Ինչ կնստի Հայաստանի վրա Ռուսաստանի հետ վերջնական թշնամանքը

Այն բա­նից հե­տո, երբ Մոսկ­վան, ի դեմս փոխ­վար­չա­պետ Օ­վեր­չու­կի, հեր­թա­կան ան­գամ հայ­տա­րա­րեց, թե ռու­սա­կան կող­մը պատ­րաս­տ է վե­րա­կանգ­նել հա­յաս­տան­յան եր­կա­թու­ղու սահ­մա­նա­յին հատ­ված­նե­րը, այն է` Գ­յում­րիի եւ Ե­րաս­խի հատ­վա­ծում սահմա­նա­յին ան­ցա­կե­տե­րին մո­տեց­ման հատ­ված­նե­րը, Փա­շին­յա­նը, ըստ ա­մե­նայ­նի, ո­րո­շեց գնալ հեր­թա­կան սրաց­մա­նը: Ա­մեն դեպ­քում, նրա` նա­խօ­րեին ե­լույ­թը նման ցու­ցադ­րա­կան տար­րեր պա­րու­նա­կում էր:

ՈՒ ՆՈՐԻՑ ԵՐԿԱԹՈՒՂՈՒ ԹԵՄԱՆ

Այս­պես, Փա­շին­յա­նը շա­րու­նա­կու­մ է Ռու­սաս­տա­նից հա­յաս­տան­յան եր­կա­թու­ղա­յին հա­մա­կար­գի կա­ռա­վար­ման կոն­ցեսիան վերց­նե­լու տես­լա­կա­նը: Այն բա­նից հե­տո, երբ Մոսկ­վան միան­շա­նակ հայ­տա­րա­րեց, թե չի պատ­րաստ­վում կոն­ցե­սիան զի­ջել որե­ւէ եր­րորդ կող­մի, Փա­շին­յա­նին մնում էր եր­կու տար­բե­րակ` ըն­դու­նել այդ փաս­տը կամ միա­կող­մա­նիո­րեն խզել կոն­ցեսիոն պայ­մա­նա­գի­րը: Եվ ա­հա նա հայ­տա­րա­րում է, թե. «Վերջ­նագ­րա­յին լե­զուն մի­ջազ­գա­յին հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րում լավ բան չէ։ Կա­ռա­վա­րութ­յունն ու­նի գոր­ծիք, նույ­նիսկ՝ հիմ­նա­վո­րում կոն­ցե­սիոն պայ­մա­նա­գի­րը չե­ղար­կե­լու։ Ի­րա­վա­կան հիմ­քե­րի խնդիր չկա, խնդի­րը քա­ղա­քա­կան ո­րոշ­ման մեջ է»:

­Բա­ցատ­րութ­յու­նը, որ նա շա­րու­նա­կում է դնել ռուս­նե­րին կոն­ցե­սիա­յից զրկե­լու այդ ծրագ­րի տակ, նույնն է` պատ­ժա­մի­ջո­ցա­յին խո­չըն­դոտ­նե­րը խնդիր չդառ­նան երկ­րի եր­կա­թու­ղա­յին հա­մա­կար­գի զար­գաց­ման հա­մար: Այն, ինչ նա հայ­տա­րա­րում էր դեռ այս տար­վա կե­սե­րին. «Քա­նի որ Հա­յաս­տա­նի եր­կա­թու­ղին ռու­սա­կան կոն­ցե­սիա­յի ներ­քո է, եւ Ռու­սաս­տա­նը բարդ պատ­ժա­մի­ջո­ցա­յին հա­րա­բե­րութ­յուն­ներ ու­նի Արեւ­մուտ­քի երկր­նե­րի հետ, արեւմտ­յան երկր­նե­րը փնտրում են ճա­նա­պարհ­ներ, թե ոնց շրջան­ցեն դա»: Նաեւ հիմ­նա­վո­րե­լով, որ սպաս­վում է Հա­յաս­տան-­Թուր­քիա սահ­մա­նի եւ­ եր­կա­թու­ղու բա­ցու­մը, եւ` «Ար­եւել­քից` արեւ­մուտք ապ­րանք­նե­րի հոսքն այն­քան մեծ է, որ ես հա­մոզ­ված եմ, որ մեր եր­կա­թու­ղին մեծ ծան­րա­բեռն­վա­ծութ­յամբ աշ­խա­տե­լու է եւ մեծ գու­մար­ներ է բե­րե­լու Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տութ­յա­նը»:

­Մի­գու­ցե տնտե­սա­կան ի­մաս­տով Նի­կո­լի աս­ա­ծի տակ հնա­րա­վոր է ինչ­–որ տրա­մա­բա­նութ­յուն տես­նել: Միայն թե, ե­թե ան­գամ ըն­դու­նենք, որ տրա­մա­բա­նութ­յուն կա, այդ հար­ցը մինչ տնտե­սա­կա­նին, այն է` այդ տրա­մա­բա­նութ­յան հիմ­քին հաս­նե­լը, նաեւ մեծ քա­ղա­քա­կան բա­ղադ­րիչ ու­նի:

­Կարճ ա­սած, թե այդ ինչ «մեծ բեռ­նա­հոս­քե­րի» մա­սին է խո­սել եւ խո­սում, դեռ հար­ցի մի կողմն է, ո­րին կհաս­նենք: Այս պա­հին փաս­տը հե­տեւ­յալն է. չնա­յած բո­լոր խո­սակ­ցութ­յուն­նե­րին,  Հա­յաս­տանն այդ­պես էլ չու­նի Թուր­քիա­յի հետ բաց սահ­ման: Այս մա­սին խոս­վում է ար­դեն տա­րի­ներ շա­րու­նակ, եւ այդ ամ­բողջ ժա­մա­նա­կա­հատ­վա­ծում օ­րա­կար­գում է մնում թուր­քա­կան հայտնի նա­խա­պայ­մա­նը` քա­նի դեռ չկա հայ­–ադր­բե­ջա­նա­կան «խա­ղա­ղութ­յան պայ­մա­նա­գի­րը», սահ­ման­նե­րը չեն բաց­վե­լու: Ընդ ո­րում, այդ մա­սին Թուր­քիան հայ­տա­րա­րում է պար­բե­րա­բար, եւ գո­նե այս պա­հին չկա ո­րե­ւէ տե­սա­նե­լի ազ­դակ, որ Ան­կա­րան կա­րող է իր կուր­սը փո­խել:

Իսկ «խա­ղա­ղութ­յան պայ­մա­նա­գի­րը», հի­շեց­նենք, մնա­ցել է կախ­ված ադր­բե­ջա­նա­կան նա­խա­պայ­մա­նից` Հա­յաս­տա­նի Սահ­մա­նադ­րութ­յու­նը փո­խե­լու մա­սին: Այն է, քա­նի դեռ չի փոխ­վել Սահ­մա­նադ­րութ­յու­նը եւ այն­տե­ղից դուրս չի բեր­վել Հա­յաս­տա­նի ներ­կա հան­րա­պե­տութ­յան հիմք դար­ձած «Ան­կա­խութ­յան հռչա­կա­գի­րը», չի ստո­րագր­վե­լու նաեւ «Խա­ղա­ղութ­յան պայ­մա­նա­գիր» կոչ­վա­ծը: Այս ի­րո­ղութ­յու­նը կա ար­դեն մի քա­նի տա­րի, եւ տվյալ դեպ­քում եւս տե­սա­նե­լի չէ ո­րե­ւէ ազ­դակ, որ այդ դրվա­գը կա­րող է փոխ­վել:

­Հաս­նում ենք հա­ջորդ կե­տին. իսկ Նի­կո­լը պատ­րա՞ստ է այդ­ սահ­մա­նադ­րա­կան փո­փո­խութ­յան հան­րաք­վեին: Ընդ ո­րում, ո՞րն է նրա ե­րաշ­խի­քը, որ դա ժո­ղո­վու­րը կըն­դու­նի: Հաշ­վի առ­նե­լով թե­կու­զեւ վեր­ջին ընտ­րութ­յու­ննե­րում նրա ստա­ցած 50 տո­կո­սից պա­կաս քվեն, նաեւ, թե ինչ մե­թոդ­նե­րով նա կա­րո­ղա­ցավ հաս­նել դրան, առն­վազն կաս­կած­ներ կա­րող են լի­նել, որ Սահ­մա­նադ­րութ­յու­նը փո­խե­լու հար­ցով Փա­շին­յա­նի ա­ռա­ջար­կը դրա­կան ելք կու­նե­նա: Ըստ այդմ, առն­վազն կաս­կա­ծե­լի է նաեւ, որ նրա «Խա­ղա­ղութ­յան պայ­մա­նա­գի­րը», ի վեր­ջո, կկնքվի, ըստ այդմ նաեւ, որ հայ–­թուր­քա­կան սահ­մա­նը կբաց­վի: Այ­սինքն, որ «ար­եւել­քից` արեւ­մուտք ապ­րանք­նե­րի մեծ հոս­քը» կանց­նի հա­յաս­տան­յան եր­կա­թու­ղա­յին հա­մա­կար­գով, գո­նե այս պա­հին մեծ կաս­կած­նե­րի տակ է թվարկ­ված բո­լոր գոր­ծոն­նե­րի պատ­ճա­ռով: Ե­թե թվարկ­ված ե­րեք դրվագ­նե­րից մե­կում բան կփոխ­վի, այն է` Նի­կո­լը կկա­րո­ղա­նա դրա­կան արդ­յուն­քով հան­րաք­վե անց­կաց­նել, իսկ չանց­կացնե­լու դեպ­քում Թուր­քիան կամ Ադր­բե­ջանն ի­րենց նա­խա­պայ­ման­նե­րից կհրա­ժար­վեն, ար­դեն այլ խո­սակ­ցութ­յուն կլի­նի: Այս պա­հին, կրկնենք, կան այդ նա­խա­պայ­ման­նե­րը, ո­րոնց առ­կա­յութ­յան դեպ­քում «ար­եւել­քից` արեւ­մուտք ապ­րանք­նե­րի հոս­քե­րի» մա­սին բո­լոր խո­սակ­ցութ­յուն­նե­րը զրո­յա­նում են, ան­կախ այն բա­նից` դրանց տակ տնտե­սա­կան տրա­մա­բա­նութ­յուն կա, թե` ոչ:

ՎԱՌԵԼԻՔԻ ՇՈՒԿԱՆ ՑԱՅՏՈՒՆ ՕՐԻՆԱԿ ԴԱՐՁԱՎ

Այս­պի­սով, առն­վազն «տա­րօ­րի­նակ» տեսք է ստա­նում, որ Փա­շին­յա­նը, ա­ռանց սահ­մա­նի բաց­ման հիմ­նա­կան խնդիր­նե­րը լու­ծե­լու, այն է` դեռ «ձու­կը ջրում», փոր­ձում է չե­ղած «մեծ բեռ­նա­հոս­քե­րը» եւ ռուս­նե­րի դեմ պատ­ժա­մի­ջոց­նե­րը հիմք սար­քե­լով, Մոսկ­վա­յից պա­հան­ջում է հրա­ժար­վել կոն­ցե­սիա­յից: Էլ չա­սած, շատ ա­վե­լի ռեալ կլի­ներ, ե­թե Նի­կո­լը նախ կա­րո­ղա­նար լու­ծել մյուս խնդիր­նե­րը եւ միայն դրա­նից հե­տո Մոսկ­վա­յի ա­ռաջ դներ փաս­տը, թե` այ, ռուս­ներ ջան, էս է, բեռ­նե­րը հա­սել են Հա­յաս­տա­նի սահ­մա­նին, ձեր պատ­ժա­մի­ջոց­նե­րի պատ­ճա­ռով մեծ փո­ղե­րից է Հա­յաս­տա­նը զրկվում, ե­թե այ­լընտ­րան­քա­յին ա­ռա­ջարկ չու­նեք, ա­պա կնե­րեք, բայց մենք չենք կա­րող նման ե­կա­մուտ­նե­րից հրա­ժար­վել: Ն­ման փաս­տարկ­նե­րի դեպ­քում նաեւ Մոսկ­վան ի­րեն «գցված» զգա­լու տար­բե­րակ չէր ու­նե­նա, եւ ամ­բողջ խո­սակ­ցութ­յու­նը կա­րող էր Հա­յաս­տա­նի հա­մար միան­գա­մայն այլ տրա­մա­բա­նա­կան հու­նով զար­գա­նալ:

­Բայց երբ Նի­կո­լը գնում է հա­կա­ռակ տրա­մա­բա­նութ­յամբ` «մեծ բեռ­նե­րի» մա­սին ո­րե­ւէ ռեալ փաս­տարկ չդնե­լով, միան­գա­մից կոն­ցե­սիա­յի պայ­մա­նագ­րին է փոր­ձում հար­վա­ծել եւ նման հա­մա­ռութ­յամբ,­ ա­պա բնա­կան է, որ դա Մոսկ­վան հա­մա­րում եւ հա­մա­րե­լու է ընդգծ­ված հա­կա­ռու­սա­կան քայլ` քա­ղա­քա­կան շար­ժա­ռիթ­նե­րից ել­նե­լով: Կարճ ա­սած` թշնա­մութ­յուն: Ընդ ո­րում, ինչ­քան էլ Նի­կո­լը փոր­ձի ա­սել, թե հա­կա­ռու­սա­կան քայ­լեր չի ա­նում, եւ իր գոր­ծո­ղութ­յուն­նե­րը բա­ցա­ռա­պես Հա­յաս­տա­նի շա­հե­րի տի­րույ­թում է:

Այ­սինքն, ամ­բողջ խնդիրը միան­գա­մից տե­ղա­փոխ­վու­մ է այլ հար­թութ­յուն: Այն է` իրա­կա­նում է՞լ «կա­ռա­վա­րութ­յունն ու­նի գոր­ծիք, նույ­նիսկ՝ հիմ­նա­վո­րում կոն­ցե­սիոն պայ­մա­նա­գի­րը չե­ղար­կե­լու», եւ «ի­րա­վա­կան հիմ­քե­րի խնդիր չկա», թե՞ նման միա­կող­մա­նի չե­ղար­կու­մը ի­րա­վա­կան ի­մաս­տով մեր երկ­րի հա­մար ե­թե ոչ այ­սօր, ա­պա առն­վազն վա­ղը չա­փա­զանց ծանր է նստե­լու: Այս հար­ցի պա­տաս­խա­նը, ի­հար­կե, կապ­ված է բուն կոն­ցե­սիոն պայ­մա­նագ­րի կոնկ­րետ դրույթ­նե­րի հետ, այ­սինքն` թող­նենք մաս­նա­գետ­նե­րին: Թեեւ մյուս կող­մից, քիչ հա­վա­նա­կան է, որ այդ կար­գի միջ­պե­տա­կան պայ­մա­նագ­րե­րում, ո­րոնք նաեւ նա­խա­տե­սում են բազ­մա­մի­լիո­նա­նոց ներդ­րում­ներ, հնա­րա­վոր շա­հույթ­ներ եւ ե­րաշ­խիք­ներ, նա­խա­տես­ված են նաեւ միա­կող­մա­նիո­րեն դրանք չե­ղար­կե­լու` «մար­սե­լի» ըն­թա­ցա­կար­գեր:

­Սա­կայն կա այս մե­դա­լի հա­կա­ռակ ե­րե­սը եւս, ո­րը Հա­յաս­տա­նի հա­մար շատ ա­վե­լի վտան­գա­վոր է: Այս­պես, որ­քան էլ Նի­կո­լը խոս­տա­նա «մեծ բեռ­նա­փո­խադ­րում­ներ» եւ այդ հիմ­քով` «հսկա­յա­կան ե­կա­մուտ­ներ», մեկ է, ե­թե եր­կա­թու­ղու հետ կապ­ված նո­րից սրվեն, ա­վե­լի կոնկ­րետ` թշնա­ման­քի շեմն անց­նեն հայ–­ռու­սա­կան հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րը, ա­պա այդ «մեծ բեռ­նե­րը» մեզ չեն փրկե­լու: Մեկ պարզ օ­րի­նակ. այն, որ Հա­յաս­տա­նում բեն­զի­նի եւ հատ­կա­պես դիզ­վա­ռե­լի­քի գնե­րը նո­րա­նոր ռե­կորդ­ներ են սահ­մա­նում, բո­լո­րիս աչ­քի ա­ռաջ են (Գ­րա­ֆի­կում): Ու այս­տեղ պատ­ճա­ռը ոչ թե հիմ­նա­կա­նում մի­ջազ­գա­յին շու­կա­նե­րում նավ­թի գնե­րի աճն է, այլ այն, որ էա­պես կրճատ­վել է Ռու­սաս­տա­նից ներկր­վող վա­ռե­լի­քի մաս­նա­բա­ժի­նը: Սա օբ­յեկ­տիվ պատ­ճառ ու­նի. բուն Ռու­սաս­տա­նում կա վա­ռե­լի­քի խնդիր: Ըստ այդմ, հա­յաս­տան­յան ներկ­րու­մը ստիպ­ված է ե­ղել ուղ­ղորդ­վել դե­պի այլ շու­կա, եւ ստա­ցել ենք հա­վել­յալ ծանր թան­կա­ցում:

Ի­հար­կե, ռու­սա­կան վա­ռե­լի­քի շու­կան, ի վեր­ջո, կկար­գա­վոր­վի. ե­թե ոչ այ­սօր, ա­պա վա­ղը: Դա, ե­թե քա­ղա­քա­կան ի­մաս­տով բան չփոխ­վի, կանդ­րա­դառ­նա նաեւ մեր ներ­քին գնե­րի վրա: Իսկ ե­թե քա­ղա­քա­կան ի­մաս­տով բա՞ն փոխ­վի...

