Թրամփը մտավ միաժամանակյա ցայտնոտային եվ ցուկցվանգային փուլ

Այն տպա­վո­րութ­յունն է, որ ոչ միայն ի­րա­նա­կան պա­տե­րազ­մի, այլ նաեւ հա­մաշ­խար­հա­յին քա­ղա­քա­կա­նութ­յան հիմ­նա­կան կի­զա­կետն այս պա­հին դար­ձել է Հոր­մու­զի նե­ղու­ցը: Ու դա կա­րե­լի է հաս­կա­նալ. հե­տե­ւանք­նե­րը, որ այդ փոք­րիկ ջրա­յին տա­րած­քը կա­րող է ու­նե­նալ եւ ար­դեն ու­նե­նում է հա­մաշ­խար­հա­յին տնտե­սութ­յան վրա, կա­րող է դառ­նալ անշր­ջե­լի: Բայց ան­գամ հար­ցի տնտե­սա­կան կող­մը չէ, որ ա­մե­նաա­ռաջ­նա­յին պլան է բե­րել Հոր­մու­զի նե­ղու­ցի թե­ման:

ՀՈՐՄՈՒԶԻ ՆԵՂՈՒՑԸ` ԱՇԽԱՐՀԱՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ԿԻԶԱԿԵՏ 

Սկ­սենք այն ի­րո­ղութ­յուն­նե­րից, ո­րոնք ներ­կա­յումս սկսել են ձե­ւա­վոր­վել ԱՄՆ­–ում: Հոր­մու­զի նե­ղու­ցը բա­ցել չկա­րո­ղա­նա­լով, ինչ­պես եւ են­թադր­վում էր, Թ­րամփն ի­րեն ուղղ­ված քննա­դա­տութ­յան հա­մար լայն դաշտ բա­ցեց: Այդ թվում, սե­փա­կան թի­մի ներ­սում են խո­րը ճեղ­քեր սկսել նկատ­վել: Այդ մա­սին նախ ցայ­տուն ազ­դակ դար­ձավ հե­ղի­նա­կա­վոր լրագ­րող Թա­քեր Կարլ­սո­նի պատ­մութ­յու­նը: Լ­րագ­րո­ղը, հի­շեց­նենք, նկա­տե­լի դեր ու­նե­ցավ Թ­րամ­փի` Ս­պի­տակ տուն վե­րա­դար­ձի հար­ցում, եւ այն տպա­վո­րութ­յու­նը կար, որ նա դառ­նա­լու է թի­մի կար­կա­ռուն դեմ­քե­րից մե­կը: Ա­ռա­վել եւս, որ հենց նրա մի­ջո­ցով դրվեց Կ­րեմ­լի հետ կա­պի նախ­նա­կան հիմ­քե­րը` Պու­տի­նի հետ Կարլ­սո­նի հայտ­նի հար­ցազ­րույ­ցի մի­ջո­ցով: Բայց ա­հա, Կարլ­սո­նը դար­ձավ Ի­րա­նի դեմ ար­շա­վի քննա­դա­տող­նե­րից մե­կը, ո­րի պատ­ճա­ռով հայտն­վել է ա­մե­րիկ­յան հա­տուկ ծա­ռա­յութ­յուն­նե­րի թի­րա­խում:

Ի սկզբա­նե Ի­րա­նի դեմ պա­տե­րազ­մին ե­թե ոչ բա­ցա­հայ­տո­րեն դեմ, ա­պա դրան նման­վող զգու­շա­վո­րութ­յամբ էր ար­տա­հայտ­վում նաեւ ԱՄՆ փոխ­նա­խա­գահ Ջ.Դ. Վեն­սը: Ա­վե­լին, Politico-ն պն­դում է, որ նա ի սկզբա­նե կտրուկ դեմ էր «Է­պի­կա­կան կա­տա­ղութ­յուն» գոր­ծո­ղութ­յա­նը` հա­մոզ­մուն­քով, որ դա ոչ մի լավ բա­նի չի հասց­նե­լու ո՛չ ԱՄՆ­–ին եւ ո՛չ էլ թրամ­փա­կան թի­մին` այդ տեր­մի­նի ա­մե­նա­լայն ի­մաս­տով: Ու հի­մա հա­մա­ռո­րեն այն հար­ցադ­րումն է պտտվում, թե արդ­յոք Վեն­սը նույն ճա­կա­տագ­րի՞ն կար­ժա­նա­նա, ինչ հան­կար­ծա­կի մերժ­ված լրագ­րող Թա­քեր Կարլ­սո­նը։ Ու հաշ­վի առ­նե­լով փաս­տը, որ հատ­կա­պես վեր­ջին ժա­մա­նակ­ներս Վենսն ակն­հայ­տո­րեն մղվել է երկ­րորդ պլան, այդ բո­լոր են­թադ­րութ­յու­ննե­րը շատ ա­վե­լի հա­վա­նա­կան են դառ­նում: Բայց նաեւ չմո­ռա­նանք, որ հենց Վեն­սը կա­րող է դառ­նալ Թ­րամ­փի փո­խա­րի­նո­ղը, ե­թե այս ամ­բողջ պատ­մութ­յու­նը նրան հասց­նի իմ­պիչ­մեն­տի, ին­չի հիմ­քերն այս պա­հին ա­ռա­վել քան շատ են:

Բ­նա­կան է, էլ ա­վե­լի կոշտ են ա­մե­րիկ­յան հա­կա­ռա­կորդ, նույ­նիսկ կա­րե­լի է ա­սել` թշնա­մա­կան թե­ւի հար­ձա­կում­նե­րը Թ­րամ­փի դեմ: Ա­մե­նա­բարձր, այդ թվում` նախ­կին մի քա­նի պետ­քար­տու­ղար­նե­րի մա­կար­դա­կով ար­դեն իսկ ի­րա­նա­կան պա­տե­րազ­մը հռչա­կել են տա­նուլ տրված: Ու, կրկնենք, հենց Հոր­մու­զի նե­ղու­ցի փակ մնա­լու թե­ման է, որ ա­ռա­վե­լա­գույնս սրու­մ են այդ կար­գի խո­սակ­ցությ­ուն­նե­րը: Ի վեր­ջո, Թ­րամ­փը կա­րող է հայ­տա­րա­րել Ի­րա­նում հա­զա­րա­վոր խոց­ված օբ­յեկտ­նե­րի մա­սին` նշե­լով, թե հաղ­թողն ինքն է. ստու­գե­լը եւ ա­մեն մի կոնկ­րետ փաս­տը հեր­քե­լը դժվար է: Բայց ա­հա, Հոր­մու­զի նե­ղու­ցը փակ է. դա տես­նում են բո­լո­րը, դրա շուրջ մա­նի­պուլ­յա­ցիա­նե­րը դժվար են. փակ է, եւ Թ­րամ­փը բա­ցել չի կա­րո­ղա­նում: Ու դա միան­գա­մից դառ­նում է ի­րա­նա­կան պա­տե­րազ­մի ըն­թաց­քի լա­վա­գույն ցու­ցիչ` նե­րա­մե­րիկ­յան դժգո­հութ­յու­նը գե­նե­րաց­նե­լով Թ­րամ­փի դեմ:

ԹՐԱՄՓԻ ՀԱՋՈՐԴԱԿԱՆ ԿՈՊԻՏ ՍԽԱԼՆԵՐԸ

Ու ԱՄՆ նա­խա­գա­հի հա­մար ա­մե­նա­վատն այն է, որ տե­սա­նե­լի լու­ծում նա այդ­պես էլ չի կա­րո­ղա­նում ա­ռա­ջար­կել, որն էլ ա­վե­լի է բար­դաց­նում նրա վի­ճա­կը: Փոր­ձեց սպառ­նալ Ի­րա­նին, արդ­յունք չտվեց: Հե­տո մտա­ծեց մի­ջազ­գա­յին կոա­լի­ցիա ստեղ­ծե­լու մա­սին` նե­ղու­ցը բա­ցե­լու հա­մար: Սա­կայն սա դար­ձավ նրա վատ­թա­րա­գույն քայ­լե­րից մե­կը. ԱՄՆ­–ի եր­բեմ­նի հա­վա­տա­րիմ դաշ­նա­կից­նե­րը` Բ­րի­տա­նիան, Գեր­մա­նիան, Ֆ­րան­սիան, Ի­տա­լիան, Ճա­պո­նիան, Հա­րա­վա­յին Կո­րեան, Ավստ­րա­լիան, Հու­նաս­տա­նը եւ այլ երկրներ ցու­ցադ­րա­բար հրա­ժար­վե­ցին՝ միա­ձայն Թ­րամ­փին ոտ­քով ու­ղար­կե­լով հայտ­նի հաս­ցեով: Ընդ ո­րում, նրանց բո­լո­րի դիր­քո­րո­շումն էլ ա­վե­լի կոշտ դար­ձավ այն բա­նից հե­տո, երբ Թ­րամ­փը սկսեց հրա­պա­րա­կավ սպառ­նալ ՆԱՏՕ­–ին: Ս­րան հե­տե­ւեց Թ­րամ­փի նոր կո­պիտ սխա­լը: «Մեզ նավթ պետք չէ»,- ա­սաց նա`ման­րա­մաս­նե­լով` ԱՄՆ-ն նե­ղու­ցից ստա­նում է նավ­թի 1%-ից պա­կաս, մինչ­դեռ Ճա­պո­նիան՝ 95%-ը, Չի­նաս­տա­նը՝ 90%-ը, իսկ Հա­րա­վա­յին Կո­րեան՝ 35%-ը։ «Մենք ու­զում ենք, որ նրանք գան եւ­ օգ­նեն մեզ նե­ղու­ցի հետ կապ­ված»: Ցն­ցող է. բո­լորն են հաս­կա­նում, որ Ի­րա­նի դեմ այս պա­տե­րազ­մի նպա­տակ­նե­րից մեկն էլ Չի­նաս­տա­նին հար­վա­ծելն է: Ու հի­մա Թ­րամ­փը Պե­կի­նի՞ց է օգ­նութ­յուն ակն­կա­լում: Կամ այս­պես. Թ­րամփն այս ամ­բողջ կա­շան սար­քել է, ու հի­մա ու­րիշ­նե՞­րը պետք է մաք­րեն նրա կեղ­տե­րը: Լավ, են­թադ­րենք ե­կան: Դ­րա­նից հե­տո ի՞նչ է ստաց­վում. ԱՄՆ-ն կ­շա­րու­նա­կի հար­վա­ծել Ի­րա­նին, հա­ջո­ղութ­յան դեպ­քում ի­րա­նա­կան նավ­թը կվերց­նի, եւ այդ նույն Ճա­պո­նիա­յին, Չի­նաս­տա­նին եւ Հա­րա­վա­յին Կո­րեա­յին ի՞ն­քը կսկսի նավթ վա­ճա­ռել. ու­շագ­րավ, միայն թե ան­լուրջ շուստ­րիութ­յուն է:

Ամ­բողջ խնդիրն այն է, որ Թ­րամ­փը կեղ­ծում է, թե Հոր­մու­զի նե­ղու­ցի խնդիրն ի­րեն չի մտա­հո­գում: Ե­թե ան­գամ ԱՄՆ-ն ս­տա­նում է նե­ղու­ցով անց­նող նավ­թի 1 տո­կո­սը, մեկ է, նե­ղու­ցի փակ լի­նելն ազ­դում է ինչ­պես նավ­թի հա­մաշ­խար­հա­յին, այն­պես էլ` նե­րա­մե­րիկ­յան գնե­րի վրա: Ա­պա ազ­դում է մնա­ցած բո­լոր գնե­րի վրա, եւ ե­թե մեկ-եր­կու շա­բաթ էլ նե­ղու­ցը փակ մնա, հա­մաշ­խար­հա­յին տնտե­սա­կան ռե­ցե­սիան կդառ­նա ան­խու­սա­փե­լի: Իսկ թե դա ինչ նե­րա­մե­րիկ­յան եւ ար­տա­քին ճնշում է Թ­րամ­փի վրա, նա շատ լավ է հաս­կա­նում:

Իսկ նման հայ­տա­րա­րութ­յու­նն­երով պար­զա­պես խոս­տո­վա­նում է, որ ա­մե­նա­զոր հե­գե­մո­նը Հոր­մու­զի նե­ղուցն ինք­նու­րույն բա­ցե­լու ո­րե­ւէ տար­բե­րակ չի տես­նում: Հե­ղի­նա­կա­վոր ռազ­մա­քա­ղա­քա­կան փոր­ձա­գետ եւ ա­մե­րիկ­յան հե­տա­խու­զութ­յան նախ­կին սպա Ս­քոթ Ռիտ­տե­րը բա­ցատ­րում է, թե ին­չու: Հոր­մու­զի նե­ղու­ցը բա­ցե­լու հար­ցում Ռիտ­տե­րը միայն մեկ ճա­նա­պարհ է տես­նում՝ բա­ցար­ձակ ու­ժի կի­րա­ռու­մը։ Բայց...

«Դ­րա հա­մար անհ­րա­ժեշտ է գրա­վել Խարգ կղզին եւ­ այլ կղզի­ներ: Այս գոր­ծո­ղութ­յու­նը պա­հան­ջում է առն­վազն 80 000 զին­վո­րա­կան, այն շատ թան­կար­ժեք է, եւ ԱՄՆ-ն ներ­կա­յումս չու­նի անհ­րա­ժեշտ ռե­սուրս­ներ»: Սա­կայն Ռիտ­տե­րը վստահ չէ, որ ան­գամ նման թան­կար­ժեք եւ մեծ ժա­մա­նակ պա­հան­ջող օ­պե­րա­ցիա­յին գնա­լու դեպ­քում, հա­ջո­ղութ­յուն կլի­նի: «Ի­րա­նը, օգ­տա­գոր­ծե­լով բա­լիս­տիկ հրթիռ­ներ եւ­ ա­նօ­դա­չու թռչող սար­քեր, ան­պայ­ման հետ կմղի ձեր զոր­քե­րը։ Ն­ման գոր­ծո­ղութ­յու­նը կտեւի ա­միս­ներ եւ կ­պա­հան­ջի զգա­լի ֆի­նան­սա­կան եւ լո­գիս­տիկ ռե­սուրս­ներ. հետ­եւա­բար, Հոր­մու­զի նե­ղու­ցի արդ­յու­նա­վետ բա­ցու­մը անհ­նար է»,- ամ­փո­փում է ԱՄՆ ռազ­մա­ծո­վա­յին ու­ժե­րի հե­տա­խու­զութ­յան նախ­կին սպան: Բ­նա­կան է, պետք է ա­վե­լաց­նել այն հսկա­յա­կան կո­րուստ­նե­րը, ո­րոնք ԱՄՆ–ն ան­խու­սա­փե­լիո­րեն կու­նե­նա` նման կաս­կա­ծե­լի օ­պե­րա­ցիա­յի դի­մե­լով: Իսկ այդ դեպ­քում Թ­րամ­փը կպա­հի՞ ա­թո­ռը. խիստ կաս­կա­ծե­լի է:

­Մեկ այլ տար­բե­րակ էլ կա, ո­րի մա­սին Թ­րամփն ակ­նար­կեց: Ըստ ԱՄՆ նա­խա­գա­հի, ին­քը վստահ է, որ Իս­րա­յե­լը եր­բեք չի օգ­տա­գոր­ծի իր մի­ջու­կա­յին հրթիռ­նե­րը Ի­րա­նի դեմ. «Իս­րա­յե­լը դա չի ա­նի»: Արդ­յուն­քում, Թ­րամ­փը դար­ձավ ա­ռա­ջին գոր­ծող ա­մե­րի­կա­ցի նա­խա­գա­հը, ով փաս­տա­ցի «պա­տա­հա­բար խոս­տո­վա­նեց» Իս­րա­յե­լում մի­ջու­կա­յին զեն­քի առ­կա­յութ­յու­նը: Այս տե­սանկ­յու­նից, նման հայ­տա­րա­րությ­ունը նման­վում է Ի­րա­նին ուղղ­ված ա­մե­նա­բարձր էս­կա­լա­ցիոն մա­կար­դա­կի սպառ­նա­լիք­նե­րի. Իս­րա­յե­լը կա­րող է եւ մի­ջու­կա­յին զեն­քի դի­մել: Բայց այս­տեղ կա մե­դա­լի հա­կա­ռակ ե­րե­սը. իսկ ԱՄՆ­–ում եւ Իս­րա­յե­լում վստա՞հ են, որ Ի­րա­նը չի կա­րող մի­ջու­կա­յին հար­վա­ծին պա­տաս­խա­նել մի­ջու­կա­յին հար­վա­ծով: Պատ­րա՞ստ  են նման ռիս­կի, ո­րը լա­վա­գույն դեպ­քում Մեր­ձա­վոր Ա­րե­ւել­քը կվե­րա­ծի մի­ջու­կա­յին ա­նա­պա­տի: Այդ դեպ­քում Հոր­մու­զի նե­ղու­ցի բաց կամ փակ լի­նելն ար­դեն ո­րե­ւէ մե­կին չի հե­տաքրք­րի:

ԻՐԱՆՆ ԱՆՑԱՎ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՀԱԿԱՀԱՐՁԱԿՄԱՆ

Ա­մեն դեպ­քում, կրկնենք, որ այս պատ­մութ­յու­նը ի հայտ բե­րեց մեկ էա­կան գոր­ծոն. ԱՄՆ­–ի դաշ­նա­կից­նե­րը հետ են քաշ­վում նրա­նից, ին­չը վեր­ջին 110 տար­վա պատ­մութ­յան մեջ նա­խա­դե­պը չի ու­նե­ցել:

Ու դա Ի­րա­նին հնա­րա­վո­րութ­յուն է տա­լիս անց­նել նաեւ քա­ղա­քա­կան հա­կա­հար­ձակ­ման: Այս­պես, Թեհ­րա­նը ներ­կա­յաց­րեց այն պայ­ման­նե­րը, ո­րի դեպ­քում Հոր­մու­զի նե­ղու­ցը կբացի: Դ­րանք են.

