Եվրոպական ծաղկունքի գնացքը արդեն գնացել է

Մայիսի սկզբին Երևանում անցկացվեց Եվրոպական քաղաքական համայնքի ութերորդ գագաթաժողովը և պատմության մեջ առաջին անգամ Հայաստան-ԵՄ առաջին գագաթաժողովը։ Ավելին, ԵՔՀ-ի ութերորդ գագաթաժողովը նախկին խորհրդային Անդրկովկասի տարածքում նման ծավալի առաջին միջոցառումն էր։ Խորհրդանշական է, որ մասնակիցների թվում էին նաև Կանադայի վարչապետ Մարկ Քառնին և Կիևի ռեժիմի ղեկավար Վլադիմիր Զելենսկին։ Առաջինը՝ նախկինում Կանադայի բանկի կառավարիչը, իսկ ավելի ուշ՝ Անգլիայի բանկի կառավարիչը, այսինքն՝ համաշխարհային ֆինանսական համակարգի միս ու արյունը, այս տարվա հունվարին Դավոսում տեղի ունեցած Համաշխարհային տնտեսական ֆորումում փաստացի քողազերծեց արժեքների արևմտյան համակարգը. «Համակարգի ուժը ոչ թե դրա իսկության, ճշմարտության մեջ է, այլ բոլորի պատրաստակամության մեջ՝ գործելու այնպես, կարծես այն ճշմարիտ լինի։ Եվ դրա փխրունությունը բխում է այդ նույն աղբյուրից»։ Երկրորդը դարձավ ակնառու օրինակ այն բանի, թե ինչի կարող է հանգեցնել նման երեսպաշտությունը։
Քանի որ ես աշխատել եմ Ուկրաինայում Ռուսաստանի դեսպանատանը 2013 թվականին՝ Մայդանի իրադարձություններից առաջ և ընթացքում, իսկ ավելի ուշ՝ Հայաստանում Ռուսաստանի դեսպանատանը թավշյա հեղափոխությունից հետո, ինձ շատերն են հարցնում, թե արդյոք ես որոշակի նմանություններ տեսնում եմ այս երկրներում քաղաքական գործընթացներում, իշխանությունների և արտաքին խաղացողների գործողություններում։
Իմ կարծիքով՝ կան նմանություններ, կան նաև տարբերություններ: Նմանությունները կաղապարային (շաբլոն) մեթոդներն են, որոնք կիրառում է Արևմուտքը, մասնավորապես՝ աշխատանք քաղաքացիական հասարակության հետ, հասարակական կարծիքի լոյալ առաջնորդների առաջմղում և տեղեկատվության տարածման սեփական միջոցների ստեղծում: Լայնորեն օգտագործվում է եվրոպական բարգավաճման, սոցիալական բարեկեցության և անվտանգության երաշխիքների մասին քարոզչությունը: 13 տարի առաջ այս «յուղաներկ պատկերը» մասամբ համապատասխանում էր իրականությանը: Այն ժամանակ ԵՄ-ն ծաղկում էր. «դրախտային այգի՝ շրջապատված ջունգլիներով», ինչպես 2022 թվականին կարոտով պատմեց Եվրոպական Միության (ԵՄ) արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության գերագույն ներկայացուցիչ Ժոզեպ Բորելը:
2013 թվականին խոսքը չէր վերաբերում ԵՄ-ին Ուկրաինայի միանալու մասին. նա միայն պատրաստվում էր ստորագրել ԵՄ-ի հետ Ասոցացման մասին համաձայնագիրը (ԱՀ - Եվրոպայում անվտանգության և համագործակցության մասին համաձայնագիր): Միևնույն ժամանակ լռության մատնվեցին նման համաձայնագրի անխուսափելի բացասական կողմերը. ձեռնարկությունների մեծ մասի ապագա փակումը և զանգվածային գործազրկությունը, սոցիալական ծրագրերի կրճատումը և այլն: ԱՀ-ի համաձայն (ազատ առևտրի գոտու ստեղծմամբ)՝ Ուկրաինան նույնիսկ պարտավոր էր իր հաշվին նեղացնել իր երկաթուղագիծը, որպեսզի այն համապատասխաներ եվրոպական չափանիշներին: Անիրազեկ քաղաքացիների մեջ տպավորություն էր