Բռիությունը՝ որպես «թավշյա հեղափոխության» հայելի. Ալեքսանդր Մարկոսյան

Մի շաբաթ երկրով մեկ շրջագայելուց հետո «ուրախ ավտոբուսի» քարոզչական բրիգադը Հայաստանի մարզերում ձախողվելու պատճառով որոշեց նախընտրական ռևանշ վերցնել մայրաքաղաքում։ Սակայն Երևանում «սիրելի ժողովրդին» առաջին իսկ հայտնվելը վերածվեց խոշոր սկանդալի իշխող ռեժիմի ղեկավարի մասնակցությամբ։

Ինչպես գրում է տեղական մամուլը, իշխանությունների և քաղաքի միջև ակնհայտ պառակտում դարձավ միջադեպը Երևանի մետրոյում, որտեղ մատներով արված ավանդական սրտիկներով առավոտյան ինտերնետային ողջույնից և «Սիրում եմ ձեզ» ատամներն առած ձանձրացնող խոստովանությունից հետո Նիկոլ Վովաևիչն իջավ ոչ պաշտոնական քարոզչության։ Այնտեղ պոտենցիալ ընտրազանգվածի «սերը» դրսևորվեց նրա կեղծ պատումների (նարատիվ) և «իրական Հայաստանի» խիստ փոքրացած քարտեզի տեսքով կրծքանշանի մերժմամբ, որը վարչապետը բաժանում է աջ ու ձախ։ Հենց այս պլաստիկե ժետոնը չընդունեց նրանից իր երեխայի հետ մետրոյում ընթացող Արմինե Մոսիյանը՝ Առաջին արցախյան պատերազմում զոհված դաշտային հրամանատար, Առաջին աստիճանի «Մարտական ​​խաչ» շքանշանի ասպետ Մերուժան Մոսիյանի դուստրը։ Նա հանդիմանեց Փաշինյանին տարածքների կորստի համար, ինչի պատճառով ինքը ստիպված եղավ լքել իր հայրենի եզերքը։ Միաժամանակ նշեց, որ հայերի համար հայրենիքը սակարկության կամ բանակցությունների առարկա չէ, իսկ Արցախն ու Հայաստանը մեկ ամբողջություն են։ Եվ այստեղ, ինչպես դասական պատմության մեջ, Օստապը դուրս տվեց։ Բայց ոչ Նոր Վասյուկիի նախագծերի մասին։ «Հայաստանի քաղաքացիների աշխատած միլիարդներ ենք ծախսել, որ դուք էնտեղ մնաք, բա ինչի՞ չեք մնացել։ ...մյուս անգամ փախածներով չփորձեք ասել, որ ես Ղարաբաղ եմ տվել»,- ավելի ու ավելի բորբոքվելով ագրեսիվ գոռաց վարչապետը՝ մատով սպառնալով կնոջը։ Գնացքի վագոնի ուղևորների շնորհիվ լայն հասարակությանը հայտնի դարձավ միջադեպը, որը զետեղվել էր սոցցանցի «ուղիղ եթերում»։

Հատկանշական է, որ մեկ ժամ անց մետրոյի ելքի մոտ Փաշինյանին սպասող լրագրողների հարցին ի պատասխան նա արդեն հրաժարվեց իր խոսքերից։ «Բացառված է, որ ես նման բան ասեի. ես չէի կարող դա ասել։ Եթե դա այդպես է ընկալվել, ուրեմն սխալ է ընկալվել»,- հայտարարեց նա։ Իսկ երեկոյան տեսնելով, թե ինչ հասարակական արձագանք է առաջացրել իր, մեղմ ասած, անզուսպ վարքագիծը, նա մտավ վիրտուալ ցանց՝ մեղայականով. «Ես կցանկանայի ներողություն խնդրել, որ չխոսեցի այնպես, ինչպես պետք էր... Լեռնային Ղարաբաղից Հայաստան տեղափոխված հարգելի և սիրելի քաղաքացու հետ սուր խոսակցության համար։ Որոշ գործընկերների արձագանքներից և քննադատությունից ես հասկացա, որ իմ խոսքում ոչ ամեն բան էր այնպես, ինչպես պետք է լիներ»,- անորոշ կերպով բացատրեց վարչապետը մետրոյում իր արարքը՝ միաժամանակ ներողություն խնդրելով կնոջ անչափահաս որդուց, ինչպես նաև նշելով, որ ինքը կհրավիրեր նրանց հանդիպման, բայց համոզված է, որ իր առաջարկը կմերժվի։

