Սոցիալական վերելքը և կոռուպցիան Պապիկյանին բարձրացրին պաշտպանության նախարարի պաշտոնին

Սուրեն Պապիկյանը հետհեղափոխական Հայաստանի իշխանության ամենահակասական դեմքերից մեկն է։ Նախկին պատմության ուսուցիչը, չունենալով լիարժեք զինվորական անցյալ, մի քանի տարվա ընթացքում անցավ «թավշյա հեղափոխության» մասնակցից մինչև պատերազմ, տարածքային կորուստներ ու անվտանգության ձգձգվող ճգնաժամ ապրող երկրի պաշտպանության նախարարի ճանապարհը։
Բանակային միջավայրում Պապիկյանին հետևից հաճախ կոչում էին «ուսուցչուհի», մի մականուն, որի մեջ միախառնված էին թե՛ դպրոցի ուսուցչի նրա անցյալը, թե՛ զինվորականների մի մասի վերաբերմունքը մի մարդու նկատմամբ, որը հայտնվեց բանակի գլխին՝ առանց հրամանատարական և պաշտպանության ոլորտում համակարգված ծառայության փորձի։
Նրա պաշտոնավարման տարիների ընթացքում Պաշտպանության նախարարության շուրջ չափից դուրս շատ հարցեր են կուտակվել՝ այդ ամենը առանձին սկանդալներին կամ քաղաքական հարձակումներին միացնելու համար։ Դատվածությունը և կենսագրության թաքնված դրվագները, 2018 թվականի հեղափոխությունից հետո կարիերայի սրընթաց առաջխաղացումը, ֆինանսական վիճակի կտրուկ փոփոխությունը, էլիտար անշարժ գույքը, անհամապատասխան կադրային նշանակումները, փակ գնումները, կապալառուների և շրջապատի շուրջ քրեական գործերը, ձգձգվող բարեփոխումները, ողբերգությունները բանակում և անհամատեղելի ռազմական համակարգերից սպառազինության նոր «կենդանաբանական այգի» կառուցելու փորձը Պապիկյանի շուրջը աստիճանաբար ձևավորեցին առանձին քաղաքական պատմություն։
ՀԱՆ-ի (Հակակոռուպցիոն ազգային նախաձեռնություն՝ АНИ) այս հետաքննությունը պատմություն է այն մասին, թե ինչպես հետհեղափոխական Հայաստանում առանց զինվորական կենսագրության մարդը հայտնվեց երկրի ամենափակ, մեծ ֆինանսներ պահանջող և ճգնաժամային համակարգերից մեկի գլխին։
Նախարար՝ առանց անցյալի. ինչ է թաքցնում Սուրեն Պապիկյանի կենսագրությունը
Համաձայն պաշտոնական վարկածի՝ Պապիկյանը ծնվել է 1986 թվականի ապրիլի 26-ին Ստեփանավանում: 2003-2010 թվականներին սովորել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետում: Կենսագրության մեջ առանձին նշված է, որ այդ ժամանակահատվածում նա զորակոչվել է բանակ, սակայն նրա ծառայության մանրամասնությունները բացակայում են. հայտնի չէ, թե կոնկրետ որտեղ է ծառայել ապագա պաշտպանության նախարարը, որ ստորաբաժանումում, ինչ կոչումով և ինչ բնութագրերով:
Բանակից հետո Պապիկյանը շարունակել է ուսումը. 2010-2012 թվականներին նա սովորել է ԵՊՀ-ի մագիստրատուրայում, այնուհետև 2012-2016 թվականներին՝ Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի ասպիրանտուրայում: Զուգահեռաբար պատմություն է դասավանդել Երևանի № 54 դպրոցում և «Քվանտ» վարժարանում։
Սրանով պաշտոնական կենսագրությունը գրեթե ավարտվում է: Բայց հենց այս «դատարկ» ժամանակահատվածում է հետագայում ծագել Պապիկյանի քաղաքական կարիերայի ամենախոշոր սկանդալներից մեկը:
