Սեպտեմբերի 1-ը և դեռահասի ապատիան․ ինչու՞ է երբեմն դպրոց վերադառնալը դառնում դժվար

Սեպտեմբերի 1-ը շատերի համար նոր սկիզբ է, նոր նպատակներ և նոր սպասումներ։ Սակայն ոչ բոլոր դեռահասներն են նույն ոգևորությամբ դիմավորում նոր ուսումնական տարին։
Որոշ ընտանիքներում հենց այս շրջանում ծնողները սկսում են նկատել անհանգստացնող փոփոխություններ․ դեռահասը չի ցանկանում խոսել դպրոցի մասին, խուսափում է պատրաստություններից, ասում է, որ չի ցանկանում վերադառնալ դասերի, ամբողջ օրը պառկած է, դժվարությամբ է արթնանում և կարծես կորցրել է հետաքրքրությունը նախկինում հաճույք պատճառող զբաղմունքների նկատմամբ։ Ուրեմն՞ ինչպես կարողանալ եկուստեք հաղթահարել դպրոցահասակների եւ ծնողների սթրեսը, որպեսզի խուսափենք պատանի հասակում հոգեբանական հետքից, «Իրավունքը» զրուցել է հայտնի հոգեբույժ Կարեն Ասլանյանի հետ. 

- Ծնողները հաճախ ասում են․
«Անհնար է նրան առավոտյան արթնացնել։ Ասում է՝ դպրոց գնալն անիմաստ է։ Չի ցանկանում պատրաստվել սեպտեմբերի 1-ին, հրաժարվել է նախկին զբաղմունքներից, դասերի մասին խոսելիս նյարդայնանում կամ հուզական կտրուկ արձագանք է տալիս»։
Սակայն հետաքրքիրն այն է, որ երեկոյան դեռահասի վարքագիծը կարող է ամբողջովին փոխվել։ Նա նստում է համակարգչի առաջ, ակտիվ շփվում ընկերների հետ, ծիծաղում, խաղում և արտաքինից կարծես լիովին էներգիայով լի լինի։
Այստեղ ծնողների մոտ հաճախ առաջանում է հարցը․
«Եթե ուժ չունի դպրոց գնալու, ինչպե՞ս է ժամերով կարողանում խաղալ կամ շփվել համացանցում»։
Արդյո՞ք սա պարզապես ծուլություն է
Ոչ միշտ։
Դպրոց վերադառնալը դեռահասի համար միայն դասերի սկիզբ չէ։ Այն կրկին նշանակում է վաղ արթնանալ, պարտականություններ, գնահատականներ, ուսուցիչների և հասակակիցների հետ հարաբերություններ, սխալվելու վախ և որոշ դեպքերում՝ սոցիալական կամ ակադեմիական ճնշում։
Հատկապես երկար արձակուրդից հետո սովորական ռեժիմին վերադառնալը կարող է առաջացնել ներքին լարվածություն։
Միաժամանակ համակարգչային խաղերը և առցանց շփումը տալիս են արագ և կանխատեսելի պարգևատրում՝ հաջողության զգացում, սոցիալական ընդունվածություն և ակնթարթային դրական արձագանք։
Իսկ դպրոցական գործունեությունը պահանջում է ջանք, համբերություն և հաճախ չի տալիս անմիջական արդյունք։
Ի՞նչ կարող է թաքնված լինել դեռահասի ապատիայի հետևում
1. Ֆրուստրացիայի նկատմամբ ցածր տոլերանտություն
Դեռահասը կարող է դժվարությամբ հաղթահարել այն լարվածությունը, որն առաջանում է բարդ առաջադրանքի կամ բարձր պահանջների առջև կանգնելիս։
Երբ դպրոցական խնդիրները թվում են չափազանց բարդ, հոգեկան համակարգը կարող է ընտրել խուսափման ճանապարհը։
Այս դեպքում «չեմ ուզում դպրոց գնալ»-ի հետևում երբեմն թաքնված է ոչ թե սովորելու ցանկության բացակայությունը, այլ՝
«Ես չեմ կարող հաղթահարել այն ամենը, ինչ ինձ սպասվում է այնտեղ»։
2. Անհաջողության և սխալվելու վախ
Որոշ դեռահասների մոտ արտաքին ապատիայի հետևում կարող է թաքնված լինել արտահայտված անհանգստություն։
Նրանք կարող են վախենալ վատ գնահատականից, ուսուցիչների արձագանքից, հասակակիցների կարծիքից կամ պարզապես չարդարացնելու իրենց և ծնողների սպասումները։
Այդ դեպքում դպրոց չգնալու ցանկությունը կարող է դառնալ անհաջողությունից խուսափելու պաշտպանական մեխանիզմ։
3. Ինքնագնահատականի խնդիրներ
Երբ դեռահասը իրական կյանքում իրեն ընկալում է որպես «ոչ բավարար լավ», անհաջող կամ թույլ, նա կարող է փնտրել մի միջավայր, որտեղ իրեն ավելի հաջողակ և ընդունված է զգում։
Վիրտուալ աշխարհում նա կարող է լինել ակտիվ, հաջողակ, առաջնորդող, մինչդեռ դպրոցական միջավայրում իրեն զգա անվստահ և անպաշտպան։
4. Իրական հոգեկան սպառվածություն
Կարևոր է նաև հիշել, որ արտահայտված ապատիան, էներգիայի կորուստը, նախկին հետաքրքրությունների նվազումը և դպրոց հաճախելու դժվարությունները կարող են լինել հոգեկան առողջության խնդիրների դրսևորում։
Հետևաբար դեռահասի վիճակը չպետք է անմիջապես գնահատել որպես «ծուլություն», «կամքի բացակայություն» կամ «համակարգչից կախվածություն»։
Ի՞նչ անել ծնողներին սեպտեմբերի 1-ից առաջ
Առաջին հերթին՝ չպետք է սկսել մեղադրանքներից։
Դու պարզապես չես ուզում», «Դու ծույլ ես», «Համակարգիչն անջատենք, ու ամեն ինչ կանցնի» արտահայտությունները հաճախ միայն ուժեղացնում են դիմադրությունը և ներքին լարվածությունը։
Փորձեք հասկանալ՝ ինչն է իրականում անհանգստացնում դեռահասին։
Հնարավոր հարցեր կարող են լինել․
— Ի՞նչն է քեզ ամենաշատը անհանգստացնում նոր ուսումնական տարվա հետ կապված։
— Դպրոցում կա՞ ինչ-որ բան, որից խուսափում ես։
— Վախենո՞ւմ ես ինչ-որ բանից։
— Քեզ համար դժվա՞ր է վերադառնալ նախկին ռեժիմին։
— Ինչպե՞ս կարող ենք օգնել, որպեսզի այս անցումը քեզ համար ավելի հեշտ լինի։
Երբ անհրաժեշտ է դիմել մասնագետի
Եթե դեռահասի մոտ պահպանվում են արտահայտված ապատիան, էներգիայի անկումը, նախկին հետաքրքրությունների կորուստը, սոցիալական մեկուսացումը, քնի կամ ախորժակի փոփոխությունները, ուսումնական գործունեության զգալի անկումը կամ արտահայտված հուզական դժվարությունները, ցանկալի է դիմել հոգեկան առողջության մասնագետի։