Մարդու իրավունքներն ու խոսքի ազատությունը պաշտպանող բազմաթիվ եվրոպական ոչ առևտրային կազմակերպությունների բացարձակ լռության պայմաններում սոցցանցի օգտատերերը, լրատվամիջոցները, իրավապաշտպանները Արմինե Մոսիյանին աջակցող խոսքեր արտահայտեցին։ Սակայն եթե ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպան Անահիտ Մանասյանը կոչ արեց բարձրաստիճան պաշտոնյաներին և հասարակական գործիչներին ցուցաբերել «անհրաժեշտ զգայունություն», ապա առցանց հանրությունը նրա բռիությունը որակեց որպես էթնոֆոբիա, իսկ մի քանի ժամվա ընթացքում նրա կարծիքի կտրուկ փոփոխությունը՝ որպես դիսոցիատիվ նույնականության խանգարում, որն ավելի հայտնի է որպես «անձի երկատված խանգարում» սահմանմամբ։

ՔՊ-ի շտաբում արդեն ընդունում են «բնակչության մի մասի կողմից վարչապետի նկատմամբ սոցիալական լարվածության և թշնամանքի աճը, որը հանգեցնում է նրա այցերը բոյկոտելու ֆիզիկական փորձերի», և այդ պատճառով որոշվել է ուժեղացնել «թավշյա» առաջնորդի անվտանգությունը՝ նոր միջադեպերից խուսափելու համար: Սակայն մայրաքաղաքում իր ձախողումներից հետո Փաշինյանը, ըստ երևույթին, կազմակերպչական եզրակացություններ չի արել, քանի որ մեկ շաբաթ անց նա սադրեց հերթական սկանդալը՝ անվտանգության աշխատակիցներով շրջապատված հայտնվելով Երևանի Սուրբ Աննա եկեղեցում, որտեղ տեղի էր ունենում Ծաղկազարդի տոնական պատարագը: Որոշելով, որ առաջին դեմքին վայել չէ խոնարհ որդու պես եկեղեցու դռան մոտ կանգնելը, հավատարիմ պահնորդները սկսեցին անքաղաքավարի կերպով մի կողմ հրել ծխականներին, որպեսզի իրենց «շեֆը» մոտենա խորանին: Շատերին դուր չեկավ այս վարքը, իսկ 12-րդ դասարանում սովորող երկվորյակ եղբայրները բացահայտորեն դժգոհություն արտահայտեցին: Շուտով համացանցում հայտնվեց միջադեպի սկանդալային տեսանյութը, որտեղ հստակ երևում է, թե ինչպես է անվտանգության աշխատակից Աշոտ Մկրտումյանը հարձակվում ավագ դպրոցի աշակերտ Դավիթ Մինասյանի վրա և բռունցքով ուժեղ հարվածում նրա դեմքին, որից հետո նա ընկնում է գետնին:

Ի դեպ, Աշոտ Մկրտումյանը այն նույն թիկնապահն է, որը մի քանի ամիս առաջ հայտնվել էր մեկ այլ սկանդալի կենտրոնում։ Հովհաննավանքում Փաշինյանի մասնակցությամբ հերձվածող պատարագի ժամանակ այս կերբերոսը, ձեռքով ծածկելով երիտասարդի բերանը, դուրս քաշեց նրան եկեղեցուց միայն նրա համար, որ նա, եկեղեցական կանոնների համաձայն, արտաբերեց Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գարեգին Երկրորդի անունը։  

