Աննա, Աննա, Աննա … յարդ քեզնից կարոտ թող չմնա

Հայաստանյան ներքաղաքական դաշտում հերթական թվացյալ «իրավական» բախումը իրականում կարող է ունենալ շատ ավելի խորքային եւ բազմաշերտ ենթատեքստ, քան ներկայացվում է մակերեսին։ Խոսքը «Իմ քայլը» հիմնադրամի գործադիր տնօրեն Աննա Հակոբյանի եւ «Իրազեկ քաղաքացիների միավորում» ՀԿ հիմնադիր Դանիել Իոաննիսյանի միջեւ ծագած հակամարտության մասին է, որը, առաջին հայացքից, իրավական վեճ է, սակայն իրականում հիշեցնում է քաղաքական շախմատի նուրբ կոմբինացիա։

Հայաստանյան քաղաքական եւ քաղաքացիական դաշտին քիչ թե շատ ծանոթ յուրաքանչյուրի համար պարզ է՝ Դանիել Իոաննիսյանը պատահական ֆիգուր չէ։ Տարիներ շարունակ նա հանդես է եկել որպես իշխանություններին մոտ կանգնած, երբեմն՝ «անկախ դիտորդի» դիմակով, սակայն գործնականում իշխանական օրակարգը սպասարկող դերակատար։ Հետեւաբար, նրա կողմից «Իմ քայլը» հիմնադրամի դեմ իրավական գործընթացների նախաձեռնությունը դժվար է ընկալել որպես զուտ իրավական պայքար։

Ավելին՝ ժամանակային համընկնումը եւս կասկածներ է առաջացնում։ Եվրոպական կառույցների ակտիվ շփումները Երեւանի հետ, արտաքին ճնշումների հնարավոր աճը եւ Հայաստանի իշխանությունների նկատմամբ արեւմտյան կենտրոնների ակնկալիքները ստեղծում են մի ֆոն, որտեղ նման «ներքին բախումները» կարող են ծառայել որպես ազդակ։

Չի բացառվում, որ այս զարգացումները ունեն նաեւ արտաքին քաղաքական բաղադրիչ։ Երբ եվրոպական կառույցները կամ նրանց հետ փոխկապակցված ցանցերը ցանկանում են ազդել որեւէ երկրի իշխանության վրա, հաճախ օգտագործվում են ոչ թե ուղիղ ճնշումներ, այլ նման «կիսաանկախ» դերակատարներ։

Այս համատեքստում Իոաննիսյանի ակտիվացումը եւ Աննա Հակոբյանի դեմ իրավական գործընթաց սկսելը կարող է ընկալվել որպես ակնարկ՝ ուղղված Նիկոլ Փաշինյանին՝ չափից ավելի «արխային» չլինել։ Հնարավոր է՝ սա նախազգուշացում է՝ կապված ապագա քաղաքական որոշումների հետ՝ լինի դա միջազգային կոնվենցիաների ընդունման պարտադրում, թե ավելի կոշտ հակառուսական դիրքավորում ընդունելու պահանջ:

«ԲԱԺԱՆՈՒՄԸ»՝ ՈՐՊԵՍ ՈՒՇԱԴՐՈՒԹՅԱՆ ՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱ

Մյուս հետաքրքիր հանգամանքը Աննա Հակոբյանի հայտարարությունն է, թե իր հիմնադրամը կապ չունի իշխանության եւ ՔՊ-ի հետ։ Սա այն դեպքն է, երբ քաղաքական իրականությունը կտրուկ հակասում է հնչեցվող թեզերին։

Հարց է առաջանում՝ եթե կապ չկա, ապա ինչպե՞ս է ձեւավորվել այդ հիմնադրամի ֆինանսական բազան։ Արդյո՞ք բիզնես շրջանակները «ինքնաբուխ» են աջակցել՝ առանց քաղաքական ակնկալիքների։ Այս հարցերը մնում են անպատասխան, սակայն հասարակության մեջ ձեւավորված ընկալումը դժվար է փոխել։

Ի վերջո, նույնիսկ եթե ընդունենք Նիկոլ Փաշինյանից «բաժանման» վարկածը, այն եւս կարող է լինել հաշվարկված քայլ։ Քաղաքական տեխնոլոգիաներում հաճախ կիրառվում է «կառավարելի հակադրության» մեթոդը՝ պահպանելու հանրային ուշադրությունը նույն դերակատարների վրա։ Այս դեպքում ստացվում է, որ թե՛ իշխանությունը, թե՛ նրան «քննադատող» շրջանակները շարունակում են մնալ նույն տեղեկատվական կենտրոնում։