Պապիկյանի դատվածությունը. պատմություն, որի մասին նախընտրում էին լռել
2020 թվականի փետրվարին այն ժամանակվա տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարի շուրջը խոշոր սկանդալ բռնկվեց։ Առիթը եղավ “Hraparak.am”-ի «Սուրեն Պապիկյանը թաքցրել է իր դատվածության փաստը» վերնագրով հրապարակումը։
Հրապարակումը պնդում էր, որ ժամկետային ծառայության ընթացքում Պապիկյանն անցել է հրամանատարի վրա հարձակվելու վերաբերյալ քրեական գործով։ Հրապարակված տվյալների համաձայն՝ նրան մեղադրել են զինվորական ծառայության ընթացքում իր վերադասի նկատմամբ բռնություն գործադրելու մեջ, այդ թվում՝ զենքի օգտագործմամբ։
Հրապարակման համաձայն՝ 2006 թվականի մարտի 27-ին 5-րդ կայազորի ռազմական դատարանը Պապիկյանին դատապարտել է երկու տարի և երեք ամիս ազատազրկման: Ավելի ուշ Էրեբունի վարչական շրջանի ընդհանուր իրավասության դատարանը դատավճիռ է կայացրել՝ համաձայն Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրության: Հաղորդվում էր նաև, որ Պապիկյանը պատիժը կրել է «Նուբարաշեն» քրեակատարողական հիմնարկում, իսկ 2007 թվականի փետրվարի 23-ին ազատ է արձակվել համաներմամբ:
Արձագանքից հետո Պապիկյանը ստիպված եղավ առաջին անգամ հրապարակայնորեն բացատրություն տալ։ Եթերում նա հաստատեց ընդհարման փաստը և դրան հետևող դատվածությունը, սակայն հերքեց դանակով հարձակվելու ենթադրությունը։
Նախարարը նշեց, որ հետագայում դատվածությունը մարվել է համաներմամբ, ինչը թույլ է տվել իրեն զբաղվել մանկավարժական գործունեությամբ և զբաղեցնել պետական պաշտոններ։
Չնայած հանրային լայնածավալ արձագանքին՝ սկանդալը արագ անհետացավ օրակարգից։ Նիկոլ Փաշինյանը հրապարակայնորեն աջակցեց իր դաշնակցին, և Պապիկյանի համար որևէ քաղաքական հետևանք չեղավ։
Այդպես էլ հանրությունը չստացավ այս պատմության ամբողջական տարբերակը։ Մնացին միայն հատվածներ՝ քրեական գործը, դատը, բանտարկությունը, համաներումը և Պապիկյանի մի քանի ժլատ մեկնաբանությունները։ Մի մարդու համար, որը մի քանի տարի անց գլխավորելու էր Հայաստանի պաշտպանության նախարարությունը,  կենսագրությունը զարմանալիորեն թերի եղավ։
Հենց այս դրվագից հետո էր, որ Պապիկյանի քաղաքական կարիերան սկսեց առանձնապես սրընթաց զարգանալ։
Հեղափոխությունը՝ որպես սոցիալական վերելակ
Սուրեն Պապիկյանը 2018 թվականի «թավշյա հեղափոխության» ակտիվ մասնակիցներից մեկն էր և Նիկոլ Փաշինյանի մերձավոր շրջապատի մեջ էր մտնում։ Հենց նա էր Գյումրուց դեպի Երևան երթի կազմակերպիչներից մեկը, որը հետագայում դարձավ իշխանափոխության գլխավոր խորհրդանիշը։
Հեղափոխության հաղթանակից հետո Պապիկյանի կարիերան սկսեց արագընթաց զարգանալ։ Արդեն 2018 թվականի մայիսի 11-ին նախագահ Արմեն Սարգսյանի հրամանագրով նա նշանակվեց տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարար և այդ պաշտոնում աշխատեց մինչև 2021 թվականի օգոստոսը։
