Փաշինյանը խաբեց իր ընտրազանգվածին և ստիպված կլինի պատասխան տալ

Հայկ Խալաթյան

Հարցազրույց Ռազմավարական հետազոտությունների և նախաձեռնությունների վերլուծական կենտրոնի ղեկավարի հետ

– Հա՛յկ, վերջերս Հայաստանում ընտրություններ տեղի ունեցան, և մենք գիտենք, որ դրանք անցկացվեցին մեծ թվով խախտումներով։ Ընդդիմությունը հայց ներկայացրեց, բայց այդ հայցը չբավարարվեց, և հիմա միակ հույսը միայն Սահմանադրական դատարանն է, որը պետք է պատասխան տա, թե արդյոք այսօր Հայաստանում արդարության գոնե մի նշույլ կա։ Թեև չեմ կարծում, թե ինչ-որ արդյունք կլինի ընդդիմության օգտին, քանի որ այսօր Հայաստանում իշխանությունները ազատ են անելու այն, ինչ սիրտներն ուզում է, մեղմ ասած։ Այս ֆոնին իրադարձությունների ի՞նչ հետագա զարգացում կլինի Ձեր կարծիքով։ Եվ, ընդհանրապես, ո՞ւր է գնում Հայաստանը։

– Այո՛, Դուք ճիշտ նկատեցիք, որ ընտրություններին եղել են շատ մեծ քանակությամբ խախտումներ։ Ընդդիմադիր կուսակցությունները ներկայացնում են այս բոլոր խախտումները, որոնցից ամենակոպիտները, իհարկե, և՛ ձայների տարօրինակ հաշվարկն էր, որն ընդհատվեց գիշերը, և՛ այն, որ չսպասելով ձայների նույնիսկ կեսի հաշվարկին՝ Նիկոլ Փաշինյանն ինքն իրեն հաղթող հայտարարեց, իսկ վերջին րոպեին ձայները կեղծեցին, որպեսզի «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունը չկարողանա հաղթահարել ընտրական շեմը, և դրանով իսկ հնարավորություն տվեցին իշխող կուսակցությանը ունենալու ձայների այն քանակությունը, որն  անհրաժեշտ է շատ կարևոր պաշտոններ ստանալու համար, որոնց նշանակում է խորհրդարանը։ Ինչ վերաբերում է Սահմանադրական դատարանին, լիովին համաձայն եմ Ձեզ հետ. դժվար թե արժե սպասել ինչ-որ օբյեկտիվ որոշման։ Մյուս կողմից, ընդդիմությունը բավական բարդ իրավիճակում է, նրանք իրենք են դա խոստովանում։ Հարց է դրված. գնա՞լ խորհրդարան, թե՞ ոչ։ Բայց մյուս կողմից, Վրաստանի փորձը ցույց է տալիս, որ դա ոչ մի արդյունք չի տալիս, թեև այնտեղ ընդդիմությունն ուներ Եվրամիության և ԱՄՆ-ի լիակատար աջակցությունը։ Մեր ընդդիմությունը դա չունի. մեզանում ամեն բան հակառակն է։

– Այո՛, Հայաստանում իրավիճակը հակառակն է։ ԵՄ-ն ու ԱՄՆ-ը աջակցում են իշխանությանը։

– Արևմուտքը լիակատար աջակցում է Նիկոլ Փաշինյանին և պատրաստ է աչք փակել նրա ու նրա կուսակցության ներկայացուցիչների կողմից օրենսդրության ցանկացած կոպտագույն խախտումների վրա։ Մենք գիտենք, որ ընտրություններին մասնակցել են մի քանի կեղծ ընդդիմադիր, բայց իրականում իշխանության հետ կապված կուսակցություններ։

– Դրանք ընդհանուր առմամբ տասնո՞ւթն էին։

– Այո՛, այնտեղ կային իսկապես ընդդիմադիրներ, բայց կային նաև մի քանի կեղծ ընդդիմադիր ուժեր, որոնք ձևացնում էին, թե ընդդիմություն են, բայց իրականում սերտորեն կապված էին իշխանության հետ։

– Նրանցից շատերը նախապես գիտեին, որ չեն անցնի խորհրդարան, բայց միևնույն է մասնակցեցին։ Ի՞նչ եք կարծում, ինչո՞ւ։

– Եթե չխորանանք դավադրությունների տեսության մեջ, ապա մի քանիսի համար դա լրացուցիչ փիար է։ Լրացուցիչ եթերաժամ ես ստանում հայկական առաջատար լրատվամիջոցներում, Առաջին ալիքում, որտեղ կարող ես ինքդ քեզ գովազդել. մեկ էլ տեսար։ Կային ընտրություններին մասնակցող կուսակցություններ, որոնք պարզապես կատարում էին իշխանության հանձնարարությունները, որպեսզի փոշիացնեն ձայները, քանի որ նույնիսկ մի քանի տոկոսը կարևոր նշանակություն ուներ։ Օրինակ՝ նույն «Բարգավաճ Հայաստան»-ին պակասում էր ընդամենը մի քանի տասնյակ ձայն։ Այդ պատճառով ընդդիմությունը, մի կողմից, կանգնած է շատ դժվար ընտրության առաջ,  նրան չես նախանձի. եթե չվերցնեն մանդատները, իրականության մեջ դա ոչինչ չի փոխի, պարզապես կորցնում ես խորհրդարանական ամբիոնը և որոշ հնարավորություններ, ինչպիսիք են արտասահմանյան գործընկերների հետ հանդիպումները և մնացած ամեն բան։ Մյուս կողմից, վերցնում ես մանդատները, նշանակում է, որ որոշակի չափով օգնում ես լեգիտիմացնել այս ընտրությունները, որոնք անցան կոպտագույն խախտումներով։

