Երբ մանդատների գայթակղությունը սրտեր է գերում

Հայաստանի ներքաղաքական կյանքը հերթական անգամ մտնում է մի փուլ, երբ ընդդիմադիր դաշտի առջեւ ծառացած է ոչ միայն իշխանության դեմ պայքարի, այլեւ սեփական քաղաքական արժանահավատությունը պահպանելու խնդիրը։ Հենց այս համատեքստում առանձնակի ուշադրության է արժանի Սահմանադրական դատարանի 2026 թվականի հունիսի 21-ի աշխատակարգային նիստի որոշումը՝ քննության ընդունել Ազգային ժողովի հունիսի 7-ի ընտրությունների արդյունքները վիճարկող մի շարք քաղաքական ուժերի դիմումները եւ միավորված գործի քննությունը նշանակել հունիսի 26-ին։

Առաջին հայացքից թվում է, թե ընդդիմությունը պատրաստվում է իրավական եւ քաղաքական լուրջ պայքարի. Սահմանադրական դատարան, բողոքներ, դատավարություն, հայտարարություններ, հանրահավաքներ։ Սակայն քաղաքական փորձը, հատկապես վերջին հինգ տարիների, ստիպում է մեկ հարց տալ՝ արդյո՞ք սա հերթական պայքարն է, թե՞ պայքարի իմիտացիա։

ՍԻՄ կուսակցության նախագահ Հայկ Բաբուխանյանը դեռ ամիսներ առաջ հրապարակային կերպով զգուշացնում էր, որ եթե ընդդիմությունը չմիավորվի մեկ ճակատի շուրջ, ապա ընտրություններից հետո կհայտնվի նույն իրավիճակում, ինչ` 2021 թվականին։ «Հետո չասեք, որ չեմ զգուշացրել», - շեշտում էր նա։

Բաբուխանյանը ոչ միայն կոչ էր անում ստեղծել միասնական ցուցակ, այլեւ բազմիցս առաջարկում էր ընդդիմադիր ուժերին դադարեցնել փոխադարձ պայքարը եւ հանդես գալ մեկ ճակատով։ Նրա խոսքով՝ եթե դա չարվի, ապա ընտրություններից հետո ընդդիմությունը կանգնելու է նույն ընտրության առաջ՝ վերցնե՞լ մանդատները, թե՞ հրաժարվել դրանցից։ Այսօր այդ հարցը դարձել է գլխավոր քաղաքական ինտրիգը։

ԿՐԿԻՆ ԳՈՐԾԻ Է ԴՐՎԵԼ ՆՈՒՅՆ ՍՑԵՆԱՐԸ

Հետաքրքիր է, որ միասնական ընդդիմադիր հարթակի գաղափարի ջատագովի դերում այսօր հանդես է գալիս ոչ միայն գործարար Սամվել Կարապետյանը, այլեւ հենց Ռոբերտ Քոչարյանը։ Երկրորդ նախագահը հայտարարում է. «Մենք դեռեւս ընտրական գործընթացի սկսվելուց առաջ էլ կարծում էինք, որ ընդդիմությունը կարող էր շատ ավելի ակտիվ համագործակցել, եւ հիմա, անշուշտ, այդ համագործակցությունն անհրաժեշտ է»։

Սակայն քաղաքական հիշողությունը շատ կարճ չէ։ Ինչպես 2021 թվականին, այնպես էլ այս ընտրությունների նախաշեմին հենց Ռոբերտ Քոչարյանն էր առաջիններից մեկը, ով հայտարարեց, որ մասնակցելու է ընտրություններին սեփական թիմով։ Անցած տարվա հոկտեմբերի 7-ի ասուլիսում նա ոչ միայն խոսում էր առանձին մասնակցության մասին, այլեւ մեծահոգաբար հայտարարում էր, որ պատրաստ է առաջին համարը զիջել մեկ ուրիշի, եթե վերջինս ավելի բարձր վարկանիշ ունենա։ Բայց քաղաքական իրականությունը ցույց տվեց, որ որեւէ միավորման գործընթաց այդպես էլ չկայացավ։