ստեղծվում, թե համաձայնագիրը ստորագրելուց հետո Ուկրաինային կտրամադրեն ԵՄ լիիրավ անդամակցություն և անցում եվրոպական չափանիշների: Սակայն չավելացրին, որ խոսքը ԵՄ տեխնիկական եվրոպական չափորոշիչների (կանոնակարգերի) մասին է, որոնց հետևելու անհնարինության պատճառով շատ ձեռնարկություններ կփակվեն։ Իսկ ժողովրդի մեջ զանգվածային քարոզչության պատճառով առաջացավ այն համոզմունքը, թե խոսքը վերաբերում է աշխատավարձերի, կենսաթոշակների, կրթաթոշակների և այլ սոցիալական վճարների սոցիալական չափանիշներին անցնելուն: ԱՀ-ն փաստացի ոչ մի դրական բան չխոստացավ Ուկրաինային, բայց այն խզեց նրա կապերը Ռուսաստանի հետ:
Ուկրաինայի վարչապետ Ն. Ազարովի վկայությամբ ԱՀ-ի պայմանների կատարման համար իր երկրին անհրաժեշտ կլիներ 160 միլիարդ դոլար 10 տարվա ընթացքում։ Սակայն ԵՄ-ի համար նույնիսկ այդ բարենպաստ տարիներին նա չգնաց նման ծախսեր կատարելուն։ Այդ ժամանակ Ուկրաինայի ղեկավարությունն առաջարկեց քննարկել տնտեսական ու մաքսային հարցերը եռակողմ ձևաչափով՝ Ռուսաստանի մասնակցությամբ։ Ռուսաստանը համաձայնվեց, սակայն ԵՄ-ն կտրուկ կերպով մերժեց այդ գաղափարը։ Բանակցությունների փոխարեն արևմտյան հատուկ ծառայությունները հրահրեցին զինված հեղաշրջում։
Արևմտյան կողմնորոշմամբ ռեժիմի հաստատումը Կիևում չընդլայնեց ուկրաինական ապրանքների արտահանման ծավալը: Այսպես, ԵՄ-ի կողմից այս երկրի նկատմամբ գործում են գյուղատնտեսական քվոտաներ: Սա նշանակում է, որ ուկրաինացի ֆերմերները կարող են առանց մաքսատուրքի ԵՄ արտահանել սահմանափակ քանակությամբ հացահատիկ, եգիպտացորեն, շաքար կամ թռչնամիս։ Որոշակի սահմանաչափերի գերազանցման դեպքում ԵՄ-ն գանձում է բարձր մաքսատուրքեր՝ հաշվի առնելով տեղական ֆերմերների կատաղի դիմադրությունը ուկրաինական արտադրանքի ԵՄ ներքին շուկա մուտք գործելուն: Եվրոպացի ֆերմերները ևս մեկ մրցակցի կարիք չունեն:
Ըստ երևույթին, նրանք նույն կերպ կվերաբերվեն հայկական գյուղատնտեսական արտադրանքի նկատմամբ։ Հետևաբար, ենթադրական եվրոպական ինտեգրացիայի տնտեսական առավելությունների հույսերը՝ համեմատած իրական եվրասիական ինտեգրացիայի հետ, բացարձակապես անհիմն են, քանի որ հենց Հայաստանն է ԵԱՏՄ-ի հիմնական շահառուն։ Անդամակցությունը այս միությանը, մասնավորապես՝ մաքսատան բացակայությունը, անխոչընդոտ միջավայրը, կապիտալի և աշխատուժի ազատ տեղաշարժը և խոշոր շուկա մուտք գործելու հնարավորությունը. այս ամենը Հայաստանին հսկայական առավելություն է տալիս և նպաստել է այն տնտեսական վերելքին, որն այսօր դիտվում է երկրում։ Հայաստանը ԵԱՏՄ-ում զբաղեցնում է երկրորդ տեղը արդյունաբերական արտադրության աճով։ 
Բայց միգուցե Հայաստանի ղեկավարությունը իր ժողովրդին առաջարկում է եվրաինտեգրման ուղին ավելի արդար իրավական համակարգի հույսո՞վ։