– Երկու կրակի արանքում, ինչպես ասում են։

– Ոմանք պահանջում են սկսել փողոցային պայքար, բայց նույնիսկ ընդդիմադիրներն իրենք են ասում, որ իրենք առայժմ չեն տեսնում հասարակության պատրաստակամությունը զանգվածային բողոքի դուրս գալու համար։

– Նախկին նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը խոստացել էր ընտրությունների կեղծվելու դեպքում կհայտարարվի փողոց դուրս գալու և հեղափոխական իրավիճակ ստեղծելու մասին։ Սակայն իշխանությունները, չունենալով հիմքեր, կազմակերպեցին նրա դեմ նոր քրեական հետապնդում։

– Այժմ ընդդիմությունը վտանգում է իր ազատությունը։ Հասկանալի է, որ Քոչարյանը ցանկանում է մարդկանց դուրս բերել փողոց, հասնել իշխանափոխության, և այդ ժամանակ ամեն ինչ լավ կլինի։ Ինչպես արդեն նշեցիք, նրա դեմ քրեական գործ է հարուցվել, և բացառված  չէ, որ նրան մոտ ժամանակներս ձերբակալեն, որովհետև Նիկոլ Փաշինյանը սևեռուն գաղափար ունի՝ ցանկացած գնով բանտարկել Ռոբերտ Քոչարյանին։

– Ոչ միայն նրան։

– Ե՛վ Գագիկ Ծառուկյանին, և՛ Սամվել Կարապետյանին։

– Փաշինյանը դրա մասին բացահայտ հայտարարել է։

– Այո՛, մի քանի անգամ։ Ուստի կրկնում եմ. պետք չէ մտածել, որ ընդդիմության առաջնորդներին ամեն բան բավարարում է, և որ ամեն ինչ նորմալ է իրենց համար։ Ոչ, նրանք փորձում են գտնել ինչ-որ լուծումներ, առավել ևս, կրկնում եմ, նրանց մտահոգում է նաև երկրի ապագան։ Բայց մյուս կողմից խաղագծի վրա դրված է նրանց անձնական անվտանգությունը, նրանց անձնական ազատությունը։

– Այո՛, տխուր է այս ամենը։ Ես կցանկանայի ուշադրություն հրավիրել Ալիևի և Էրդողանի ուրախության և շնորհավորանքների վրա։ Իհարկե, շնորհավորել է նաև ԱՄՆ-ի նախագահ Թրամփը, Ղազախստանի նախագահը և ուրիշներ։ Բայց Ալիևի ու Էրդողանի ուրախությունն անսահման էր, քանի որ փաստացի դուրս է գալիս, որ Փաշինյանի օգտին քվեարկած մարդիկ՝ այդ 49.7 %-ը, քվեարկել են Ալիևի և Էրդողանի օգտին, այդպե՞ս է։

– Որոշ չափով այդպես է դուրս գալիս։ Որովհետև ցանկացած նորմալ հայ, իմ կարծիքով, պետք է իրեն հարց տա. եթե մեր թշնամիները, չգիտես ինչու, այդքան ուրախանում են, որին այդքան աջակցում են, արդյո՞ք սա իսկապես բխում է հենց Հայաստանի և հայ ժողովրդի շահերից։ Դուրս է գալիս, որ Հայաստանն ու հայ ժողովրդի մի մասը բարիկադի նույն կողմում են Ադրբեջանի ու Թուրքիայի հետ։ Ես կասկածում եմ։

– Լրագրողների հետ զրույցում այսպես կոչված «Արևմտյան Ադրբեջանի համայնքի» ղեկավար, պատգամավոր Ազիզ Ալեքբերլին հայտարարել է, որ նոր իրողությունների պայմաններում ադրբեջանցիների վերադարձը իրենց «հայրենի հողեր» անխուսափելի է։ Հարց է ծագում՝ հարազատներն ուզում են ընդմի՞շտ գալ Նիկոլ Փաշինյանի մոտ։

