Առանց Իրանի սկզբունքային դիրքորոշումը հաշվի առնելու՝ TRIP-ը կարող է վերածվել աշխարհաքաղաքական առճակատման լրացուցիչ աղբյուրի

«Իրավունքի» զրուցակիցն է իրանցի հայտնի միջազգայնագետ Խայալ Մուազզին, ում հետ զրուցել ենք Նեթանյահուի՝ Իրանը ոչնչացնելու վերջին սպառնալիքների եւ ԹՐԻՓ-ի ուղղու գործարկման կանխատեսելի հետեւանքների մասին. 

- Նեթանյահուն և նրա հովանավոր Դոնալդ Թրամփը նման հայտարարություններ անում են արդեն երկար տարիներ։ Ավելին՝ նրանք բազմիցս փորձել են ստուգել Իրանի ամրությունը, սակայն ի վերջո, բախվելով սեփական որոշումների հետևանքներին, ստիպված են եղել ուղիներ փնտրել ռազմական գործողությունները դադարեցնելու համար։ Հետևաբար, նման սպառնալիքներն արդեն վաղուց Թեհրանում առանձնապես անհանգստություն չեն առաջացնում։ Նեթանյահուն տարիներ շարունակ երազում է Իրանի ոչնչացման մասին, սակայն նրա ցանկությունների և իրական հնարավորությունների միջև հսկայական տարբերություն կա։

Չպետք է մոռանալ նաև այս հակամարտության կրոնական և գաղափարախոսական բաղադրիչի մասին։ Իսլամական ավանդույթում գոյություն ունեն պատկերացումներ, ըստ որոնց՝ սիոնիստների պարտությունը մուսուլմանների ձեռքով անխուսափելի է։ Այն հավատացյալների համար, որոնք առաջնորդվում են նման մեկնաբանությամբ, սա պարզապես քաղաքական կանխատեսում չէ, այլ Ամենակարողի կողմից տրված խոստում։ Հենց այդ պատճառով էլ Իրանում Իսրայելի հետ հակամարտությունը դիտարկվում է ոչ միայն ռազմական ռազմավարության և պետական շահերի տեսանկյունից, այլև որպես պատմական ու գաղափարախոսական պայքարի հարց։

Ես կարծում եմ, որ իրանա-իսրայելական հակամարտության կարգավորումը հնարավոր է բացառապես ուժի դիրքերից, քանի որ Իրանի Իսլամական Հանրապետության և սիոնիստական ռեժիմի միջև քաղաքական փոխզիջման համար գրեթե որևէ տարածություն չի մնացել։ Սա սովորական տարածքային վեճ չէ և այնպիսի հակամարտություն չէ, որը կարելի է ավարտել հերթական դիվանագիտական համաձայնագրի ստորագրմամբ։ Իրանի և Իսրայելի միջև առճակատումն առաջին հերթին գաղափարախոսական, այլ ոչ թե քաղաքական բնույթ ունի։

Ինչ վերաբերում է Իրանի հասարակ քաղաքացիների վիճակին, ապա անհրաժեշտ է հաշվի առնել մի կարևոր հանգամանք։ Չնայած պատերազմներին, երկար տարիներ շարունակվող պատժամիջոցներին և արտաքին անընդհատ աճող ճնշմանը՝ իրանցիները շարունակում են մնալ ամենաակտիվ ճանապարհորդող ժողովուրդներից մեկը։ Այս փաստը նույնպես չպետք է անտեսել իրանական հասարակության իրական վիճակը գնահատելիս։

Սակայն ամենակարևորն այլ բան է․ իրանցի ժողովուրդն իր հայրենիքի ապագան չի դնի ժամանակավոր տնտեսական դժվարությունների հետ նույն նժարին։ Տնտեսական խնդիրներ այսօր կան, վաղը դրանք կարող են վերանալ, սակայն երկրի ապագան, նրա անկախությունը, անվտանգությունն ու ինքնիշխանությունը շատ ավելի խոր և երկարաժամկետ նշանակություն ունեն։

Իրանցիները հիանալի հասկանում են, որ տնտեսական դժվարությունները հնարավոր է հաղթահարել, ավերված ենթակառուցվածքները՝ վերականգնել, իսկ կորցրած բարեկեցությունը՝ ժամանակի ընթացքում վերադարձնել։ Սակայն եթե պետությունը կորցնի իր անկախությունն ու սեփական ապագան ինքնուրույն որոշելու կարողությունը, հետևանքները կարող են անդառնալի լինել։ Հենց այդ պատճառով սխալ կլինի իրանական հասարակության դիմադրողականությունը գնահատել բացառապես գնաճի, փոխարժեքի կամ պատժամիջոցների ճնշման մակարդակի ցուցանիշներով։