Այսօր նույն Ռոբերտ Քոչարյանը խոսում է միավորման անհրաժեշտության մասին։ Նույն կերպ Սամվել Կարապետյանը եւս փաստացի ընդունում է, որ ընդդիմության մասնատված մասնակցությունը սխալ էր։ Նա հայտարարում է, որ ընդդիմադիր ուժերից շատերը գերագնահատել էին իրենց հնարավորությունները, եւ այդ պատճառով հնարավոր չի եղել պայմանավորվածություններ ձեռք բերել քաղաքական լայն շրջանակների հետ։

Սակայն այստեղ առաջանում է բնական հարց. եթե այսօր ընդունվում է, որ սխալ է թույլ տրվել, ապա ո՞վ է պատասխանատու այդ սխալի համար։ Եվ եթե միավորման անհրաժեշտությունն ակնհայտ էր ընտրություններից հետո, ապա ինչո՞ւ այն չիրականացվեց ընտրություններից առաջ։ Քաղաքական սխալները սովորաբար ունենում են քաղաքական հետեւանքներ։ Հայաստանում, սակայն, կարծես հակառակն է։ Սխալը խոստովանվում է, բայց պատասխանատվության հարցը մնում է բաց։

Ավելին՝ քննադատների մի մասը պնդում է, որ ընդդիմության որոշ առաջնորդներ իրականում բավարար ջանք չեն գործադրել լայն քաղաքական համաձայնության հասնելու համար, իսկ այսօր արդեն հետընտրական իրավիճակում փորձում են բացատրել տեղի ունեցածը միավորման անհրաժեշտության մասին հայտարարություններով։ Հենց այս հանգամանքն է, որ հասարակության մի մասի մոտ առաջացնում է անվստահություն եւ պայքարի անկեղծության վերաբերյալ հարցադրումներ։

Արդեն սկսում է ձեւավորվել մի սցենար, որը չափազանց ծանոթ է հասարակությանը։ Մի քանի հանրահավաք, մի քանի երթ, մի քանի այց Սահմանադրական դատարան, դատարանի շենքի առջեւ բողոքի ակցիաներ, կոշտ հայտարարություններ, իշխանության հասցեին մեղադրանքներ, իսկ հետո՝ աշնանը, մանդատների ընդունում եւ խորհրդարան մտնել։ Ճիշտ այնպես, ինչպես եղավ 2021 թվականին։

Ի դեպ, այդ ժամանակ էլ Ռոբերտ Քոչարյանը հայտարարում էր. «Մենք ենթադրում ենք, որ եղել են ակնհայտ խախտումներ... դրա համար դիմելու ենք ՍԴ»։

Նույն հարցադրումները, նույն մեղադրանքները, նույն ակնկալիքները։ Հինգ տարի առաջ նույնպես խոսվում էր, որ Նիկոլ Փաշինյանի իշխանությունը երկար չի դիմանա, որ ստացել է ոչ թե վստահության, այլ վարչական ռեսուրսի մանդատ, որ սա «հեղափոխության վերջին փամփուշտն» է։ Իսկ հետո ի՞նչ եղավ։ Ընդդիմությունը վերցրեց մանդատները եւ զբաղեցրեց այն դերը, որի մասին ընդգծել է նաեւ Հայկ Բաբուխանյանը «Իրավունք TV»-ի եթերում. «Իրականում Քոչարյանն իրականացրեց Նիկոլի համար շատ կարեւոր դեր՝ խորհրդարանական ընդդիմության դերը»։

Բաբուխանյանի գնահատմամբ՝ ընդդիմություն խաղալն ու ընդդիմություն լինելը տարբեր բաներ են։ Նրա համոզմամբ՝ վերջին հինգ տարիներին հանրությունը տեսել է ոչ թե իրական դիմադրություն, այլ` խորհրդարանական դերակատարություն։ Սա է այն հիմնական հարցը, որ այսօր կախված է ինչպես Ռոբերտ Քոչարյանի, այնպես էլ Սամվել Կարապետյանի վրա։

Եթե նրանք համոզված են, որ ընտրությունները կեղծվել են, եթե համոզված են, որ ձեւավորվել է ոչ լեգիտիմ խորհրդարան, ապա ինչպե՞ս կարելի է այդ խորհրդարանի մանդատը ընդունել։ Եթե խորհրդարանը լեգիտիմ է, ապա ինչո՞ւ են վիճարկվում արդյունքները։ Եթե լեգիտիմ չէ, ապա ինչո՞ւ պետք է այնտեղ աշխատեն ընդդիմադիր պատգամավորները։ Սա այն հակասությունն է, որի պատասխանը հասարակությունը դեռ չի ստացել։