– Հիշո՞ւմ եք 2021 թվականի ընտրությունները, երբ ընդդիմությունն ասում էր, որ խաղագծի վրա Արցախն է, որ եթե Նիկոլ Փաշինյանը հաղթի, դրա արդյունքը կլինի Արցախի հանձնումը։ Նրանք եռանդուն կերպով հերքում էին՝ ո՛չ, այս ամենը ընդդիմության բանսարկություններն են, թե մենք կհանձնենք Արցախը... Ի՞նչ պատահեց, ի վերջո։ Նրանք եկան իշխանության և հանձնեցին Արցախը։ Հիմա ընդդիմությունն ասում է մարդկանց, որ Արևմտյան Ադրբեջանի հարցն է դրված, Ադրբեջանը դրանից չի հրաժարվում, ամենաբարձր մակարդակով է ասում։ Ի՞նչն է ամենապարադոքսայինը, տեսեք, Հայաստանի արտաքին հետախուզության ծառայությունը, որ ստեղծել է Փաշինյանը, և որը ղեկավարում է հենց նրա կադրը, մի երկու ամիս առաջ հանդես եկավ զեկույցով այն ռիսկերի մասին, որոնք կան Հայաստանում անվտանգության առնչությամբ և այլն։ Եվ ի՞նչ են նրանք նշում։ Սա հո ասում է ոչ թե ընդդիմությունը, այլ ասում է իրենց սեփական կառույցը, որ անցյալ տարվա օգոստոսին Վաշինգտոնում Փաշինյանի, Ալիևի և Թրամփի միջև ստորագրված պայմանավորածություններից հետո «Արևմտյան Ադրբեջան» տերմինի և գաղափարի առաջմղումը ոչ միայն չի նվազել կամ դադարել, այլ ընդհակառակը, Ադրբեջանը սկսել է ավելի ակտիվորեն այն առաջ մղել տարբեր հարթակներում։ Իշխանություններն ինչպե՞ս  բացատրեցին այս ամենը։ «Ո՛չ, նման բան չկա՛»։ Մարդիկ պարզապես պետք է հասկանան, գոնե սովորեն տրամաբանորեն մտածել այն հարցերի մասին, որոնք վերաբերում են իրենց։

– Այստեղ առանձնակի տրամաբանություն պետք էլ չէ. ամեն ինչ միանգամայն պարզ է, ինչպես ափի մեջ։

– Եվս մի պահ։ Ես տեսնում եմ, որ գյուղացիները հարցազրույց են տալիս հայկական տարբեր լրատվամիջոցներին, բողոքում են, թե Փաշինյանը խոստացել է լուծել ռուսական պատժամիջոցների հարցը, բայց չի լուծում։ Մենք տեսնում ենք, թե ինչպես է բերքը փչանում, ինչ կորուստներ են կրում գյուղացիները։ Եվ դրա հետ մեկտեղ այս նույն մարդիկ քվեարկել են նրա օգտին։

Նրանք հիմա պնդում են, թե Փաշինյանը խոստացել է իրենց լուծել այս խնդիրները։ Եվ ուզում ես հարցնել. «Ա՛յ մարդիկ, էս մարդը լուծե՞լ է թեկուզ մի խնդիր։ Իր խոստումներից թեկուզ մեկը նա կատարե՞լ է»։ Ո՛չ։

– Եթե վաղը ընտրություններ լինեն, ո՞ւմ օգտին կքվեարկի այս գյուղացին։ Ես կարծում եմ, որ նա կրկին կքվեարկի Փաշինյանի օգտին։

– Գիտեք, ես այնուամենայնիվ լավատես կլինեմ։ Կարծում եմ, որ երբ հարցը վերաբերի արդեն նրա գրպանին, նա որոշակի եզրակացություններ կանի։ Ցավոք սրտի, ազգային և պետական ​​շահերը, հնարավոր է, այնքան էլ մոտ չեն նրա սրտին, և նա պատրաստ է դրանք զոհաբերել այս կամ այն ​​պատճառով։ Փաշինյանի համար, ի դեպ, այժմ սկսվում է շատ բարդ շրջան, և ես հենց դրանով եմ մեծ մասամբ բացատրում  ընդդիմության նկատմամբ նրա սկսած այս ճնշումները։ Որովհետև եթե ավելի վաղ նա պարզապես հանձնեց Արցախը, զիջումներ արեց Ադրբեջանին, ապա այժմ նրա քաղաքականությունը հանգեցրել է նրան, որ այն ուղղակիորեն կհարվածի այն ընտրազանգվածի գրպանին և, նույնիսկ կարող եմ ավելի կոպիտ ասել, ստամոքսին, որն իսկապես աջակցել է նրան այս վերջին տարիների ընթացքում։ Իսկ այդ կորուստները ծածկելու համար փող չկա և չի կանխատեսվում։

– Կներեք, ես ոչ լիովին եմ համաձայն Ձեզ հետ։ Ինչո՞ւ. քանի որ ես տեսել եմ որոշ հարցազրույցներ, որոնք Հայաստանում վերցնում են որոշ տեսակի մարդկանցից։ Թղթակիցը հարցնում է. «Իսկ եթե թուրքերը գան, մտնեն քո տուն»։ Նրանք պատասխանում են. «Է, թող գան ու մտնեն իմ տունը։ Միևնույն է, ես Փաշինյանի կողմից կլինեմ»։

