Հայկական ծիրանի աշխարհաքաղաքական առանձնահատկությունները

­Կա­ռա­վա­րութ­յան ե­րեկ­վա նիս­տի մի մեծ հատ­ված նվիր­ված էր, պատ­կե­րա­վոր ա­սենք, ե­լակ–­ծի­րա­նա­յին թե­մա­յին: Բա­վա­կա­նին լա­վա­տե­սո­րեն ներ­կա­յաց­վում էին, որ էա­կան խնդիր­ներ եր­կի­րը չու­նի, կա­ռա­վա­րութ­յունն այս­–այս ծրագ­րերն է ներդ­նում` ար­տադ­րող­նե­րին օգ­նե­լու հա­մար: Երկ­րի ներ­սում էլ գնե­րը չեն իջ­նում, ին­չը, Փա­շին­յա­նի ակ­նար­կով, հիմ­նա­կան ազ­դակն է, որ խնդիր ի­րոք չու­նենք: Իսկ ա­պա­գա­յին նա­յում էին հույ­սե­րով, թե նույ­նիսկ լավ է, որ ռուս­նե­րը ար­գելք­ներ սահ­մա­նե­ցին, հի­մա մեր տնտես­վա­րող­նե­րը ստիպ­ված են լի­նե­լու ու­շադ­րութ­յուն դարձ­նել դի­վեր­սի­ֆի­կաց­ման հար­ցե­րին:

ՆԻԿՈԼԸ «ՆԵՂԱՑԱԾ» Է ԵԱՏՄ–ԻՑ

­Չէ, լավ է, որ կա­ռա­վա­րութ­յու­նը նման հար­ցե­րին այդ­քան ու­շադ­րութ­յուն է դարձ­նում, ա­վե­լին, շատ վատ է, որ միայն հի­մա է նման ակ­տի­վութ­յուն նկատ­վում, շատ ա­վե­լի վաղ չեն ա­մեն քայ­լի դի­մել ար­տա­հան­ման դի­վեր­սի­ֆի­կաց­ման հա­մար: Ա­սենք, նաեւ պաշ­տո­նա­կան վի­ճա­կագ­րութ­յունն է դա հու­շում, թե վեր­ջին տա­րի­նե­րին ար­տա­հան­ման աշ­խար­հագ­րա­կան ընդ­լայն­ման փո­խա­րեն որ­քան է ա­ճել ռու­սա­կան շու­կա­յից կախ­վա­ծութ­յու­նը եւ որ­քան է նվա­զել, ա­սենք, եվ­րո­պա­կան ուղ­ղութ­յու­նը:

­Բայց ա­հա, այդ քննար­կում­նե­րի հա­մա­տեքս­տում Փա­շին­յա­նից նաեւ հե­տաքր­քիր նման խոս­քեր լսվե­ցին: Այ­սինքն, որ այն, ինչ այ­սօր տե­ղի է ու­նե­նում Հա­յաս­տա­նի հետ կապ­ված, ԵԱՏՄ ա­մեն մի եր­կիր կա­րող է իր հա­մար սպառ­նա­լիք հա­մա­րել, ո­րը կա­րող է ու­նե­նալ նաեւ այն ծայ­րա­հեղ հե­տե­ւան­քը, ինչ­պի­սին է ԵԱՏՄ­–ի լու­ծա­րու­մը: Կարճ ա­սած, որ ԵԱՏՄ ո­րե­ւէ եր­կիր չպետք է ա­ռա­վոտ­յան արթ­նա­նա եւ ո­րո­շի, որ ար­գե­լում եմ այս մյուս երկ­րից ապ­րանք­նե­րի ներկ­րու­մը:

­Մի­գու­ցե ո­րո­շա­կի ի­մաս­տով Նի­կոլն այս հար­ցում ճիշտ է. ե­թե ԵԱՏՄ–ն ե­րաշ­խա­վո­րում է ապ­րանք–­ծա­ռա­յութ­յուն­նե­րի ա­զատ շարժ, ա­պա դա չի կա­րող կա­մա­յա­կա­նո­րեն ար­գել­վել: Բայց նաեւ կա մե­դա­լի մյուս ե­րե­սը. նաեւ ԵԱՏՄ եր­կի­րը պետք է կողմ­նո­րոշ­վի` ինքն այդ կա­ռույ­ցի մաս­նի՞կ է, թե` ոչ: Այ­սինքն, որ­քա­նո՞վ է բա­րո­յա­կան մի կա­ռույ­ցում լի­նե­լով, հայ­տա­րա­րել, թե կմնամ այդ­տեղ եւ բո­լոր ա­ռա­վե­լութ­յուն­նե­րից կօգտ­վեմ այն­քան ժա­մա­նակ, քա­նի դեռ այն մյուս կա­ռույց չեմ գնա­ցել: Հենց կա­րո­ղա­ցա գնալ, քո հետ այ­լեւս գործ չու­նեմ: Խո­շոր հաշ­վով, չէ՞ որ կա­ռույ­ցի մյուս ան­դամ­ներն էլ ի­րենց ծրագ­րե­րը, այդ թվում` եր­կա­րա­ժամ­կետ ծրագ­րե­րը կա­ռու­ցում են, հաշ­վի առ­նե­լով, որ դու ի­րենց հետ ես: Եվ երբ օ­րա­կարգ է գա­լիս հար­ցը, թե կա­րող ես գնալ, էլ ինչ­պե՞ս է հնա­րա­վոր քո հետ կա­յուն գոր­ծակ­ցել, ծրագ­րեր կազ­մել եւ այլն: Եվ ե­թե ի­րոք գնա­լու ծրագ­րեր ու­նես, ա­պա այս­տեղ բա­րո­յա­կան տար­բե­րակն այն է, որ ինքդ սա­ռեց­նես հա­րա­բե­րութ­յուն­ներդ, այդ թվում` այն օ­գուտ­նե­րը, ո­րոնք ստա­նում ես, մին­չեւ վերջ­նա­կա­նա­պես կկողմ­նո­րոշ­վես, թե ինչ ես ա­նե­լու: Ա­ռա­վել եւս, որ Փա­շին­յանն այդ փորձն ու­նի. ՀԱՊԿ­–ի հետ կապ­ված հայ­տա­րա­րել է ան­դա­մութ­յան սա­ռեց­ման մա­սին, մին­չեւ վերջ­նա­կան ո­րո­շում կկա­յաց­նի: Ու ե­թե նման քայլ նաեւ ԵԱՏՄ­–ի հար­ցով չի ա­նում, ա­պա մյուս­ներն ի­րա­վունք ու­նեն պա­հան­ջել` կողմ­նո­րոշ­վիր: Ու հենց այդ ի­մաստն ու­ներ ԵԱՏՄ մյուս երկր­նե­րի կո­չը, թե այդ կողմ­նո­րոշ­ման լա­վա­գույն մե­խա­նիզ­մը հան­րաք­վեն է. թող քո ժո­ղո­վուր­դը ո­րո­շի, թե ինչ է ու­զում: Ե­թե ԵՄ, ա­պա ի՞նչ կա, կկազ­մա­կեր­պենք «քա­ղա­քա­կիրթ ա­մուս­նա­լու­ծութ­յուն»:

­Կարճ ա­սած, Նի­կո­լը փոր­ձում է այս ի­րո­ղութ­յու­նը, ինչ­պես միշտ, գլխի­վայր շրջել` մե­ղադ­րանք­ներ ուղ­ղե­լով ԵԱՏՄ­–ին: Այդ թվում` այն հայ­տա­րա­րութ­յան մա­սով, ո­րը, ըստ Նի­կո­լի` «Իմ բա­ցա­կա­յութ­յամբ ըն­դու­նել են»: Սա ար­դեն կո­պիտ սխալ էր. Հա­յաս­տանն այդ նիս­տից չի բա­ցա­կա­յել, ներ­կա­յաց­ված էր` ի դեմս այդ պա­հին վար­չա­պե­տի պար­տա­վո­րութ­յուն­նե­րը կա­տա­րող փոխ­վար­չա­պե­տի: Այ­սինքն, ե­թե Նի­կո­լի այս մե­ղադ­րանք­նե­րում կա տրա­մա­բա­նութ­յու­նը, դա պետք է հենց այդ նիս­տում Հա­յաս­տա­նը ներ­կա­յաց­նո­ղը դներ բո­լո­րի ա­ռաջ:

Ու նաեւ. ե­թե հի­մա Փա­շին­յա­նը փոր­ձում է անց­նել այս նոր, չնա­յած իր հա­մար ստան­դարտ տակ­տի­կա­յին, թե` մե­ղա­վոր են բո­լո­րը, բա­ցի ին­ձա­նից, ա­պա դա նաեւ հու­շում է, որ ան­կախ այն բա­նից, թե որ­քա­նով է այս ըն­թաց­քում Հա­յաս­տա­նից ար­տա­հա­նու­մը դի­վեր­սի­ֆի­կաց­վել կամ դեռ կդի­վեր­սի­ֆի­կաց­վի, ռու­սա­կան շու­կա­յի փակ լի­նե­լը նրա հա­մար ի­րոք լրջա­գույն խնդիր է: Ա­ռա­վել եւս, որ այդ­պես էլ չի կա­րո­ղա­նում հաս­նել այն բա­նին, ո­րի մա­սին մի գլուխ խո­սում էր նա­խընտ­րա­կան փու­լում` ընտ­րութ­յուն­նե­րը կա­վարտ­վեն, կգնամ, կխո­սեմ: Ընտ­րութ­յուն­ներն ա­վարտ­վե­ցին, բայց ոչ միայն խնդի­րը կա, այլ նաեւ այդ­պես էլ Մոսկ­վա­յից պաշ­տո­նա­կան ռեակ­ցիա չկա իր «ընտր­վե­լու» մա­սով:

Ընդ ո­րում, այս ի­րա­վի­ճա­կում Փա­շին­յա­նը մեկ էա­կան նյո­ւանս եւս չի կա­րող հաշ­վի չառ­նել: Ան­կախ այն բա­նից, թե ԿԸՀ–ն ՔՊ­–ի դի­մաց ինչ ընտ­րա­կան տո­կոս­ներ գրեց, ԱԺ­–ում ինչ կար­գի մե­ծա­մաս­նութ­յուն է դա տա­լիս, ի­րո­ղութ­յունն այն է, որ նա ստա­ցել է ընտ­րա­ցու­ցակ­նե­րում ներգ­րավ­ված մոտ 2.5 մի­լիոն մարդ­կան­ցից մոտ 727 հա­զա­րի ձայ­նե­րը: Ե­թե ան­գամ մի կողմ ենք թող­նում, թե ինչ­պես, ինչ մե­թոդ­նե­րով, մեկ է` ի­րո­ղութ­յունն այն է, որ Փա­շին­յա­նի ա­ռա­ջադ­րած կուր­սին, այդ թվում` դե­պի ԵՄ գա­ղա­փա­րա­խո­սութ­յա­նը դրա­կան են վե­րա­բեր­վել Հա­յաս­տա­նի չա­փա­հաս բնակ­չութ­յան 30 տո­կո­սից էլ քիչ մա­սը: Լե­գի­տի­մութ­յան նման «բա­գա­ժով», երբ ան­գամ քվեար­կութ­յա­նը մաս­նակ­ցող­նե­րի «մա­քուր» 50 տո­կո­սը չու­նես, ի­հար­կե, է­լի կա­րող ես եվ­րա–­թուր­քա­մե­տա­կան կուրս խա­ղար­կել: Բայց դրա հա­մար ան­հա­մե­մատ ա­վե­լի մեծ զոռ­բա­յութ­յուն է հար­կա­վոր, քան, ա­սենք, հնա­րա­վոր էր ա­նել նա­խորդ ընտ­րութ­յուն­նե­րի բա­զա­յի հի­ման վրա: Ու ե­թե դրա­նից հա­նենք նաեւ տա­րաբ­նույթ մե­թոդ­նե­րով ստա­ցած ձայ­նե­րը, ե­րե­ւի ռեալ այդ 30 տո­կո­սի կեսն էլ չմնա:

­Կարճ ա­սած, Փա­շին­յա­նի հա­մար բարդ վի­ճակ է, ո­րը գնա­լով էլ ա­վե­լի է բար­դա­նա­լու: Բանն այն է, որ եվ­րո­պա­ցի­ներն ու թյուր­քա­կան ուղ­ղութ­յու­նը սպա­սե­լու է հա­նուն ա­ջակ­ցութ­յան տրված խոս­տում­նե­րի կա­տար­մա­նը, իսկ ա­հա ռուս­նե­րը նույ­նիսկ խո­սե­լու ցան­կութ­յուն չու­նեն:

ՏԻԿԻՆ ՈՒՐՍՈՒԼԱՅԻՆ ՍՊԱՍԵԼԻՍ

Այս ի­րա­վի­ճա­կում, թե­րեւս, Փա­շին­յա­նը շա­րու­նա­կում է ի ցույց դնել «դե­պի Եվ­րո­պա» գա­ղա­փա­րա­խո­սութ­յան տար­րեր: Օ­րի­նակ, ԱԽՔ Ար­մեն Գ­րի­գոր­յա­նին գոր­ծու­ղեց լե­հա­կան Գ­դանսկ քա­ղաք` Ուկ­րաի­նա­յի վե­րա­կանգն­ման հա­մա­ժո­ղո­վին մաս­նակ­ցե­լու: Գու­մա­րած, մի ամ­բողջ Ուր­սու­լա ֆոն դեր Լա­յենն է պատ­րաստ­վում հու­լի­սի 1-ին գալ Հա­յաս­տան, Փա­շին­յա­նին իր ա­ջակ­ցութ­յու­նը ի ցույց դնե­լու հա­մար: Մի քիչ էլ եվ­րո­պա­նե­րից փող տվե­ցին, որ, ե­րե­ւի, Փա­շին­յա­նը ներ­կա բար­դութ­յուն­նե­րը շատ ծանր չտա­նի:

­Միայն թե այս քայ­լե­րը դժվար է ա­սել, թե ինչ են տա­լու: Օ­րի­նակ, Գ­րի­գոր­յա­նի Գ­դանսկ գնա­լը կօգ­նի՞ ծի­րան վա­ճա­ռե­լուն. քիչ սպա­սե­լի է: Կամ Հա­յաս­տա­նում գրե­թե վար­կա­նիշ չու­նե­ցող տի­կին Ուր­սու­լան կա­րո՞ղ է հա­մո­զել, ա­սենք, ջեր­մո­ցա­տե­րե­րին, թե համ­բե­րեք, լավ է լի­նե­լու: Դ­րա հա­մար այ­ցեր պետք չեն, այլ շատ ա­վե­լի լուրջ քայ­լեր: Այդ թվում` խո­շոր ֆի­նան­սա­կան հոս­քեր եւ հա­յաս­տան­յան ապ­րանք­նե­րի ա­ռաջ եվ­րո­պա­կան շու­կա­նե­րի բա­ցում, բայց նաեւ ո­րա­կա­կան խնդիր­նե­րի ա­ռաջ գո­նե ժա­մա­նա­կա­վոր աչք փա­կե­լու պայ­մա­նով: Ի­հար­կե, ցան­կութ­յան դեպ­քում Եվ­րո­պան կա­րող է դա ա­նել, ո­րի դեպ­քում Մոսկ­վա­յի կող­մից հա­յաս­տան­յան ապ­րանք­նե­րի ա­ռաջ շու­կա­ներ փա­կե­լը ան­լուրջ տեսք կստա­նա: Բայց ամ­բողջ հարցն այն է, թե Եվ­րո­պան դա կա­նի՞: Ճիշտ է, ծի­րան–­ծաղ­կի ո­րոշ խմբա­քա­նակ­ներ տա­րան: Բայց ան­գամ Փա­շին­յանն է խոս­տո­վա­նում, որ դա փորձ­նա­կան ծա­վալ­ներ են, եւ ե­թե եվ­րո­պա­կան ո­րակ չլի­նի, այլ զար­գա­ցում­նե­րի սպա­սել պետք չէ: Ու ինչ­քան էլ որ նա դրա­նից հե­տո պա­հան­ջի հա­յաս­տան­յան ար­տադ­րող­նե­րից, թե բա ինչ եք ու­զում, պետք է ո­րակ­յալ ար­տադ­րանք տալ, մեկ է, դրա­նից ո­րա­կը չի ա­վե­լա­նա: Ն­ման ո­րա­կի հա­մար պետք են մեծ ներդ­րում­ներ եւ եր­կար ժա­մա­նակ: Այս պա­հին դա է, որ հա­յաս­տան­յան գեր­մանր տնտե­սութ­յուն­նե­րը պար­զա­պես չու­նեն: Հենց դա է պատ­ճա­ռը, որ մեր ար­տադ­րան­քի հա­մար ռու­սա­կան շու­կան ե­ղել եւ մնում է այդ­քան կա­րե­ւոր: Եվ այդ կա­րե­ւո­րութ­յու­նը չի վե­րա­նում, ե­թե ան­գամ Նի­կո­լի նոր գա­ղա­փա­րա­խո­սութ­յու­նը, թե ԵԱՏՄ–ն կա­րող է եւ լու­ծար­վել, ի­րա­կա­նութ­յուն դառ­նա. նո­րից ընդգ­ծենք, Հա­յաս­տա­նի հա­մար էա­կա­նը ռու­սա­կան շու­կան է, ոչ թե ԵԱՏՄ մյուս երկր­նե­րի:

ՈՐՊԵՍ ՎԵՐՋԱԲԱՆ

Արդ­յուն­քում, Փա­շին­յա­նի եւ կա­ռա­վա­րութ­յան ե­րեկ­վա այդ ամ­բողջ քա­րոզ­չա­կան զե­ղում­նե­րը սկսում են ա­վե­լի շատ մտա­հո­գութ­յան հեր­թա­կան դրսե­ւոր­ման տեսք ստա­նալ: Պարզ պատ­ճա­ռով. ռու­սա­կան այս սահ­մա­նա­փա­կում­նե­րի վեր­ջը ոչ միայն չի ե­րե­ւում, այլ մի բան էլ կա­րող է էլ ա­վե­լի սրվել: Իսկ եվ­րո­պա­կան շու­կա­նե­րը հաս­տատ դեռ հնա­րա­վոր չէ, որ դառ­նան որ­պես փո­խա­րի­նող, նաեւ մեծ փո­ղեր ԵՄ­–ից հա­զիվ թե գան: Էլ չա­սած, որ Ա­րեւ­մուտ­քից, թեեւ Փա­շին­յանն ակն­հայ­տո­րեն քա­ղա­քա­կան ա­ջակ­ցութ­յուն ու­նի, սա­կայն դա, ինչ­պես հիմ­նա­վո­րե­ցին նրա 30 տո­կո­սից պա­կաս ձայ­նե­րը, այն ա­մուր հիմ­քը չէ, ո­րի վրա հնա­րա­վոր է մի ամ­բողջ աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան ա­պա­գա կա­ռու­ցել: Այդ ի­րա­վի­ճա­կում, թե­րեւս, եվ­րո­պա­ցի­նե­րի մոտ կա­րող է նաեւ այն մտա­վա­խութ­յունն ա­ռա­ջա­նալ, թե Մոսկ­վա­յի այս ճնշու­մա­յին քա­ղա­քա­կա­նութ­յան արդ­յուն­քում Փա­շին­յա­նը ստիպ­ված չի՞ լի­նի հեր­թա­կան ան­գամ «հա­վա­տա­փոխ լի­նել»:

­Թե­րեւս, բա­ցի տրված խոս­տում­նե­րի «հե­տե­ւից գա­լուց», ֆոն դեր Լա­յե­նի այ­ցի հիմ­քում կա նաեւ այդ տես­լա­կա­նը` այս խա­ռը ի­րա­վի­ճա­կում Նի­կո­լին ա­վե­լորդ «թռիչք­նե­րից» զերծ պա­հե­լը: Հա­նուն դրա պատ­րա՞ստ են ա­մե­նա­տե­սա­նե­լի ու շո­շա­փե­լի կեր­պով լու­ծել ար­տա­հան­ման խնդի­րը, բայց նաեւ պատ­րաստ լի­նե­լով, որ կա­ռա­ջա­նան նման այլ խնդիր­ներ:

Ա­մեն դեպ­քում, Փա­շին­յա­նի գլխին զգու­շութ­յան հա­մար ա­րեւմտ­յան «սուր է կախ­ված»: Փաս­տը, որ հա­յաս­տան­յան ընտ­րութ­յուն­նե­րի ա­պօ­րի­նի լի­նե­լու մա­սին բա­ցա­հայտ խո­սում են նաեւ մեր երկ­րում ա­րեւմտ­յան ան­թա­քույց վե­րահս­կո­ղութ­յան տակ գտնվող ռե­զի­դենտ­նե­րը, հենց դա է նշա­նա­կում` քայլ այս կամ այն կողմ, այդ ա­պօ­րի­նութ­յան թե­ման միան­գա­մից կպայ­թեց­վի:
Այ­սինքն, ի­րա­կա­նում Փա­շին­յանն այս պա­հին հենց այդ մի­ջա­կայ­քում է` ռու­սա­կան տնտե­սա­կան ճնշում­նե­րի եւ Ա­րեւ­մուտ­քից գլխին կախ­ված այդ «սրի»: Ու պատ­կերն ամ­բող­ջա­կան կդառ­նա, ե­թե ա­վե­լաց­նում ենք նաեւ Էր­դո­ղան–Ա­լիեւ բա­ղադ­րի­չը:

Տե´ս նաեւ https://t.me/iravunk/68951 

Այս թեմայով Բրյուսելի հայտնի խորհրդանիշ «Մաննեկեն Պիսը» ՀՀ Անկախության օրը ներկայացել է հայկական տարազով Քվեարկողների շատ մեծ հոսք է, հայկական կողմն ապահովում է անվտանգությունը. ՀՀ-ում ՌԴ դեսպան 2023 թվականի սեպտեմբերի 19–20-ը ավարտվեց ոչ միայն պատերազմը, այլ նաև Արցախի հայկական պետականության մի ամբողջ պատմաշրջան ՇՏԱՊ. Նարիմանյանը ցույց է տալու այն մարդկանց, ովքեր դիմակով և առանց դիմակի բռնության են ենթարկել. Խորխոռունու սպանության հետքերով Ռուսաստանը շատ ավելի ազդեցիկ է, քան Ադրբեջանն ու Թուրքիան, հետևաբար Ռուսաստանի հետ ևս պետք է զգույշ լինել