Ժամանակին մասնագիտական գնահատումը հնարավորություն է տալիս հասկանալ՝ արդյոք խոսքը սովորական հարմարվողական դժվարությունների մասին է, թե առկա է խնդիր, որը պահանջում է հոգեբանական կամ բժշկական միջամտություն։

Սեպտեմբերի 1-ը բոլոր երեխաների համար պարտադիր չէ, որ լինի ուրախ տոն։ Ոմանց համար այն կարող է լինել անհանգստության, լարվածության և ներքին պայքարի սկիզբ։

Երբեմն դեռահասին անհրաժեշտ չէ պարզապես ասել՝ «Հավաքվի՛ր և գնա՛ դպրոց»։

Երբեմն անհրաժեշտ է նախ հարցնել․

«Ի՞նչ է կատարվում քեզ հետ, և ինչպե՞ս կարող եմ քեզ հասկանալ ու օգնել»։

Հոգատարությունն ու ժամանակին ցուցաբերված աջակցությունը երբեմն կարող են դառնալ նոր ուսումնական տարվա ամենակարևոր սկիզբը։

Այս թեմայով Գերմանիայում ակտիվորեն քննարկվում է Մերցի հրաժարականի հարցը. Կանցլերը փորձում է դիմադրել Սի Ցզինպինը 10 տարվա ընթացքում առաջին անգամ պետական ​​այցով կժամանի Միացյալ Նահանգներ Վիրավոր իմ Հայաստան, դու դեռ ուղղելու ես քո ողնաշարը Մաղթում ենք խաղաղ կյանք և բարգավաճում․ ՀՀ-ում ՌԴ դեսպանությունը շնորհավորել է Հայաստանի ժողովրդին Պատմությունը հզոր ուսուցիչ է, բայց դասեր քաղել դրանից մենք այդպես էլ չսովորեցինք