– Այնուամենայնիվ, ես մի փոքր այլ կերպ եմ մտածում։

– Այդպիսի մարդիկ. սա արդեն ինչ-որ բան այն չէ բժշկական մակարդակում։

– Այս կարգի մարդիկ ամենուրեք կան՝ մի փոքր տարօրինակ վարքագծով։ Ես հիմա ամբողջությամբ վերցված եմ ասում, ոչ թե առանձին անհատների մասին, որոնց ես էլ եմ տեսել։ Բանն այն է, որ հիմա խնդիրները սկսվում են հենց նրա ընտրազանգվածի շրջանում։ Նա խաբել է ժողովրդին, և ես չեմ պատկերացնում, թե ինչպես կարող է Փաշինյանը այդ խնդիրները հիմա լուծել։

– Ուրեմն ի՞նչ, հիմա մենք հինգ տարի պետք է սպասե՞նք մինչև հաջորդ ընտրությունները, մինչև այս գյուղացին հասկանա՞ ում օգտին քվեարկի։

– Ես կարծում եմ՝ այս դադարը, որ վերցրել է ընդդիմությունը, անհրաժեշտ է, որպեսզի ժամանակ շահի և մտածի ինչպես ավելի արդյունավետ կառուցի հետագա պայքարի ռազմավարությունը։

– Հա՛յկ, իսկ ո՞վ է այսօր Հայաստանի անվտանգության երաշխավորը։ Կարո՞ղ եք այդպիսի երկիր անվանել։ Վաղը Ադրբեջանի զինված ուժերը պարզապես կմտնեն Սյունիքի տարածք։ Վաղը, վաղը չէ մյուս օրը կամ մեկ ամիս հետո։ Չէ՞ որ Ալիևը սեպտեմբերին պատերազմ խոստացավ, եթե Փաշինյանը չապահովի սահմանադրական մեծամասնություն, իսկ նա չի ապահովել, և ո՞վ է պաշտպանելու Հայաստանը։ Կարո՞ղ է հայ զինվորը հաղթել ադրբեջանա-թուրքական բանակին։

– Փաշինյանը համարում է, որ երաշխավորներ պետք չեն։ Ժամանակին տարածված էր մի տեսություն Փաշինյանի որոշ հոգևոր հայրերի շրջանում, և ինձ թվում է, թե նա նույնպես հետևում է դրան, թե Հայաստանի թուլությունը հենց կարող է ապահովել նրա անվտանգությունը. որ եթե Հայաստանը թույլ լինի, ապա նրա հարևանները իբր թե նրա մեջ սպառնալիք չեն տեսնի...

– Երկաթե տրամաբանություն է։ Նույնիսկ ծիծաղելի չէ։

– Դրա համար էլ ասում եմ, որ սա շատ տարօրինակ տեսություն է։ Ինչ վերաբերում է ՀԱՊԿ-ին ու ԵԱՏՄ-ին։ Իշխանության ներկայացուցիչներն ​​ասում են. «Հայաստանը ՀԱՊԿ-ի անդամ չէ»։ Բայց եթե նա անդամ չէ, այդ դեպքում պաշտոնապես հայտարարեք, որ դուք դուրս եք գալիս այդ կազմակերպությունից։ Ո՛չ, մենք նման բան չենք հայտարարում։ Եվ հասկանալի է, որ նրանք այնպես արեցին, որ իրավիճակը հասցնեն այն կետին, երբ Հայաստանին կխնդրեն դուրս գալ կամ կհանեն կազմակերպությունից, և այդ ժամանակ նրանք կասեն. «Դե ահա տեսեք, մենք չէինք ուզում դուրս գալ»։

– «Իսկ մեզ դուրս հանեցին»։

– Այո՛։

– Նույնը վերաբերում է նաև ԵԱՏՄ-ի՞ն։

– Ո՛չ, այստեղ հետաքրքիր է. ԵԱՏՄ-ի հետ կապված նրանք դա չեն ուզում։ Քանի որ ԵԱՏՄ-ից դուրս գալը լուրջ տնտեսական խնդիրներով է սպառնում։ Իսկ նրանք մտածում են, որ դեռ մի քանի տարի կարող են շատ մեծ տնտեսական ու ֆինանսական օգուտներ քաղել ԵԱՏՄ-ին Հայաստանի մասնակցությունից և այդ ընթացքում ինչ-որ կերպ կմերձենան Եվրոպայի հետ։ Ինչին, ի դեպ, ռուսական կողմն արդեն պատասխանել է, որ չի պատրաստվում ֆինանսավորել ԵԱՏՄ-ից դեպի ԵՄ Հայաստանի այդ ճանապարհը, առավել ևս, որ ԵՄ-ն ինքն է պատրաստվում Ռուսաստանի դեմ պատերազմին։ Ալեքսեյ Օվերչուկը, որը վերահսկում է Հայաստանի և հետխորհրդային այլ երկրների հետ տնտեսական հարաբերությունները, ուղիղ հայտարարեց, թե «վաղը, հնարավոր է, Հայաստանը պատերազմի մեր դեմ, ուրեմն ինչո՞ւ պետք է ֆինանսավորենք»։ Հայաստանի իշխանությունները դեռևս չեն ուզում դուրս գալ ԵԱՏՄ-ից, այդ պատճառով Փաշինյանը հայտարարեց, որ ինքը կմեկնի միջկառավարական խորհրդին, որն անցկացվելու է օգոստոսին, մինչ այդ, ինչպես հասկանում եմ, պատժամիջոցները մնում են ուժի մեջ։ Ի դեպ, նույն ինքը Փաշինյանը ընտրություններից առաջ հայտարարել էր, որ հունիսին կհանդիպի Վլադիմիր Պուտինի հետ, ամեն ինչ լավ կլինի... Ի՞նչ տեսանք մենք։ Հանդիպումը առայժմ չի պլանավորվում, և բոլոր սահմանափակումները, որոնք եղել են նրա հայտարարության պահին, ոչ միայն չեն վերացել, այլև դրանց ավելացել են շատ ավելի կոշտ սահմանափակումներ, փաստացի Հայաստանի ողջ գյուղատնտեսական արտադրանքի նկատմամբ։