Հենց այդ ժամանակ էլ սկսվեց նրա կտրուկ ֆինանսական աճը։ Դատելով նրա եկամուտների հայտարարագրերից՝ Պապիկյանի եկամուտները սկսեցին զգալիորեն աճել գործնականում իշխանության գալուց անմիջապես հետո։ Նշանակումից մոտ մեկ տարի անց նա բնակարան ձեռք բերեց Երևանի Արաբկիր շրջանում։
Փոխվեց նաև պաշտոնյայի կերպարը։ Մինչև վերջերս Պապիկյանը պատմության երիտասարդ ուսուցչի տեսք ուներ, բայց աճող քաղաքական ազդեցությանը զուգահեռ ավելի ու ավելի շատ սկսեց հիշեցնել տիպիկ բարձրաստիճան հայ պաշտոնյայի։
2021 թվականի ամռանը Պապիկյանը ստացավ փոխվարչապետի պաշտոնը։ Նշանակմանը նախորդում էին կարևոր փոփոխությունները գործադիր իշխանության ներսում։ Դրանից կարճ ժամանակ առաջ Նիկոլ Փաշինյանը վերաբաշխեց կառավարության լիազորությունները. մարզպետների նկատմամբ վերահսկողությունը հանվեց Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարությունից և փոխանցվեց փոխվարչապետին։
Փաստորեն սա թույլ տվեց Պապիկյանին, անցնելով նոր պաշտոնի, պահպանել ազդեցությունը տարածաշրջանային առանցքային կառույցներից մեկի վրա։ Հայկական մամուլը ուշադրություն դարձրեց այս փոփոխությունների վրա դեռևս 2021 թվականի հուլիսին, իսկ արդեն օգոստոսին Պապիկյանը պաշտոնապես զբաղեցրեց նոր պաշտոնը։
Սակայն փոխվարչապետ եղավ կարճ ժամանակով։ Արդեն 2021 թվականի նոյեմբերին Պապիկյանը նշանակվեց Հայաստանի պաշտպանության նախարար և զբաղեցնում է այդ պաշտոնը մինչև հիմա՝ չնայած բանակում տեղի ունեցած մի շարք աղմկահարույց սկանդալներին, ճգնաժամերին ու ողբերգական դրվագներին։
Պապիկյանի պատմությունը դարձել է ամենացայտուն օրինակներից մեկը այն բանի, թե ինչպես է Հայաստանում «թավշյա հեղափոխությունը» վերածվել ոչ միայն իշխանության փոփոխության մեխանիզմի, այլև սոցիալական վերելակի Փաշինյանի մերձավոր շրջապատի համար։
Այստեղ էլ, ըստ էության, սկսվում է գլխավոր հարցը. նախկին պատմության ուսուցիչը ընդամենը մի քանի տարվա ընթացքում ինչպե՞ս հայտնվեց երկրի ամենափակ և մեծ ֆինանսներ պահանջող համակարգերից մեկի կենտրոնում։ 
Ընտանեկան կապալ
Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարի պաշտոնը զբաղեցնելու ընթացքում Սուրեն Պապիկյանը հանդիպեց իր ապագա կնոջը՝ Արմինե Մուրադյանին, որը զբաղեցնում էր նրա մամուլի քարտուղարի պաշտոնը։
Սակայն շուտով նրանց հարաբերությունները դուրս եկան ծառայողական շրջանակներից։ Հայկական մամուլը գրում էր, որ դեռևս պաշտոնական ամուսնությունից առաջ Պապիկյանը նպաստել է Մուրադյանի կարիերայի առաջխաղացմանը։ Մասնավորապես, նա ստացավ Հայաստանի տարածքային զարգացման հիմնադրամի տնօրենի տեղակալի պաշտոնը։ Բացի դրանից, լրատվամիջոցները պնդում էին, որ տնօրենի տեղակալի պաշտոնը կարող էր ստեղծված լինել հատուկ նրա համար։
Նշանակումը հատկապես ուշագրավ էր՝ հաշվի առնելով այն, որ Տարածքային զարգացման հիմնադրամը կապված է խոշոր ենթակառուցվածքային ծրագրերի և լուրջ ֆինանսական հոսքերի հետ։ Փաստորեն Պապիկյանը, որն արդեն պատրաստվում էր անցնել փոխվարչապետի պաշտոնին, պահպանեց իր ազդեցությունը նաև այս ոլորտի վրա։