ԻՆՉ ՍՊԱՍԵԼ ՍԴ ՈՐՈՇՈՒՄԻՑ ՀԵՏՈ

Քաղաքական տրամաբանությունը հուշում է, որ առաջիկա շաբաթներին ընդդիմությունը կփորձի բարձր պահել պայքարի տոնայնությունը։ Սահմանադրական դատարանի հունիսի 26-ի նիստը կդառնա քաղաքական օրակարգի առանցքային իրադարձություններից մեկը։

Միաժամանակ ընդդիմադիր ուժերը հայտարարում են, որ ընտրությունների ընթացքում տեղի են ունեցել զանգվածային եւ համակարգված խախտումներ եւ պահանջում են կա՛մ չեղարկել ընտրությունների արդյունքները, կա՛մ անվավեր ճանաչել դրանք, կա՛մ նշանակել երկրորդ փուլ։ Սակայն փորձը ցույց է տալիս, որ նման դատական գործընթացները հազվադեպ են հանգեցնում ընտրական արդյունքների էական վերանայման։

Անխոս, իրական փորձությունը դրանից հետո է։ Որովհետեւ հարցը ոչ թե ՍԴ որոշումն է, այլ այն, թե արդյոք այս անգամ ընդդիմությունը պատրաստ է գնալ մինչեւ վերջ, թե կրկին կընտրի խորհրդարանական հարմարավետ ընդդիմության ճանապարհը։

Քննադատները նշում են նաեւ, որ հասարակության զգալի մասի համար առավել կարեւոր հարց է մնում ոչ թե միայն ընտրությունների արդյունքների վիճարկումը, այլ այն, թե ինչու ընդդիմությունը չկարողացավ մինչեւ ընտրությունները ձեւավորել այն միասնական ճակատը, որի անհրաժեշտության մասին ամիսներ շարունակ խոսվում էր քաղաքական դաշտում։

Եթե պայքարը կրկին ավարտվի մանդատների ընդունմամբ, ապա հասարակության զգալի մասի համար դժվար կլինի տարբերակել իրական քաղաքական դիմադրությունը հերթական քաղաքական ներկայացումից։ Առավել եւս, որ հետընտրական շրջանում առայժմ չի նկատվում այնպիսի հասարակական ակտիվություն, որը կարող էր վկայել լայնածավալ քաղաքական դիմադրության ձեւավորման մասին։

Իսկ այդ դեպքում գլխավոր շահառուն կրկին լինելու է Նիկոլ Փաշինյանը, որը վերջին հինգ տարիների ընթացքում արդեն մեկ անգամ օգտվել է նման սցենարից։ Հետեւաբար առաջիկա ամիսների գլխավոր ինտրիգը ոչ թե Սահմանադրական դատարանի որոշումն է, այլ մեկ պարզ հարց՝ արդյո՞ք Ռոբերտ Քոչարյանն ու Սամվել Կարապետյանը կկրկնեն 2021 թվականի ճանապարհը, թե վերջապես կփորձեն ապացուցել, որ ընդդիմությունը կարող է ոչ միայն խոսել պայքարի մասին, այլ նաեւ կրել դրա քաղաքական գինը։

ՀՐԱՆՏ ՍԱՐԱՖՅԱՆ

Այս թեմայով Միացյալ Նահանգները Նիդեռլանդներին կոչ է արել դուրս գալ Միջազգային քրեական դատարանի կազմից Ոտնակոխ անելով Փաշինյանի այս հայտարարությունները` թփռոշացած ՔՊ-իստները գործող քաղաքապետ են «խաղացնում».ուր է հակակոռուպցիոնը Գեւորգ Սուջյանը նորություն ունի Ի՞նչ են քննարկել «Ուժեղ Հայաստան»-ի եւ «Հայաստան»-ի ղեկավարները Երեւանն արդեն շատ մեծ է, դրա համար չվում են Տիգրանաշեն․ ԸՆԿԵՐ ՓԱՆՋՈՒՆԻ