– Այդ ամենն այդպես է։ Ես էլի էի ուզում վերադառնալ Ադրբեջանի ու Թուրքիայի ուրախությանը։ Թուրքական Ազգայնական շարժման կուսակցության նախագահ, Էրդողանի կոալիցիոն գործընկեր Դևլեթ Բահչելին ասաց, թե ինչու է Անկարային անհրաժեշտ Նիկոլ Փաշինյանը. որպեսզի հնարավորություն տա բացելու «Թուրանի միջանցքը», որը նրանց համար շատ կարևոր է, կենսականորեն կարևոր, և այն կմիավորի թյուրքական աշխարհը։ Գիտե՞ք, թե ինչն էր ամենագլխավորն ու ամենահետաքրքիրը, որը ես առաջին անգամ լսեցի։ Փաշինյանը շատ բարձր կարգավիճակ է ձեռք բերել։ Բահչելին համեմատում է Փաշինյանին ո՞ւմ հետ, Ձեր կարծիքով։

– Ո՞ւմ հետ։

– Աթաթուրքի հետ։ Այսինքն՝ Փաշինյանի նշանակությունը Թուրքիայի համար նույնն է, ինչ Աթաթուրքինը։

–  Դա, հավանաբար, գեղեցիկ խոսքի համար է։

– Ադրբեջանցիներն արդեն «Զանգեզուրի միջանցքը» «թյուրքական միջանցք» են անվանում։

– Այո՛, Թուրանի, նրանք չեն էլ թաքցնում։ Ցավոք, այս քաղաքականությունը կհանգեցնի նրան, որ Ադրբեջանը Թուրքիայի հետ միասին շատ պլանաչափ, համակարգված կիրականացնի իր քաղաքականությունը։ Իսկ նրանց քաղաքականության նպատակը հայկական գործոնի լիակատար չեզոքացումն է Հարավային Կովկասի տարածաշրջանում։ Նրանք ցանկանում են հասնել այն բանին, որ ինչպես էլ փոխվի արտաքին իրավիճակը Հայաստանում նույնիսկ իշխանափոխությունից հետո, Հայաստանն այլևս ոչ մի սպառնալիք չներկայացնի տարածաշրջանում իրենց ծրագրերի համար և լինի ամբողջությամբ վերահսկվող կամակատար պետություն։

– Ահա ես ուզում էի կրկին վերադառնալ ընտրություններին։ Ասացեք, խնդրեմ, Ռուսաստանը կճանաչի՞ Հայաստանի ընտրությունները, ի՞նչ եք կարծում։

– Բարդ հարց է, ինչո՞ւ։ Որովհետև այն դիրքը, որն այժմ բռնել է Ռուսաստանը, նրա համար աննախադեպ է, իսկ Հայաստանը դեռևս չի անցել Ռուսաստանի համար ոչ բարեկամ պետությունների կարգին։ Ես նման բան չեմ հիշում. որ ԱՊՀ-ի տարածքում ընտրություններ անցկացվեն, առավել ևս այն երկրում, որը դեռևս ԵԱՏՄ-ի և ԱՊՀ-ի անդամ է, իսկ Ռուսաստանը ոչ միայն չի շնորհավորել, այլև տեսնում ենք ինչ քննադատություն է հնչում այս ընտրությունների վերաբերյալ ռուս պաշտոնատար անձանց կողմից՝ ԱԳՆ-ի մակարդակով, ԿԸՀ-ի մակարդակով, ռուս դիտորդների և պատգամավորների մակարդակով։ Բայց գլխավորը ԱԳՆ-ն է։ Պատժամիջոցները, որոնք մտցվեցին ընտրություններից հետո, ավելի նշանակալի են։ Ինքը Փաշինյանն է նպաստում դրան, քանի որ հայտարարեց այն ուժերի ջախջախման մասին, որոնք պաշտպանում են Ռուսաստանի հետ լավ հարաբերությունները։