2022 թվականի հունվարին Պապիկյանը և Մուրադյանը պաշտոնապես ամուսնացան։
Բայց պաշտպանության նախարարի հարսանիքն ինքնին շատ ավելի մեծ արձագանք առաջացրեց։ Հայկական մամուլի տվյալներով՝ միջոցառումը կարող էր արժենալ 100-150 հազար դոլար։
Հաղորդվեց, որ դահլիճի ձևավորումը ապահովել է “Monamie” ընկերությունը, նկարահանումները կատարել է «Հրաշալի օր» ընկերությունը, իսկ հարսանյաց հանդեսի հաղորդավարը եղել է դերասան Խորեն Լևոնյանը՝ մոտ 15 հազար դոլար հոնորարով։ Հարսանիքին ելույթ են ունեցել Էրիկը, Կամո Սեյրանյանը, ”ArpiHayWay” խումբը և «Ակումբ 12»-ը։
Խնջույքը տեղի է ունեցել «Փարավոն» ռեստորանային համալիրում: Մոտ 650 հյուրերի պարագայում միայն խնջույքի մասնաբաժնի արժեքը, ըստ լրատվամիջոցների գնահատականների, կարող էր գերազանցել 26 միլիոն դրամը: Հյուրերի թվում էին իշխող վերնախավի ներկայացուցիչներ, նախարարներ և պատգամավորներ:
Լրատվամիջոցներն առանձին ուշադրություն դարձրին ծրարներով դրամական նվերների վրա։ Պատմությունը լրացուցիչ արձագանք առաջացրեց նաև այն պատճառով, որ Պապիկյանի 2021 թվականի եկամտի հայտարարագրի համաձայն՝ նրա ընդհանուր եկամուտը կազմել է մոտ 23 միլիոն դրամ, իսկ վարկային պարտավորությունների մնացորդը գերազանցել է 18 միլիոն դրամը։ Այս ֆոնին հարսանիքի ծավալը հարցեր առաջացրեց միջոցների ծագման և հնարավոր կոռուպցիոն ռիսկերի վերաբերյալ։
Սուրեն Պապիկյանի եկամուտը
Պաշտպանության նախարար Սուրեն Պապիկյանի ֆինանսական պատկերը վերջին տարիներին զգալիորեն փոխվել է։ Եթե 2018 թվականին նրա հայտարարագրած եկամուտը կազմել է մոտավորապես 8,8 միլիոն դրամ, ապա 2022 թվականին աճել է արդեն մինչև 139 միլիոն։ Ընդ որում, հիմնական աճն ապահովել է ոչ թե աշխատավարձը, այլ վարկերը, նվերներն ու այլ մուտքերը։
Կապեր անշարժ գույքի և վերնախավի միջոցով
2022 թվականի ամռանը, արդեն լինելով պաշտպանության նախարար, Պապիկյանը 168 հազար դոլարով բնակարան ձեռք բերեց կառուցվող «Բյուրեղ» համալիրում (Երևան, Արշակունյաց պողոտա, 18/4)։ Գործարքը ֆինանսավորել է «Հայէկոնոմբանկը», որը պատկանում է իշխանական պատգամավոր Խաչատուր Սուքիասյանի (Գռզո) ընտանիքին: Համալիրի շինարարությունն իրականացնում է նախկին պատգամավոր Աշոտ Արսենյանի և նրա որդու՝ Վայոց ձորի մարզպետ Վահագն Արսենյանի ընկերությունը:
Պետական կառավարման ոլորտում Վահագն Արսենյանն իր առաջին քայլերն արեց հենց Պապիկյանի օրոք։ Նա նշանակվեց Ջերմուկի քաղաքապետի պաշտոնակատար՝ չնայած պետական կառույցներում աշխատանքի փորձի բացակայությանը։
Ընդ որում, Արսենյանի անունն արդեն հայտնվել էր քրեական պատմության մեջ։ 2019 թվականին Քննչական կոմիտեն գործ հարուցեց Վահագն Արսենյանի դեմ՝ փաստաթղթեր կեղծելու կամ այլ խաբեության միջոցով զինվորական ծառայությունից խուսափելու փաստով։ Արսենյանն ազատվեց ծառայությունից առողջական պատճառներով, սակայն մի քանի ամիս անց քրեական հետապնդումը դադարեցրին, իսկ գործը կարճեցին։
