք բավարարվում ենք այն տեղեկություններով, որոնք պատերազմող կողմերը հարկ են համարում տրամադրել տեղեկատվական դաշտին: Միայն գիտենք, որ ԱՄՆ-ն ներկայացրել է 4 զոհված զինվորի մասին լուրը, սակայն Իրանն էլ պնդում է, որ 500-ից ավելի ամերիկացի «սատկել է»: Հենց այդպես, քանի որ այն մարդիկ, ովքեր լավ իմացել են, որ դա դպրոց է եղել եւ այնտեղ երեխաներ են եղել ու զուտ աղջիկ երեխաներ, կրակել են այդ կետին:

— Ի՞նչ զարգացումներ կարելի է սպասել ստեղծված իրադրությունում:

— Հույս ունեմ, որ հետագայում կլինի Նյուրենբերգյան դատական ընթացք ունեցող մի միջոցառում՝ միջազգային նշանակության: Ամերիկացներն ու հրեաները պիտի դատապարտվեն՝ որպես նացիստական ֆաշիստներ: Հստակ հասկացել ենք, որ այս ընթացքում չեն խոցվել շատ կարեւորագույն օբյեկտներ: Սպանվեց Իրանի գերագույն առաջնորդ Այաթոլլահ Ալի Խամենեին, իր կինը, հարսը, փեսան եւ երկու թոռնիկները: Դրանով մենք հասկացանք, որ այդ մարդը ուղղակի իր տան մեջ նստած էր: Հավանաբար, իմացել է, որ պիտի խոցեն ու չի փախել կամ թաքնվել: Կարծում եմ՝ նա միտումնավոր, գիտակցված համաձայնել է, որ թող լինի անձնական զոհաբերություն: Պատկերացրեք՝ տեղի է ունենում ինչ-որ ռազմական կարեւոր խորրդակցություն, եւ դա Երեւանը չէ, որ որոշակի մարդիկ բունկերները գնան ու խանգարեն բանակին: Մենք հասկանում ենք, որ նա եղել է տան մեջ՝ ընտանիքով շրջապատված: Իմանալով Իրանի խստությունը, կողմնակի մարդիկ իրավունք չունեն մասնակցել կամ ներկա գտնվել որեւէ ռազմական նպատակներով խորհրդակցություններին: Սակայն զոհվածների թվում տեսանք նրա ընտանիքի անդամներին: Կինը մի քանի օր պայքարել է կյանքի համար, սակայն մահացել է: Ալի Խամենեին հրաժարվել է հատուկ պահապան խմբերից, հրաժարվել է ապաստարաններից եւ այլն: Այսօր մենք տեսնում ենք, որ նրա ընտրած ճանապարհը արդյունքներ է տվել: Իրանի ազգն արդեն իսկ պաշտում է իր առաջնորդի հիշատակը, որպես նահատակ՝ հանուն կրոնի, պետության ու բնակչության: Այդ իրավիճակը ցույց է տալիս, թե ինչպես ամերիկյան պրոֆեսոր, մեկնաբան Ջեֆրի Սաքսը ասել է, որ Թրամփը հաշվարկներում սխալվել է՝ ոչ մի ապստամբություն, այլ հակառակը՝ աստվածացրել է Խամենեի անունը, սրբացրել է նրան: Նա արդեն իսկ սուր է, քանի որ իր, այսպես ասած, պաշտոնը նա չի զիջել թշնամուն ու գերադասել է զոհվել իր տան մեջ:

— Ի դեպ, միջազգային մամուլում շրջանառվում են լուրեր, թե ԱՄՆ նախագահ Թրամփը մտափոխվել է ու ցանկանում է հասնել զինադադարի: Ի՞նչ կասեք այս մասին:

— Դա, հավանաբար, համապատասխանում է իրականությանը: Հատկապես, որ Իրանում այդ դպրոցական աղջիկների սպանությունը բերել է շատ մեծ վրդովմունք: Այսօր հարյուր հազարավոր մարդիկ դուրս են եկել եւ պահանջում են վրեժխնդրություն: Իրանում երեխաների կյանքը շատ ավելի թանկ է, քան մենք կարող ենք պատկերացնել: Անմեղ երեխաների մահը բերել է նրան, որ երկիրը միավորվել է, ընդ որում, զոհված առաջնորդի անվան շուրջ: Մենք հասկանում ենք, որ մոտ 200 աղջիկ երեխայի մահ, ոչ մի իրանացի չի ների՝ ո՛չ ջհուդներին, ո՛չ էլ ամերիկացիներին: Այդ պատերազմը դեռեւս չի ավարտվի, նույնիսկ եթե լինի զինադադար: Բանակցությունները ժխտված են Իրանի կողմից: Թրամփը կարող է նույնիսկ իր հետույքը պատռել, բայց բանակցությունները ժխտված են: Ու դա ասում է մի մարդ, ում կարելի է առանց ստուգելու հավատալ՝ իրանցի քաղաքական գործիչ, Իսլամական խորհրդատվական խորհրդի խոսնակ, անվտանգության բարձրագույն խորհրդի քարտուղար Լարիջանին է: Երբ Այաթոլլահ Ալի Խամենեին դեռ կենդանի էր, բոլորի կողմից նշվում էր նրա անունը՝ որպես իշխանության ոլորտում գրեթե թագաժառանգ մի ներկայացուցիչ այն ընտանիքի, որը կարող է նաեւ առաջ քաշել հենց ընտանիքի կողմից գերագույն առաջնորդի թեկնածու: Լարիջանին ունի երկու եղբայր, ու նրանցից մեկը հենց դատական իշխանությունների կողմից է, այսինքն՝ նա եւս ունի կրոնական ինչ-որ կարգ: Մենք չենք կարող այսօրվա դրությամբ պատկերացնել կամ կանխատեսել, թե այսօրվա օրով ինչպես պետք է ընթանա որոշակի զարգացումներ, քանի որ եթե դու սպանում ես երկրի առաջնորդին ու հետո ասում՝ եկեք բանակցենք, ապա իմացիր, որ ոչ ոք մարդու տեղ չի դնելու:

ՆԱՆԱ ՍԱՐԳՍՅԱՆ

Այս թեմայով Շախմատը միշտ եղել է իմ հետաքրքրությունների շրջանակում. Երեւանի շախմատի ֆեդերացիայի նախագահի առաջին հարցազրույցը 20 տարին մի ամբողջ դարաշրջան է. «Կոմսոմոլսկայա պրավդա վ Արմենիի» թերթը նշում է իր  հոբելյանը Պարզվեց՝ թավիշը միայն դագաղներում էր․․․ Սերգեյ Լավրովի` Իրան կատարած այցի ժամանակ քննարկված հարցերից մեկը հարստացված ուրան Ռուսաստան արտահանելու հնարավորությունն էր Եզդիական համայնքին նվիրված ֆիլմը ցուցադրվեց ԿԳՄՍ նախարարին