– Նա պարզապես ֆիզիկապես ուզում է ոչնչացնել նրանց, նա ուղղակիորեն հայտարարում է այդ մասին։

– Այո՛, բայց դրա հետ մեկտեղ նա հույս ունի, որ իբր Ռուսաստանը կփոխի իր դիրքորոշումը։ Սա ահա նրա կոպտագույն սխալներից մեկն է։ Մինչ Ռուսաստանում ու Եվրոպայում արդեն լիովին լրջորեն քննարկում են փոխադարձ ռազմական բախման, ըստ էության՝ Ռուսաստանի և Եվրոպայի միջև պատերազմի հնարավորությունը, իսկ դու ունես այդքան մեծ տնտեսական կախվածություն Ռուսաստանից և հայտարարում ես, որ պլանավորում ես անցնել մյուս ճամբար, որը պատրաստվում է Ռուսաստանի դեմ պատերազմի առաջիկա տարիներին, սա չի կարող մյուս կողմից չառաջացնել շատ կոշտ բացասական արձագանք։ Սրան այժմ գումարվում է նաև այն, որ ընտրություններում իր հաղթանակն ապահովելու համար Փաշինյանը, Հայաստանի պատմության մեջ առաջին անգամ, ներքաղաքական գործընթացը փաստացի դարձրեց աշխարհաքաղաքական հակադրության մի մասը։ Ես նկատի ունեմ, որ նա ընտրությունները դարձրեց Ռուսաստանի և Արևմուտքի, Թուրքիայի միջև աշխարհաքաղաքական հակադրության մասը։

– Դա ներքին քաղաքական պայքար էր, իսկ հիմա ամեն ինչ դուրս է եկել շրջանակներից, ես համաձայն եմ Ձեզ հետ։

– Այդ պատճառով նրա խնդիրն այն է, որ եթե նա ցանկանա կարգավորել հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ, որպեսզի նա թույլ տա վերացնել որոշ սահմանափակումներ, Փաշինյանից կպահանջեն ինչ-որ կոնկրետ քայլեր, նրա խոսքերին Ռուսաստանում չեն հավատում և հետագայում էլ չեն հավատա: Այս կոնկրետ քայլերի կատարումը կհանգեցնի արդեն շատ լուրջ խնդիրների մյուս կողմի հետ:

– Արևմուտքի հետ:

– Այո՛, Արևմուտքի հետ, Թուրքիայի հետ, որը նրան օգնեց այս ընտրություններում։ Եվ հետևաբար նա ցանկացած դեպքում ինքն իր համար խնդիր ստեղծեց, հանուն նրա, որ ապահովի իր վերընտրությունը, պահպանի իշխանությունը։ Եվ այստեղ այլ հարց է ծագում, այս անգամ՝ ուղղված մեր հասարակությանը։ 1990-ական թվականներին, երբ Հայաստանը լուրջ տնտեսական խնդիրներ ուներ՝ շրջափակում, չկար լույս, գազ և մնացած ամեն բան, մենք գոնե հասկանում էինք, թե հանուն ինչի համար է դա. հանուն հաղթանակի Ղարաբաղյան պատերազմում, հանուն Արցախի անկախություն։ Ընդ որում, այդ պատերազմը մեզ պարտադրված էր, ոչ թե մենք ինքներս էինք սկսել այն։ Հիմա հայ ժողովրդին փաստորեն առաջարկվում է հանուն Փաշինյանի իշխանության պահպանման գնալ շատ լուրջ, աղետալի կորուստների սեփական տնտեսության համար, սովորական մարդկանց, գյուղացիների համար, քանի որ նա այդպես է ուզում, քանի որ նա այդպես է տեսնում։ Ահա թե ինչն է նրա խնդիրը։ Եվ ինձ թվում է, որ նույնիսկ Փաշինյանն ինքը չի պատկերացնում, թե ինչպես է լուծելու այս խնդիրը։ Առայժմ նա գնում է ամենահեշտ ճանապարհով։

– Եկեք մենք հիմա նրա փոխարեն չմտածենք։ Ես ուզում էի ևս մի պահ ընդգծել. ընտրություններին ընդդիմությունը իշխանությանը ընկալում էր որպես մրցակցի, իսկ իշխանությունը ընդդիմությանը՝ որպես թշնամու։ Եվ հարաբերությունների այս անհավասարությունը նույնպես խաղաց իր դերը։