Սակայն այս պատմությունը որևէ ազդեցություն չունեցավ Արսենյանի կարիերայի վրա։ Քաղաքապետի պաշտոնակատար նշանակվելուց երկու ամիս անց նա դարձավ Ջերմուկի քաղաքապետը, իսկ 2025 թվականի հոկտեմբերից Վայոց ձորի մարզպետն է։
Առանձին հարցեր առաջացրեց նաև Պապիկյանի բնակարանն ինքնին։ Կադաստրի կոմիտեի տվյալներով՝ 2022 թվականի հուլիսին Պապիկյանի և Արմինե Մուրադյանի անուններով կառուցվող շենքում գրանցվել է 165 քառակուսի մետր մակերեսով բնակարան գնելու իրավունքը։ Գործարքի արժեքը կազմել է մոտավորապես 69 միլիոն դրամ՝ մոտավորապես 168 հազար դոլար։ 
Ընդ որում, լրատվամիջոցների տվյալների համաձայն, համալիրում նմանատիպ բնակարանի շուկայական արժեքը կարող էր հասնել 412 հազար դոլարի։
Պապիկյանի ֆինանսական հաջողության պատմությունը
2018-2021 թվականներին, երբ Սուրեն Պապիկյանը գլխավորում էր Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարությունը, ճանապարհային շինարարության համակարգում փոխվեց տեխնիկական վերահսկողության սխեման։ Հենց այս ժամանակահատվածի հետ էր հայկական մամուլը կապում նրա ֆինանսական հնարավորությունների կտրուկ աճը։
Ճանապարհային հսկայածավալ ծախսերի ֆոնին գումարները հատկապես նշանակալի էին թվում։ Հայաստանի 2020 թվականի բյուջեով «Ճանապարհային ցանցի բարելավում» հոդվածով նախատեսվել է 83,3 միլիարդ դրամ, իսկ 2021 թվականին՝ ավելի քան 66 միլիարդ։
Դեռևս 2019 թվականին Պապիկյանը տեխնիկական զննման դրույքաչափը սահմանեց 5 %։ Այսպիսով, միայն 2020-2021 թվականների համար տեխնիկական զննումների վրա ծախսված միջոցների ծավալը կարող էր հասնել 7.46 միլիարդ դրամի՝ ավելի քան 14 միլիոն դոլարի՝ այն ժամանակվա փոխարժեքով։
Կառավարության քննադատները պնդում էին, որ ճանապարհային քաղաքականությունն օգտագործվել է ոչ միայն ենթակառուցվածքների զարգացման համար, այլև որպես ֆինանսական հոսքերի վերաբաշխման մեխանիզմ՝ համակարգին մոտ գտնվող կառույցների օգտին։
Հենց այս շրջանում մամուլում սկսեցին ավելի ու ավելի հաճախ հայտնվել հրապարակումներ Պապիկյանի ֆինանսական հնարավորությունների կտրուկ աճի մասին դեռևս պաշտպանության նախարար նշանակվելուց առաջ։
Պռոշյանի կոնյակի գործարանը
Տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարար աշխատելու ժամանակաշրջանում Պապիկյանին հաճախ էին մեղադրում խոշոր բիզնեսը հովանավորելու մեջ։
Այս ֆոնին ուշադրություն գրավեց նաև այն փաստը, որ 2021 թվականին Պռոշյանի կոնյակի գործարանը Էկոնոմիկայի նախարարությունից ստացավ 31,1 միլիոն դրամի դրամաշնորհ։
Նախարարի շրջապատը. խորհրդականներ, օգնականներ և կադրային հարցեր
Պաշտպանության նախարարություն Սուրեն Պապիկյանի տեղափոխվելուց հետո գերատեսչությունում սկսեցին հայտնվել նրա նախկին գործընկերներն ու նախկին թիմի ներկայացուցիչները։ Հարցեր առաջացրին ոչ միայն հնարավոր կոռուպցիոն ռիսկերը, այլև առանձին նշանակումների մասնագիտական հիմնավորվածությունը։