Իրավապաշտպանների կողմից հնչեցվող գնահատականները եւս պատահական չեն։ Կա տեսակետ, որ սա կարող է լինել նախապես հաշվարկված սցենար՝ մի քանի նպատակով․ Իոաննիսյանին «մաքրել» եւ ներկայացնել որպես իսկապես անկախ դիտորդ առաջիկա քաղաքական գործընթացներից առաջ, կամ հակառակը՝ նրան դուրս մղել որպես արդեն «օգտագործված» գործիք։ Երկու տարբերակներն էլ տեղավորվում են Հայաստանի քաղաքական մշակույթի մեջ, որտեղ դերակատարները հաճախ փոխում են իրենց դիրքերը՝ պահպանելով նույն ազդեցության շրջանակը։

«ԻՄ ՔԱՅԼԸ» ՀԻՄՆԱԴՐԱՄԸ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՍՏՎԵՐՈՒՄ

Այս պատմությունը շատ ավելին է, քան Աննա Հակոբյանի եւ Դանիել Իոաննիսյանի անձնական կամ իրավական վեճը։ Այն ցույց է տալիս Հայաստանի ներքաղաքական դաշտի բարդ շերտավորումը, արտաքին ազդեցությունների հնարավոր դերակատարումը եւ իշխանության ներսում կամ դրա շուրջ ընթացող վերադասավորումները։

 Սա իրական հակամարտությո՞ւն է, թե՞ լավ բեմադրված ներկայացում՝ կպարզվի ժամանակի ընթացքում։ Բայց մի բան արդեն ակնհայտ է․ Հայաստանի քաղաքական դաշտում «պատահական մարդիկ» գրեթե չկան, իսկ յուրաքանչյուր նման գործընթաց ունի իր խորքային հաշվարկը։

Եթե փորձենք այս պատմությունը կարդալ ոչ թե իրավական ձեւակերպումների, այլ քաղաքական ենթատեքստերի լեզվով, ապա պատկերը դառնում է ավելի պարզ, բայց միաժամանակ՝ ավելի մտահոգիչ։ Դանիել Իոաննիսյանը խոսում է վարչական խախտումների, օրենսդրական համապատասխանության եւ ընտրական գործընթացների մասին, մինչդեռ Աննա Հակոբյանը հակադարձում է՝ մարդու իրավունքների, խտրականության եւ անգամ խոշտանգման մասին ձեւակերպումներով։

Այս հակադրությունն ինքնին արդեն հուշում է, որ գործ ունենք ոչ այնքան իրավական, որքան քաղաքական նարատիվների բախման հետ։ Երբ կողմերը խոսում են տարբեր «լեզուներով», դա սովորաբար նշանակում է, որ իրական վեճը այլ հարթության վրա է։

«Իմ քայլը» հիմնադրամի շուրջ բարձրացված հարցերը նոր չեն։ Դեռեւս նախկինում էլ բազմիցս նշվել է, որ բարեգործության եւ քաղաքականության սահմանները հաճախ խառնվում են։ Իսկ երբ հիմնադրամը ղեկավարում է երկրի առաջին դեմքի ընտանիքի անդամը, ապա այդ սահմանը գրեթե վերանում է։

Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության տարիներին ձեւավորվել է մի համակարգ, որտեղ պետական, կուսակցական եւ «քաղաքացիական» հարթակները հաճախ գործում են համընկնող շահերով։ Այս ֆոնին Իոաննիսյանի պնդումը, որ հիմնադրամը ասոցացվում է ՔՊ-ի հետ, հասարակության մի զգալի հատվածի համար նորություն չէ, այլ վաղուց ձեւավորված համոզմունք։ Սակայն ամենաէական հարցը մնում է՝ արդյո՞ք սա իրական հակասություն է իշխանության ներսում, թե` պարզապես լավ հաշվարկված բեմադրություն։