– Ես Ձեզ հասկանում եմ, բայց ես մի փոքր այլ կերպ կբնութագրեի։ Ընդդիմությունն ավելի պետականորեն է մտածում, և դա շատ խիստ սահմանափակում է նրա գործողությունները։ Բայց Փաշինյանը, արդեն դառնալով իշխանություն, իրեն մինչև հիմա որպես ընդդիմություն է զգում։ Ընդդիմությունը կարող է անել անպատասխանատու հայտարարություններ ու քայլեր, որոնք, միևնույն է, տեսականորեն չպետք է հանգեցնեն երկրի համար ինչ-որ լուրջ հետևանքների։ Երբ այդ ամենը իշխանությունն է անում, դա այլ բան է։ Այդ պատճառով, ինձ թվում է, որ ընդդիմադիրների խնդիրն այն է, որ նրանք մինչև հիմա չափազանց պետականամետ են, պետականորեն են մտածում, թեև իրենք իշխանություն չեն։ Իսկ ահա Փաշինյանը, նույնիսկ իշխանություն դառնալով, մինչև հիմա իրեն ընդդիմադիր է զգում, որը կարող է հանրահավաքի ժամանակ ինչ-որ բան գոռալ, իսկ հետո ասել. «Դե, դա իմ անձնական կարծիքն է, դա այդպես չէ»։ Ինչպես տեսանք, ես շոկ ապրեցի նրա բացատրությունից օդանավակայանում Ռոբերտ Քոչարյանի հետ կապված, որտեղ նա ասում է, թե «ԱԱԾ աշխատակիցը կարա որոշի ցանկացած բան արտահոսի կամ չարտահոսի։ Ի՞նչ պրոբլեմ կա ըտեղ։ Իրա տիրապետած ինֆորմացիան ա, կուզի կարտահոսի, կուզի՝ չի արտահոսի»։ Այսինքն՝ երբ քաղաքացիներին համոզում են իրենց բոլոր անձնական տվյալները պահել “ArMed” բժշկական հավելվածում, հայտարարում են, թե այնտեղ ամեն ինչ օրենքով պաշտպանված է, և վախենալու բան չկա, դուրս է գալիս, որ եթե վաղը ինչ-որ մեկը տվյալների արտահոսք անի, նրանք կասեն. «Դե, նա իրավունք ուներ»։ Այդ պատճառով երբեմն ուզում եմ իմ եվրոպացի գործընկերներից լսել. նրանց պատկերացմամբ ժողովրդավարությունը հենց ա՞յն է, ինչ հիմա տեղի է ունենում Հայաստանում, թե՞ ոչ։

– Իմ կարծիքով՝ արևմտյան գործընկերներն արդեն վաղուց չգիտեն, թե ինչ բան է ժողովրդավարությունը, և մենք դա տեսնում ենք թե՛ Ռուսաստանի նկատմամբ, մենք դա տեսնում ենք թե՛ Հայաստանի նկատմամբ և այլն։

– Ես նույնիսկ նրանց իսկ ընտրությունների հիման վրա եմ դատում՝ նրանով, թե ինչ է տեղի ունենում Ռումինիայում, ինչ է տեղի ունենում Ֆրանսիայում, այլ երկրներում։ Ես, ի դեպ, այս հարցում լիովին համաձայն եմ ԱՄՆ-ի փոխնախագահ Վենսի հետ, որը, անցյալ տարի ելույթ ունենալով Մյունխենի համաժողովում, իմ կարծիքով, շատ ճիշտ բաներ ասաց Եվրոպայում ժողովրդավարության վիճակի մասին։ Նա ասաց. «Եթե դուք վախենում եք սոցցանցերում մարդկանց կարծիքներից և իբր թե հոգալով ժողովրդավարության համար փորձում եք սահմանափակել ժողովրդավարությունը, ապա դա ինչ-որ սխալ մոտեցում է»։ Եվ այս կապակցությամբ նույնպես կա մի հետաքրքիր պահ։ Ես հիշում եմ, Փաշինյանը ելույթ էր ունենում Եվրոպայում, ես մի փոքր չափազանցնում եմ նրա խոսքերը, բայց ընդհանուր առմամբ նա ասաց, որ ժողովրդավարական նորմերին հետևելը խիստ խանգարում է ժողովրդավարության պաշտպանությանը։ Եվ մարդիկ ծափահարեցին։ Որովհետև Եվրոպայի համար դա նորմալ է։

– Հա՛յկ, մեր զրույցի ավարտին ամփոփենք արդյունքները։ Առաջին՝ մենք եկանք այն եզրակացության, որ Փաշինյանը պահպանել է իշխանությունը Հայաստանում, և շատ դժվար հարց է դրված ընդդիմության առաջ. ի՞նչ պետք է անի ինքը, իսկ Փաշինյանը շարունակում է Ռուսաստանից Հայաստանի հեռանալու իր քաղաքականությունը։ Երկրորդ՝ մերձեցում Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ, թեև ավելի ճիշտ՝ ոչ թե մերձեցում, այլ այնտեղից եկող բոլոր հրամանների կատարում։ Եվ երրորդ՝ ինչ-որ անտեսանելի, ֆանտաստիկ մուտք Եվրոպական միության մեջ, որին չգիտեմ՝ ով կարող է հավատալ։ Եթե Վրաստանը, որն այսքան տարի ձգտում էր այնտեղ և ամեն ինչ արեց դրա համար, չկարողացավ, իսկ Հայաստանը չգիտես ինչու միանգամից մուտք կգործի՞։ Ահա այս բոլոր խնդիրների ֆոնին ի՞նչ պետք է անեն այսօր Հայաստանում ապրող մարդիկ։ Ինչի՞ն պետք է սպասեն նրանք։