Պաշտպանության նախարարության շուրջը աստիճանաբար սկսեց ձևավորվել հետհեղափոխական Հայաստանի համար սովորական մի մոդել. առանցքային պաշտոնները գնալով ավելի ու ավելի հաճախ էին զբաղեցնում ոչ թե համակարգի մասնագետները, այլ իշխանության անձնական ու քաղաքական շրջապատի մարդիկ։
Ոչ պակաս վիճահարույց դարձան նախարարի օգնականների վերաբերյալ կադրային որոշումները։ Արդեն 2021 թվականի դեկտեմբերի 13-ին՝ Պապիկյանի պաշտպանության նախարար նշանակվելուց մեկ ամսից էլ պակաս ժամանակ անց, նրա օգնականը դարձավ 1999 թվականին ծնված Մանե Մարկոսյանը, որը նախկինում աշխատում էր որպես Պապիկյանի ռեֆերենտ։
Սկանդալները հասան նաև Էջմիածնի նախկին քաղաքապետ Դիանա Գասպարյանին, որին նույնպես լրատվամիջոցները կապում էին Պապիկյանի մերձավոր շրջապատի հետ: Ավելի վաղ սոցցանցում ձայնագրություն հայտնվեց, որտեղ Գասպարյանը քննադատում էր Նիկոլ Փաշինյանին և հայտարարում, որ վարչապետը «պետք է հեռանա հանուն երկրի»: Ավելի ուշ նրա անունը հայտնվեց արդեն կոռուպցիոն հետաքննության կենտրոնում, որը կապված էր համայնքային հողերի ենթադրյալ մեքենայությունների, շահերի բախման և քաղաքապետարանի ու դրա հետ փոխկապակցված անձանց միջև կնքված պայմանագրերի հետ:
Հրդեհ Ազատ գյուղում. 15 զինծառայողների մահը 
2023 թվականի հունվարի 19-ի գիշերը Գեղարքունիքի մարզի Ազատ գյուղի ինժեներա-սակրավորական վաշտի կացարանում հրդեհ բռնկվեց: Զոհվեցին տասնհինգ ժամկետային զինծառայողներ, ևս յոթը ստացան վիրավորումներ և այրվածքներ: Հետագայում պարզվեց, որ այն շինությունը, որն օգտագործվում էր որպես ժամանակավոր զորանոց, պաշտոնապես նույնիսկ գրանցված չի եղել կադաստրում:
Ողբերգությունից մի քանի ժամ անց Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ հրդեհի պատճառը եղել է բենզինի հետ վարվելու կանոնների խախտումը. ըստ նրա վարկածի՝ սպան փորձել է բենզինով վառել վառարանը և այրվող տարան նետել է ներս։ Սակայն ավելի ուշ վաշտի հրամանատարը լրագրողներին հայտնել է, որ ներսում բենզին չի եղել՝ փաստացի կասկածի տակ դնելով պաշտոնական վարկածը։
Ողբերգությունից հետո 2-րդ բանակային կորպուսի հրամանատարը և մի քանի այլ բարձրաստիճան զինվորականներ ազատվեցին աշխատանքից։ Սակայն հանրության մեջ առաջացավ գլխավոր հարցը. ինչո՞ւ էին ընդհանրապես զինվորներն ապրում սովորական գյուղական տանը, որը չէր համապատասխանում զորանոցի անվտանգության պահանջներին։
Այս ֆոնին հնչեցին Սուրեն Պապիկյանի հրաժարականի պահանջներ՝ որպես բանակի վիճակի համար քաղաքական պատասխանատվություն կրող անձի։ Սակայն նախարարը հրաժարվեց հեռանալուց՝ հայտարարելով, թե կշարունակի «բարեփոխումները»։
Գործը մինչև հիմա քննվում է դատարանում։ Զոհվածների հարազատները և նրանց փաստաբանները շարունակում են պահանջել երկրի բարձրագույն ղեկավարության, այդ թվում՝ Նիկոլ Փաշինյանի և անձամբ Պապիկյանի հարցաքննությունը։