­Վա­ռե­լի­քի շու­կա­յի այս պատ­կե­րը ցայ­տուն ցու­ցադ­րում է, թե ինչ է­ֆեկտ կու­նե­նա Հա­յաս­տա­նը, ե­թե մի շարք ռազ­մա­վա­րա­կան ապ­րան­քա­տե­սակ­նե­րի հար­ցում ռու­սա­կա­նից տե­ղա­փոխ­վի այլ շու­կա­ներ: Ե­թե բեն­զին–­դիզ­վա­ռե­լի­քի օ­րի­նա­կով այս պա­հին օբ­յեկ­տի­վո­րեն ենք կտրվել ռու­սա­կան շու­կա­յից, ու­րեմն ի՞նչ կլի­նի, ե­թե մաս­նա­վո­րա­պես գա­զի, ցո­րե­նի, պա­րար­տան­յու­թե­րի եւ նման այլ ապ­րան­քա­տե­սակ­նե­րի մա­սով քա­ղա­քա­կան ի­մաս­տով կտրվենք ռու­սա­կան շու­կա­նե­րից: Պա­տաս­խա­նը պարզ է` ա­մե­նա­քի­չը 10–15 տո­կո­սա­նոց հա­վել­յալ թան­կա­ցում­ներ, ո­րոշ ապ­րան­քա­տե­սակ­նե­րի գծով` շատ ա­վե­լին: Ընդ ո­րում, խոսքն ապ­րան­քա­տե­սակ­նե­րի մա­սին է, ո­րոնք մեր ներ­քին շու­կա­յում հան­դի­սա­նում են գնա­գո­յաց­ման վրա ազ­դող, այ­սինքն, դրանց ու­ղիղ թան­կա­ցում­նե­րը բե­րե­լու են ներ­քին շու­կա­յում ա­նուղ­ղա­կի թան­կա­ցում­նե­րի: Այն­պես, ինչ­պես, օ­րի­նակ, դիզ­վա­ռե­լի­քի թան­կա­ցու­մը միան­գա­մից ազ­դե­լու է գյու­ղատն­տե­սութ­յան, խո­շոր բեռ­նա­փո­խադ­րում­նե­րի վրա եւ այլն: Ս­րանք այն ուղ­ղութ­յուն­ներն են, ո­րոնք ի­րենց հեր­թին են ազ­դե­լու տար­բեր այլ շու­կա­նե­րի վրա: Կարճ ա­սած, ռու­սա­կան այդ ապ­րան­քա­տե­սակ­նե­րից կտրվե­լը Հա­յաս­տա­նին խոս­տա­նում է ա­մե­նա­հա­մեստ գնա­հա­տում­նե­րով 25 տո­կո­սի կար­գի հա­վել­յալ ներ­քին թան­կա­ցում: Ու ա­մե­նա­քի­չը հենց դա է լի­նե­լու այն գի­նը, ե­թե Նի­կո­լը գնա Մոսկ­վա­յի հետ հա­րա­բե­րութ­յուն­նե­րի վերջ­նա­կան թշնա­մաց­ման ուղ­ղութ­յամբ:

Ին­չե­ւէ, այս օ­րե­րին Թուրք­մենս­տա­նում են ԱՊՀ երկր­նե­րի ղե­կա­վար­նե­րը, այդ թվում` Պու­տի­նը, Փա­շին­յա­նը, Ա­լիե­ւը եւ այլն: Թող տա­րօ­րի­նակ չթվա, բայց մաս­նակ­ցե­լու է նաեւ Ի­րա­նի նա­խա­գա­հը: Այ­սինքն, հե­տաքր­քիր բա­ներ կա­րող են լի­նել:

Այս թեմայով Ով եւ ինչ պայմանով կարող է ստանալ թաղման նպաստ Ի՞նչ է նշանակում՝ ադրբեջանցի զինվորը ներթափանցի Հայաստան ու խորանա շուրջ 20 կիլոմետր, սա աբսուրդ է Տղե՛րք, չգիտեմ՝ ինչ անեմ ձեր համար…Ձեզ ուրացել են…Մեզ ուրացել են… MI6-ը վախենում է, որ բրիտանական գաղտնիքները Ռուսաստանի ձեռքին է. The Telegraph Իրականում Թրամփին պե՞տք է Իրանի հետ պատերազմի արագ ավարտը