– Վերջին կետի վերաբերյալ նշեմ, որ Հայաստանը գնում է դեպի ԵՄ, բայց ոչ ոք չգիտի, թե երբ նա այնտեղ մուտք կգործի։ Իմ կարծիքով, Փաշինյանն ինքը հիանալի հասկանում է, որ Հայաստանը երբեք չի մտնի ԵՄ։ Եվրաինտեգրման հեքիաթը, ճանապարհը դեպի Արևմուտք, կոչված է քողարկելու դեպի Թուրքիա տանող ճանապարհը։ Որովհետև, նույնիսկ հիմա նրա համար, այնուամենայնիվ, մի փոքր խնդրահարույց է ուղիղ կանգնելն ու ասելը՝ թե «մենք գնում ենք դառնալու Թուրքիայի կամակատար պետությունը», կամ նույնիսկ ոչ թե Թուրքիայի, այլ Ադրբեջանի, ուստի այս ճանապարհը քողարկվելու է եվրաինտեգրման ստով։

– Մենք դեռ կարծես մի կողմ ենք թողել իշխանության և Եկեղեցու միջև հարաբերությունների շատ բարդ հարցը։

– Եկեղեցին անում է այն, ինչ կարող է։ Ես այնուամենայնիվ չեմ կարծում, թե Եկեղեցին էլի ինչ-որ բան կարող է անել։ Ի՞նչ կարող էր նա ասել։ Իրենց հայտարարությունը նրանք արել են, մարդկանց առաջարկել են գնալ, մասնակցել և այլն։ Իսկ ահա ի՞նչ պետք է անի սովորական մարդը։ Պարզապես պետք է վերականգնի քննադատական ​​մտածողությունը։ Եվ ոչ միայն ընտրությունների առիթով, այլև ընդհանրապես։ Ինձ միշտ զարմացրել է, թե ինչպես են հայերն այդքան շատ գործնական (պրագմատիկ) անձնական հարցերում (որտեղ տանել մերձավոր հարազատին բուժման, որտեղ երեխան ընդունվի), իսկ երբ խոսքը վերաբերում է ազգային կամ պետական ​​շահերին, չգիտես ինչու ամեն բան այլ է։

– Դա նույն բանն է, երբ քո բնակարանը մաքուր է, բայց մուտքը կեղտոտ։

– Կարծում եմ, երբ Փաշինյանի քաղաքականությունը ուղղակիորեն հարվածի նրանց գրպանին, որոշակի տեղաշարժ կկատարվի։ Այդ պատճառով սա շատ վտանգավոր է Փաշինյանի համար. նա կփորձի ինչ-որ կերպ դուրս պրծնել դրանից։

– Այսինքն՝ Ռուսաստանի պատժամիջոցները իրենց դերը կխաղան։

– Որոշակի դեր կխաղան։ Եվ, ի դեպ, մենք տեսանք, որ նա փաստացի լուծում չունի։ Մի քանի օր առաջ կառավարության վերջին նիստերից մեկում նա ասաց. «Լուծեք ձեր խնդիրները ինքներդ»։ Այսինքն՝ գտեք նոր շուկաներ։

– Դուրս է գալիս, որ գյուղացին ինքը պետք է որոնի, թե որտեղ վաճառի իր ապրանքները։

– Այո՛, որովհետև նա ինքն էլ հասկանում է, որ դա չի հաջողվի։ Լավ, ասենք մի քանի ընկերություն կարող է ելք գտնել դեպի այլ շուկաներ, կառավարությունը կարող է սուբսիդավորել։ Բայց նույնիսկ հաշվի առնելով լոգիստիկան և մի շարք այլ խնդիրներ՝ սակագներ, եվրոպական խիստ հավաստագրում և մնացած բաները, հայ արտադրողի համար գործնականում անհնար կլինի գտնել ռուսական շուկային փոխարինող։ Հետևաբար, ես մարդկանց պարզապես խորհուրդ կտայի, որ այն ամենը, ինչ լսում են, վերլուծեն և համեմատեն։

– Շատ շնորհակալություն հետաքրքիր զրույցի համար։

– Շնորհակալություն, միշտ ուրախ եմ և պատրաստ։

Հարցազրույցը վարեց

Գրիգորի Անիսոնյանը

Լուսանկարում՝

Հայկ Խալաթյանը (աջից) և «Նոև Կովչեգ» թերթի գլխավոր խմբագիր Գրիգորի Անիսոնյանը խմբագրությունում հարցազրույցի ժամանակ

Այս թեմայով Փաշինյանի «դիվերսիֆիկացման» քաղաքականությունը Ալեքսանդրապոլի պայմանագիր 2 է «Գունավոր հեղափոխությունները»՝ հիբրիդային զենք Ֆաշիզմի ​​քարոզչությունը Հայաստանում անընդունելի է Արցախցի պատանի նկարչուհի Եվա Դանիելյան. «Միևնույն է, ես նկարելու եմ» Ֆուտբոլի պաշտոնյաների ոչ ֆուտբոլային կրքերը