Թե ինչ ինտեգրացիոն համայնքի մեջ է այժմ հայերին մղում Ն. Փաշինյանը, կարելի է դատել Կանադայի վարչապետ Մարկ Քառնիի վերը նշված ելույթից. «Անհնար է ապրել ինտեգրման միջոցով փոխադարձ շահի մասին ստի պայմաններում, երբ ինտեգրացիան դառնում է ձեր ենթարկվելու աղբյուրը... Դադարե՛ք խոսել կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի մասին այնպես, կարծես թե այն առաջվա պես գործում է, ինչպես որ հայտարարվել էր: Անվանե՛ք այն այնպիսին, ինչպիսին որ իրականում կա՝ մեծ տերությունների միջև մրցակցության ուժեղացման համակարգ, որտեղ ամենաուժեղները հետապնդում են իրենց շահերը՝ օգտագործելով տնտեսական ինտեգրացիան որպես ճնշման լծակ»:
Այնուհետև նա խոստովանում է. «Մենք գիտեինք, որ կանոնների վրա հիմնված միջազգային կարգի պատմությունը մասամբ կեղծ էր։ Որ ամենաուժեղները իրենց ազատել էին պարտավորություններից, երբ դա իրենց հարմար էր։ Որ առևտրային կանոնները կիրառվում էին ոչ համաչափ։ Եվ մենք գիտեինք, որ միջազգային իրավունքը կիրառվում էր տարբեր խստությամբ՝ կախված մեղադրյալի կամ զոհի անձից»։ 
Նկատի ունեցեք, որ խոսքը կանոնների մասին է, որոնք «հզորները գրել են իրենց և իրենց արբանյակների համար, և որոնք ոչ մի կապ չունեին միջազգային իրավունքի հետ»։ Ըհը՛, նշանակում է գիտեին և լռում էին, քանի դեռ դա իրենց չէր վերաբերում, մինչև որ Ամերիկայի նախագահ Դոնալդ Թրամփը ոտնձգություն կատարեց Գրենլանդիայի և Կանադայի նկատմամբ. «...մենք այժմ չենք նստում բանակցությունների սեղանի շուրջը, մենք դառնում ենք ճաշացանկի մի մասը», մինչդեռ որքան ազատ-անկաշկանդ էինք ապրում. «Այս կեղծիքը օգտակար էր։ Մասնավորապես, ամերիկյան գերիշխանությունն օգնեց ապահովել հասարակական բարօրությունը. բաց ծովային ուղիներ, կայուն ֆինանսական համակարգ, հավաքական անվտանգություն և վեճերի կարգավորման մեխանիզմների աջակցություն»։
Տասնամյակներ շարունակ այնպիսի երկրներ, ինչպիսին Կանադան է, ծաղկում էին այսպես կոչված միջազգային կարգի ներքո։
Կեցությունն է որոշում գիտակցությունը, իսկ երբ տապակած աքլորը կտցահարում է, գալիս է գիտակցումը. «Անհնար է «ապրել ինտեգրման միջոցով փոխադարձ շահի մասին կեղծիքի մեջ», երբ ինտեգրացիան դառնում է ձեր ենթարկվելու աղբյուրը»։
Եվ վերջապես, մի բան, որի հետ չի կարելի չհամաձայնվել. «Բազմակողմանի ինստիտուտները, որոնց ապավինել են միջին տերությունները, ԱՀԿ-ն (ВТО - Առևտրի համաշխարհային կազմակերպություն), ՄԱԿ-ը (ООН - Միավորված ազգերի կազմակերպություն), КС-ն՝ խնդիրների կոլեկտիվ լուծման այս ճարտարապետությունը, ինքնին սպառնալիքի տակ են... Մենք գտնվում ենք խզման կենտրոնում, այլ ոչ թե անցումի վրա»։
Արժե ընդգծել, որ վերը նշվածը ռուսական քարոզչություն չէ, այլ արևմտյան երկրներից մեկի առաջնորդի տառապալից խոսք։
Ահա այսպիսի աշխարհի մեջ է Փաշինյանը պատրաստվում ներքաշել Հայաստանին,  եթե մնա հանրապետության ղեկին։

Ալեքսանդր Անանև,
ՌԴ ԱԳՆ թոշակի անցած ավագ խորհրդական

Այս թեմայով Փաշինյանի «դիվերսիֆիկացման» քաղաքականությունը Ալեքսանդրապոլի պայմանագիր 2 է «Գունավոր հեղափոխությունները»՝ հիբրիդային զենք Ֆաշիզմի ​​քարոզչությունը Հայաստանում անընդունելի է Արցախցի պատանի նկարչուհի Եվա Դանիելյան. «Միևնույն է, ես նկարելու եմ» Ֆուտբոլի պաշտոնյաների ոչ ֆուտբոլային կրքերը