Ինչպես գրում է տեղական մամուլը, Ծաղկազարդի տոնին Փաշինյանից մեջքին ստացած հարվածի հետևանքով դպրոցականը տեղափոխվեց վերակենդանացման բաժանմունք։ Չնայած հանրային բողոքի ակցիաներին՝ Հայաստանի քննչական կոմիտեն անմիջապես քրեական գործ հարուցեց Դավիթ Մինասյանի դեմ երկու հոդվածով՝ խուլիգանություն և պաշտոնատար անձի ծառայողական գործունեությանը միջամտություն։ Ընդ որում, «պաշտոնատար անձի ծառայողական կամ քաղաքական գործունեությանը խոչընդոտելու» մեղադրանքը ինքնին տարօրինակ է Փաշինյանի թիմի անդամների այն մշտական հավաստիացումների ֆոնին, թե նա կիրակի օրերին Աստծո մոտ է գնում որպես մասնավոր անձ, այլ ոչ թե որպես վարչապետ, և այն փաստը, որ նրան ուղեկցում են անվտանգության բազմաթիվ աշխատակիցներ ու կաբինետի անդամներ, պարզապես զուգադիպություն է։

Սակայն այն հոդվածը, որի հիման վրա հարուցվել է քրեական գործը, հստակ հակառակն է հաստատում։ Դրա հետ մեկտեղ, հաշվի չառնելով Դավիթի առողջական լուրջ խնդիրները, որոնք անհամատեղելի են ազատազրկման հետ, դատարանը որոշում կայացրեց կալանավորել նրան երկու ամսով։ Նրա մոր՝ Գայանե Մինասյանի խոսքով՝ որդին ունի սննդային ալերգիա՝ անաֆիլաքսիայի ռիսկով, ինչը հաստատված է բժշկական փաստաթղթերով չորս տարեկանից։ «Նա նույնիսկ չի կարող ուտել հնդկացորեն, ոսպ կամ բուսական յուղ։ Չի կարողանում տանել յոդը, շամպունը։ Նա ալերգիա ունի գրեթե ամեն ինչից։ Ես բերել եմ դեղատոմսով ներարկիչներ ալերգիայի դեմ, ես պետք է դրանք փոխանցեմ։ Ես խնդրել եմ և խնդրում եմ, որ կարողանամ պարզապես հոգ տանել, որպեսզի ոչինչ չսպառնա նրա կյանքին»,- պատմեց նա։ Ի պատասխան՝ մարդու իրավունքների պաշտպան Անահիտ Մանասյանը պատասխանեց երկար, ոչինչ չասող հայտարարությամբ, սուպերնախարարության ղեկավար Ժաննա Անդրեասյանը սահմանափակվեց կարճ արտահայտությամբ, որ ստացված դիմումը «կքննարկվի սահմանված կարգով», իսկ գլխավոր դատախազ Աննա Վարդապետյանը հրաժարվեց դուրս գալ իր գերատեսչության մոտ հավաքված հարազատների, համադասարանցիների, հասարակական գործիչների մոտ, որոնք պահանջում էին ազատ արձակել Դավիթին։ Իր հերթին, պաշտպանության փոխնախարար, նախկինում ՀՀ ոստիկանության պետ Արման Սարգսյանը հայտարարեց, որ ուժայիններն օրենքով իրավունք ունեն ուժ կիրառելու։ Իսկ ինքը՝ Փաշինյանը, եկեղեցու միջադեպի ժամանակ պետական ​​անվտանգության աշխատակիցների գործողությունները տրամաբանական անվանեց, քանի որ «իրենց ծառայողական պարտականությունները չկատարելու դեպքում նրանցից յուրաքանչյուրը կենթարկվի քրեական պատասխանատվության»։ Անպատժելիության դասերը ապարդյուն չանցան. նախընտրական վերջին քարոզարշավների ընթացքում վարչապետի և պատերազմի վետերանի միջև տեղի ունեցած վիճաբանության ժամանակ թիկնապահներից մեկը կրկին փորձել է ձեռքով կոպտորեն հրել քաղաքացուն։

Ինչ վերաբերում է ավագ դպրոցի ձերբակալված աշակերտին, ապա «թավշյա» կառավարության ներկայացուցիչ և անդրօվկիանոսյան դրամաշնորհներով կերակրվող «Իրազեկ քաղաքացիների միավորում» հասարակական կազմակերպության ծրագրերի համակարգող Դանիել Իոաննիսյանը փորձել է ցինիկ հիստերիա բարձրացնել՝ աշակերտին ներկայացնելով որպես հոգեկան հիվանդ, ինչն ամբողջությամբ հերքել է աշակերտի փաստաբան Լուսինե Ավագյանը։