Հակամարտությունը եկեղեցու հետ և հոգևոր ծառայության լուծարումը
2026 թվականի սկզբին Պաշտպանության նախարարությունը հայտնվեց ևս մեկ աղմկահարույց հակամարտության կենտրոնում՝ այս անգամ Հայ առաքելական եկեղեցու շուրջը։
Հունվարի 30-ին հայտնի դարձավ, որ պաշտպանության նախարարի հրամանով կազմալուծվել  է Հայաստանի զինված ուժերի հոգևոր ծառայությունը, որը գոյություն ուներ ավելի քան 20 տարի։ Ծառայությունը ստեղծվել էր դեռևս 1997 թվականին Գարեգին Ա կաթողիկոսի և պաշտպանության նախարար Վազգեն Սարգսյանի նախաձեռնությամբ։
Իրավաբաններն ու եկեղեցու ներկայացուցիչները հայտարարեցին, որ որոշումը հակասում է «Հայաստանի Հանրապետության և Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու հարաբերությունների մասին» ՀՀ օրենքին, որը նախատեսում է Հայ Առաքելական եկեղեցու իրավունքը՝ բանակում ունենալու մշտական հոգևոր ներկայացուցիչներ։
Կառավարության քննադատները բարեփոխումն ուղղակիորեն կապեցին Նիկոլ Փաշինյանի և եկեղեցու միջև ընդհանուր հակամարտության հետ։
Պապիկյանն ինքը հերքեց մեղադրանքները՝ նշելով, որ Հոգևոր ծառայությունը չի լուծարվում, այլ միայն փոխանցվում է Զինված ուժերի Բարոյա-հոգեբանական ապահովման վարչության միասնական ենթակայությանը։ 
Սակայն հասարակության զգալի մասի համար տեղի ունեցողը թվում էր ոչ թե պարզապես վարչական բարեփոխում, այլ պետության և հայկական ինքնության առանցքային ինստիտուտներից մեկի միջև աճող հակամարտության ևս մեկ նշան։
Երբ այս դրվագները դիտարկում ենք միասին վերցրած՝ հրդեհը Ազատում, ձգձգվող բարեփոխումները, գաղտնի գնումները, կադրային սկանդալները և հակամարտությունը եկեղեցու շուրջը, նկատելի է դառնում, որ Պաշտպանության նախարարությունում Պապիկյանի պաշտոնավարման ժամանակաշրջանը գնալով ավելի հաճախ է կապակցվում ոչ այնքան ավարտուն բարեփոխումների, որքան մշտական ճգնաժամերի, սկանդալների և անավարտ գործընթացների հետ։
Եվ սա, թերևս, պաշտպանության համակարգում նրա աշխատանքի գլխավոր արդյունքն է. բանակը շարունակում էր փոխվել, բայց հասարակությունը ավելի ու ավելի հաճախ էր քննարկում ոչ թե բարեփոխումների արդյունքները, այլ հենց Պաշտպանության նախարարության շուրջ ստեղծված հերթական ճգնաժամը։
Պաշտպանական գնումները. դիվերսիֆիկա՞ցիա, թե՞ թանկարժեք փորձ
Սուրեն Պապիկյանի օրոք Պաշտպանության նախարարության շուրջ առանցքային թեմաներից մեկը դարձավ սպառազինությունների դիվերսիֆիկացման քաղաքականությունը և աստիճանական հրաժարումը ռուսական զենքի կախվածությունից։
Սակայն որքան ակտիվորեն էին իշխանությունները հայտարարում արևմտյան երկրներից նոր մատակարարումների մասին, այնքան ավելի կոշտ էր հնչում քննադատությունը ընդդիմության և նախկին զինվորականների մի մասի կողմից։
Քննադատները պնդում են, որ գնվող սպառազինության մի մասը կա՛մ վատ է հարմարեցված հայկական բանակի կարիքներին, կա՛մ լուրջ տեխնիկական ու լոգիստիկ խնդիրներ է առաջացնում: Այս համատեքստում հատկապես հաճախ էին հիշատակվում Ֆրանսիայի միջնորդությամբ իրականացված մատակարարումները։