ՆԵՐԻՇԽԱՆԱԿԱՆ ՃԱՔԵ՞Ր, ԹԵ ԿԱՌԱՎԱՐՎՈՂ ՍՑԵՆԱՐ

Եթե ընդունենք առաջին վարկածը, ապա դա նշանակում է, որ իշխանության ներսում կան լուրջ ճաքեր, եւ որոշ շրջանակներ փորձում են վերադասավորել ուժերի հարաբերակցությունը։ Այդ դեպքում Իոաննիսյանի գործողությունները կարող են լինել փորձ՝ դիստանցավորվելու նախկին կապերից եւ ձեւավորելու նոր քաղաքական ինքնություն։

Բայց կա նաեւ երկրորդ՝ ոչ պակաս հավանական տարբերակը․ սա «կառավարվող կոնֆլիկտ» է։ Այսինքն՝ ստեղծվում է արհեստական բախում, որպեսզի հանրության ուշադրությունը շեղվի այլ խնդիրներից, որոշ դերակատարներ վերապրոֆիլավորվեն, արտաքին գործընկերներին ցուցադրվի «բազմակարծություն» եւ «ինստիտուցիոնալ պայքար»։

Այս ամենը դժվար է դիտարկել առանց արտաքին գործոնի։ Արեւմտյան կառույցները, որոնք վերջին տարիներին ակտիվացրել են իրենց ներգրավվածությունը Հայաստանում, սովորաբար մեծ նշանակություն են տալիս «քաղաքացիական հասարակության» դերակատարներին։

Այդ առումով Իրազեկ քաղաքացիների միավորումը եւ նման կառույցները հաճախ դիտարկվում են ոչ միայն որպես տեղական ՀԿ-ներ, այլ նաեւ որպես ազդեցության գործիքներ։ Հետեւաբար, Իոաննիսյանի ակտիվացումը կարող է ընկալվել նաեւ այս լայն համատեքստում։

Եթե սա իսկապես ազդակ է, ապա այն կարող է նշանակել, որ Հայաստանի իշխանություններից սպասվում են նոր քայլեր՝ ավելի հստակ դիրքորոշումներ միջազգային օրակարգերում, որոնք միշտ չէ, որ համընկնում են երկրի ներսում հանրային սպասումների հետ։

ՀԱՆՐԱՅԻՆ ԸՆԿԱԼՄԱՆ ՃԳՆԱԺԱՄԸ

Բայց այս ամբողջ պատմության ամենակարեւոր կողմը, թերեւս, հանրային վստահության խնդիրն է։ Երբ հասարակությունը չի հավատում ոչ իշխանությանը, ոչ էլ նրան «քննադատող» դերակատարներին, ցանկացած գործընթաց ընկալվում է որպես բեմադրություն։

Եվ հենց այստեղ է խնդրի էությունը․ եթե նույնիսկ Իոաննիսյանի գործողությունները ամբողջությամբ իրավական են, իսկ Հակոբյանի հակադարձումը՝ անկեղծ, միեւնույնն է, հանրային ընկալման մեջ դրանք դիտվում են որպես նույն համակարգի ներսում տեղի ունեցող խաղ։ Ակնհայտ է, որ ստեղծված իրավիճակից շահում են բոլորը՝ իշխանությունը՝ պահպանելով ուշադրությունը իր շուրջ, «անկախ» դերակատարները՝ բարձրացնելով իրենց տեսանելիությունը, արտաքին ուժերը՝ ստանալով լրացուցիչ լծակներ ազդեցության համար։

Իսկ կորցնողը կրկին նույնն է՝ հանրային վստահությունը եւ քաղաքական համակարգի կայունությունը։ Եվ գուցե հենց սա է ամենամեծ վտանգը․ երբ քաղաքական դաշտը վերածվում է մշտական ներկայացման, որտեղ դերերը կարող են փոխվել, բայց սցենարը մնում է նույնը։

ՀՐԱՆՏ ՍԱՐԱՖՅԱՆ

Այս թեմայով Եվրոպան՝ իր քաղաքացիներին Ռուսաստանի դեմ պատերազմի է պատրաստում. Աբրահամյան Բարեկամ հայ ժողովրդին մաղթում եմ բարեկեցություն և բարգավաճում․ Պուտինը ուղերձ է հղել Փաշինյանին Ոտնակոխ անելով Փաշինյանի այս հայտարարությունները` թփռոշացած ՔՊ-իստները գործող քաղաքապետ են «խաղացնում».ուր է հակակոռուպցիոնը Թե բա 82 միլիոն դրամ էլ դեռ ես եմ ներդրել փողոցի լայնացման և բորդուրների համար Փաշինյանը նպատակ ունի կտրել թաղման նպաստները