Այնինչ Դավիթի առողջությունը սկսեց կտրուկ վատթարանալ, և երկու օր անց նրան շտապ հոսպիտալացրին մայրաքաղաքի բժշկական կենտրոններից մեկում, որտեղ նա գտնվում էր վերակենդանացման բաժանմունքում՝ արհեստական ​​շնչառության սարքին միացված։ Փաստաբան Լուսինե Մարտիրոսյանի խոսքով՝ ավելի լուրջ հետազոտության ժամանակ հայտնաբերվեց գանգուղեղային վնասվածք և ուղեղի ցնցում՝ անվտանգության աշխատակցի հարվածից հետո։ Դե ինչ, «թավշյա» իշխանությունները սովոր են ցինիկաբար ճնշել կամ սպանել նրանց, ովքեր համաձայն չեն իշխող բռնապետության քաղաքականությանը։

Այս վշտալի ցուցակը սկսվեց Առաջին արցախյան պատերազմի մասնակից, մարտական ​​գեներալ Մանվել Գրիգորյանով, որին իշխանությունները, տեղյակ լինելով նրա ծանր առողջական վիճակին, ցուցադրաբար սպանեցին բանտում 2018 թվականից սկսած: Փաշինյանի զուգընկերուհի Աննա Հակոբյանը, հավատարիմ իր դեղին թերթոնի սկզբունքներին, գրում էր զրպարտչագրեր (պասկվիլ) և ցինիկաբար հրապարակում հիվանդ գեներալի խցի դռան դիտանցքից արված լուսանկարներ։ Գրիգորյանին ազատ արձակեցին կալանքից, երբ պարզ դարձավ, որ նրան ապրելու շատ ժամանակ չի մնացել, և կեղծ մեղադրանքներն էլ մեծ մասամբ պայթեցին:

Հաջորդը դարձավ հայտնի պրոդյուսեր Արմեն Գրիգորյանը, որը ձերբակալվել էր երկու տարի առաջ տված հարցազրույցից կտրված մեջբերման համար։ Նա մահացավ երկու ամիս անց դատարանի դահլիճում՝ հենց տեսախցիկների առջև։ Ու թեև բժիշկները սրտի կաթված արձանագրեցին, այդ օրվա մամուլը գրեց, որ «սա ոչ միայն սարքված գործ էր, քաղաքական կալանք, քաղաքական դատավարություն, այլև պատվիրված քաղաքական սպանություն»։ 2018 թվականին իշխանության զավթման պահից սկսած՝ «անարյուն» «թավշյա հեղափոխությունը» սկսեց լիակատար վստահությամբ հարթել իր արյունալի ճանապարհը։ Հենց այդ ժամանակ ինքնահռչակ ժողովրդավարության ալիքի վրա ծնվեց «երկաթե մանդատի» երեսպաշտությունը՝ մուրճի տեսքով, որը Փաշինյանը թափահարում էր հանրահավաքների ժամանակ՝ սպառնալով ընդդիմադիրներին. «Ասֆալտին կփռեմ, կծեփեմ պատերին»։ Նույնիսկ իր սիրելիին բարյացակամորեն վերաբերվող ադրբեջանական մամուլը այդ օրերին գրեց. «Հայաստանի վարչապետ Փաշինյանի արտասանած արտահայտությունները, որոնք ավելի շատ հիշեցնում են քրեական հեղինակությունների հավաքների հաղորդակցություն, քան թե կառավարության ղեկավարի արտահայտություններ, օրերս համալրեցին հռետորական արվեստի նրա ցուցակը հերթական մոնումենտալ գլուխգործոցով»։