Պաշտպանության նախկին նախարար Արշակ Կարապետյանը հայտարարեց, որ արևմտյան երկրներից Հայաստանի գնած սպառազինության զգալի մասը պիտանի չէ լիարժեք օգտագործման համար: Նրա խոսքերով՝ որոշ համակարգեր բախվել են անհամատեղելի չափանիշների, իսկ հրետանային առանձին սարքերի համար բացակայում էր անհրաժեշտ ռազմամթերքը։
Կարապետյանը պնդեց նաև, որ արևմտյան սպառազինության շահագործումը զգալիորեն ավելի թանկ է նստում, քան ռուսական համարժեքներինը, իսկ Հայաստանի տնտեսությունը պատրաստ չէ նման ծախսերի։
Գլխավոր  եզրակացությունը
Սուրեն Պապիկյանի պատմությունը ոչ միայն ինքնին ցուցանշական է։ Այն դարձել է ամենացայտուն օրինակներից մեկը այն բանի, թե ինչպես է Հայաստանի հետհեղափոխական համակարգը աստիճանաբար սկսել վերարտադրել իշխանության նախորդ մոդելի բազմաթիվ առանձնահատկություններ։
2018 թվականի հեղափոխությունը խոստացավ թափանցիկություն, պրոֆեսիոնալացում և անձնական կապերի տրամաբանությունից խզում: Սակայն Պապիկյանի օրոք Պաշտպանության նախարարության շուրջը ավելի ու ավելի հաճախ էր ձևավորվում ծանոթ կառուցվածքը՝ քաղաքական հավատարմության պաշտամունք, փակ որոշումներ, սահմանափակ հանրային վերահսկողություն, ֆինանսական հոսքերի կենտրոնացում մարդկանց նեղ շրջանակի շուրջը և նոր վերնախավի սրընթաց, ապակառուցողական փոխակերպում:
Այս ֆոնի վրա Պապիկյանի անձն աստիճանաբար դադարեց բացառություն լինելուց։ Ավելի ճիշտ՝ դարձավ մի համակարգի հայտանիշը, որտեղ կադրային մտերմությունը հաճախ ավելի կարևոր էր, քան մասնագիտական փորձը, իսկ բարեփոխումները գնալով ավելի հաճախ էին ուղեկցվում ոչ թե վստահության աճով, այլ նոր ճգնաժամերով՝ իշխանության հասցեին փաստարկված կասկածանքներով ու մեղադրանքներով։

Հակակոռուպցիոն ազգային նախաձեռնություն (aniarm.info)
Լուսանկարում՝
Մեծ արձագանք առաջացրեց պաշտպանության նախարարի հարսանիքը։ Հայկական մամուլի տվյալներով՝ միջոցառումը կարող էր արժենալ 100-150 հազար դոլար։
2019 թվականին Պապիկյանը տեխնիկական վերահսկողության վճարը սահմանել էր 5 %։ Հետևաբար, միայն 2020-2021 թվականների համար տեխնիկական հսկողության վրա ծախսված միջոցների ծավալը կարող էր հասնել ավելի քան 14 միլիոն դոլարի։
Ազատ գյուղում հրդեհի գործը մինչև հիմա դատարանում է։ Զոհերի հարազատներն ու նրանց փաստաբանները շարունակում են պահանջել երկրի բարձրագույն ղեկավարության, այդ թվում՝ Նիկոլ Փաշինյանի և անձամբ Պապիկյանի հարցաքննությունը։

Նոեվ Կովչեգ

Այս թեմայով Փաշինյանի «դիվերսիֆիկացման» քաղաքականությունը Ալեքսանդրապոլի պայմանագիր 2 է «Գունավոր հեղափոխությունները»՝ հիբրիդային զենք Ֆաշիզմի ​​քարոզչությունը Հայաստանում անընդունելի է Արցախցի պատանի նկարչուհի Եվա Դանիելյան. «Միևնույն է, ես նկարելու եմ» Ֆուտբոլի պաշտոնյաների ոչ ֆուտբոլային կրքերը