­Պատ­ժա­մի­ջոց­նե­րի ե­րաշ­խա­վոր­ված վե­րա­ցում։

Ա­մե­րիկ­յան բա­զա­նե­րի դուրս­բե­րում Մեր­ձա­վոր Ար­եւել­քից։

Ի­րա­նի սա­ռեց­ված ակ­տիվ­նե­րի վե­րա­դարձ։

Ոչ դո­լա­րա­յին առեւտ­րի զար­գա­ցում։

­Սա նույ­նիսկ ոչ թե վերջ­նա­գիր է, այլ էս­կա­լա­ցիա­յի մա­կար­դա­կի ակն­հայտ բարձ­րա­ցում: Այն ի­մաս­տով, որ Թեհ­րա­նում, ի­հար­կե, հաս­կա­նում են, որ Թ­րամփն այդ պայ­ման­նե­րը չի ըն­դու­նե­լու. դա նրա հա­մար կնշա­նա­կի ան­վե­րա­պահ կա­պի­տուլ­յա­ցիա եւ միան­շա­նակ իմ­պիչ­մենտ, ո­րից հե­տո նաեւ բան­տը հե­ռու չէ: Բայց երբ Թեհ­րա­նը դա հաս­կա­նա­լով, գնում է այս հեր­թա­կան սրաց­մա­նը, ա­պա դա մեկ բա­նի մա­սին է ակ­նար­կում: Ի­րա­նում (ըստ այդմ, նաեւ Մոսկ­վա­յում եւ Պե­կի­նում) հաս­կա­նում են փա­կու­ղու այն խո­րութ­յու­նը, ո­րի մեջ հայտն­վել է Թ­րամ­փը: Ելք պար­զա­պես չկա, ու նաեւ չկա ինչ­–որ նոր մի­ջոց, մտա­ծե­լու ժա­մա­նակ: Ի­րա­կա­նում պատ­կե­րը սա է. Եվ­րո­պա­յի հա­մար է­ներ­գե­տիկ ճգնա­ժամն ի­րոք կոր­ծա­նա­րար է դառ­նում, եւ ե­թե այս պա­հին նրանք հրա­ժար­վում են ԱՄՆ­–ի հետ հա­մա­տեղ օ­պե­րա­ցիա­նե­րից, ա­պա մեծ հարց է, թե է­ներ­գե­տիկ ճնշում­նե­րը մեկ­–եր­կու շա­բա­թից եվ­րո­պա­ցի­նե­րին չե՞ն ստի­պի փրկութ­յուն գտնել Չի­նաս­տա­նին «մեծ եղ­բայր» ըն­դու­նե­լու մեջ, այդ թվում` ռու­սա­կան է­ներ­գե­տի­կա­յի հաշ­վին խնդիր­նե­րը լու­ծե­լու հույ­սե­րով: Այ­սինքն, ե­թե ի­րա­նա­կան պա­տե­րազ­մում Թ­րամ­փի խնդիր­նե­րից մեկն էլ Եվ­րո­պան ան­վե­րա­պահ են­թա­կա­յութ­յան տակ վերց­նելն էր, ա­պա կա­րող է լի­նել նաեւ հա­կա­ռա­կը: Ա­ռա­վել եւս, երբ ա­պա­ցուց­վում է, որ «հե­գե­մո­նը» մեկ նե­ղուց բա­ցե­լու զո­րութ­յուն էլ չու­նի:

Այս միա­ժա­մա­նակ ցայտ­նո­տա­յին եւ ցուկց­վան­գա­յին վի­ճա­կում Թ­րամ­փին, ո­րին, ի դեպ, ար­դեն սկսել են լուրջ չվե­րա­բեր­վել, եր­կու ռեալ տար­բե­րակ է մնում: Ու­նե­ցած ու­ժե­րը նե­տել Ի­րա­նի դեմ ու­ղիղ հար­ձակ­ման, այդ թվում` ցա­մա­քա­յին գոր­ծո­ղութ­յան մի­ջո­ցով: Այն հույ­սով, որ դա կխթա­նի ինչ­պես քրդե­րին, այն­պես էլ` ա­րաբ­նե­րին: Երկ­րոր­դը, որ ա­վե­լի ի­րա­տե­սա­կան է, Մոսկ­վա­յի եւ Պե­կի­նի հետ պայ­մա­նա­վոր­վելն է: Ա­ռա­վել եւս, որ այս բարդ ի­րա­վի­ճա­կում Պե­կի­նը կա­րող է խփել «դա­գա­ղի վեր­ջին մե­խը»` հար­ձակ­վե­լով Թայ­վա­նի վրա: Մոսկ­վան էլ ար­դեն սկսում է ուկ­րաի­նա­կան պա­տերա­զմում գա­րուն­–ա­մա­ռա­յին կոմ­պա­նիան, ներ­կա ի­րա­վի­ճա­կում կա­րող են անս­պա­սե­լի շատ լուրջ զար­գա­ցում­ներ լի­նել, ո­րի դեպ­քում Թ­րամ­փը կկորց­նի ռուս­նե­րի հետ բա­նակ­ցա­յին բո­լոր ա­ռա­վե­լութ­յուն­նե­րը:

Այս թեմայով Թրամփը վերջին րոպեին չեղարկեց հուսիթների վրա հարձակումը. The New York Times Թրամփը կրկին պահանջել է, որ Զելենսկին դադարեցնի ռուսական նավթավերամշակման գործարաններին հարվածները. Axios Թրամփը ստորագրեց «դժոխային պատժամիջոցների» օրենքը Ռուսաստանի դեմ Թրամփը Զելենսկուց պահանջել է չհարվածել ռուսական նավթավերամշակման համակարգին Թրամփը փաստացի հրամայել է ԱՄՆ բանակին պատրաստվել այլմոլորակայինների դեմ ռազմական գործողություններին. BILD