Այդ ժամանակից ի վեր «թավշյա» ռեժիմը շատ նմանատիպ ապօրինություններ է կատարել։ 2021 թվականի գարնանը բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության գերատեսչության այն ժամանակվա ղեկավար Հակոբ Արշակյանը սրճարանում հարձակվեց “Irakanum.am''-ի գլխավոր խմբագիր Փայլակ Ֆահրադյանի վրա լրագրողի այն հարցից հետո, թե ինչու է նախարարն իր աշխատանքային ժամանակն անցկացնում այնտեղ։ 2022 թվականի ապրիլին քաղաքի կենտրոնում վարչապետի ավտոշարասյան անիվների տակ զոհվեց Արցախում կառուցվող «Թևեր» տեղեկատվական կենտրոնի ծրագրի ղեկավար, հղի Սոնա Մնացականյանը։ Հանցագործը մինչև հիմա ազատության մեջ է։

Անպատժելիությունը ծնում է ամենաթողություն, սանձարձակություն, լկտիություն: «Ով ում կարող է թքելով գերազանցել» մարաթոնին միացել են նույնիսկ «թավշյա» ժառանգների հայրերն ու մայրերը, ընդ որում, ոչ միայն բառի փոխաբերական, այլև ուղիղ իմաստով: 2022 թվականին Ալեն Սիմոնյանի մայրը իր պատշգամբից թքեց անցնող ընդդիմադիրների վրա՝ ցույց տալով նրանց երկու ձեռքերի անպարկեշտորեն ցցված միջնամատները: Թեև, ասենք, խնձորը խնձորի ծառից հեռու չի ընկել: Մեկ տարի անց Հայաստանի Ազգային ժողովի նախագահ Ալեն Սիմոնյանը մոտեցավ Կանադայի քաղաքացի, ՀՅԴ բյուրոյի անդամ Մկրտիչ Մկրտչյանի որդուն՝ Կարեն Մկրտչյանին և, մինչ Ազգային անվտանգության ծառայության երեք աշխատակիցները բռնել էին հայրենադարձին, նա «քաջաբար» թքեց նրա դեմքին:

Առաջին հայացքից թվում է, թե ժողովրդական դժգոհության յուրաքանչյուր նոր ալիք միայն կուտակում է «թավշյա» վերնախավի հերթական ուրախությունը սեփական անպատժելիությունից, սակայն նրանց գործերն այնքան էլ լավ չեն, որքան ներկայացվում է արհեստական բանականության օգնությամբ նկարված նրանց անիմացիայում։ ««Ուրախ ավտոբուս»-ը, որպես սարկաստիկ ձևակերպում՝ գուցե լավն է, ստացված է, սակայն այն վերածվում է «այլանդակ ավտոբուսի», որը շատ վտանգավոր է»,- սոցիալական ցանցերում գրել է քաղաքական վերլուծաբան Վահե Հովհաննիսյանը՝ հընթացս հավելելով. «Մենք վարչապետ չունենք, այլ քայլող սադրանք»։ Փորձագետների համայնքում կարծում են, որ վարչապետը հանուն իշխանությունը պահելու պատրաստ է ցանկացած՝  ամենանվաստացուցիչ և հասարակության կողմից դատապարտելի գործողության։ Նրանից երես է թեքում ոչ միայն հայ բնակչությունը, այլև հաջողությունը։ Փիարով զբաղվողները այլևս չեն հասցնում մշակել նրա ձախողումները, իսկ «թավշյա» կառավարության կողմից ժողովրդի կամքը ուժով ճնշելու փորձերը ոչ այլ ինչ են, եթե ոչ իշխանությունը ժամանակավոր գրավածների կատաղի ջիգեր՝ ժողովրդից սեփական հուսահատությունը թաքցնելու, իսկ իրենց կուրատորներից՝ երկրի ներքին իրավիճակի նկատմամբ վերահսկողության փաստացի կորուստը։

Այս թեմայով Փաշինյանի «դիվերսիֆիկացման» քաղաքականությունը Ալեքսանդրապոլի պայմանագիր 2 է «Գունավոր հեղափոխությունները»՝ հիբրիդային զենք Ֆաշիզմի ​​քարոզչությունը Հայաստանում անընդունելի է Արցախցի պատանի նկարչուհի Եվա Դանիելյան. «Միևնույն է, ես նկարելու եմ» Ֆուտբոլի պաշտոնյաների ոչ ֆուտբոլային կրքերը