Իմ կարծիքով՝ ներկայիս ճգնաժամի տևողությունը կախված կլինի ոչ այնքան Նեթանյահուի կամ Թրամփի հերթական աղմկահարույց հայտարարություններից, որքան ուժերի իրական հարաբերակցությունից և հակամարտող կողմերի՝ սեփական հնարավորությունների սահմաններն ընդունելու պատրաստակամությունից։

Իրանը չի պատրաստվում կապիտուլյացիայի ենթարկվել սպառնալիքների ճնշման ներքո։ Եվ որքան շուտ նրա հակառակորդները գիտակցեն, որ ռազմական շանտաժի միջոցով հնարավոր չէ ստիպել Թեհրանին հրաժարվել իր սկզբունքային դիրքորոշումներից, այնքան ավելի մեծ հնարավորություններ կստեղծվեն էսկալացիան դադարեցնելու և տարածաշրջանում երկարաժամկետ անվտանգություն ապահովելու համար։

-Պարոն Մուազզի, խոսենք նաեւ հայաստանյան իշխանությունների երազանքի ճանապարհ դարձած՝ ԹՐԻՓ- ուղղու մասին:

- Իմ կարծիքով՝ «Թրամփի ուղին դեպի միջազգային խաղաղություն և բարգավաճում» (TRIPP) նախաձեռնության իրականացման հեռանկարները շատ ավելի բարդ են, քան փորձում են ներկայացնել դրա նախաձեռնողները։ Աղմկահարույց անվանման և տնտեսական զարգացման խոստումների հետևում թաքնված է մի նախագիծ, որն ունի լուրջ աշխարհաքաղաքական նշանակություն ամբողջ Հարավային Կովկասի համար։

Իրանի դիրքորոշումն այս հարցում շարունակում է մնալ հստակ և սկզբունքային։ Այն քաջ հայտնի է նաև հայկական կողմին։ Չնայած այն հանգամանքին, որ Հայաստանի ներկայացուցիչները պարբերաբար հրապարակային հայտարարություններ են անում՝ պնդելով, թե Թեհրանի հետ բոլոր հարցերը, իբր, համաձայնեցված են, և անհրաժեշտ պայմանավորվածություններն արդեն ձեռք են բերվել, ես չէի շտապի նման հայտարարություններն ընկալել որպես Իրանի դիրքորոշման փոփոխության վկայություն։

Ո՛չ, Իրանը չի հրաժարվել իր սկզբունքային պահանջներից և չի փոխել այս հարցի վերաբերյալ իր ռազմավարական մոտեցումը։ Թեհրանը տեղի ունեցողը դիտարկում է ոչ թե պարզապես որպես նոր տրանսպորտային երթուղու ստեղծում, այլ որպես ավելի լայն աշխարհաքաղաքական գործընթացների մաս, որոնք անմիջականորեն առնչվում են Իրանի Իսլամական Հանրապետության ազգային անվտանգությանը։

Իրանի համար սկզբունքային նշանակություն ունի ոչ միայն գոյություն ունեցող սահմանների պահպանումն ու Հայաստանի հետ անխափան հաղորդակցության ապահովումը, այլև իր հյուսիսային սահմանների անմիջական հարևանությամբ արտաքին քաղաքական և ռազմավարական ազդեցության նոր համակարգի ձևավորման կանխումը։

Հենց այդ պատճառով ես սխալ եմ համարում այս նախագծի հեռանկարները գնահատել բացառապես տնտեսական տեսանկյունից։ Նույնիսկ եթե դրա իրականացումը որոշակի առավելություններ է խոստանում առևտրի ոլորտում, դա ամենևին չի նշանակում, որ Թեհրանը պատրաստ է աչք փակել հնարավոր ռազմավարական հետևանքների վրա։

Ավելին՝ ես կարծում եմ, որ Իրանը այս նախագծի վերաբերյալ գործողությունների սեփական ծրագիր ունի։ Իմ գնահատմամբ՝ Թեհրանը մտադիր է օգտագործել իր տրամադրության տակ եղած քաղաքական, դիվանագիտական և ռազմավարական հնարավորությունները՝ թույլ չտալու, որ նախաձեռնությունն իրականացվի այնպիսի ձևաչափով, որը կարող է հակասել Իրանի ազգային շահերին։

Անհրաժեշտ է հասկանալ, որ մեծ աշխարհաքաղաքականության մեջ ոչ բոլոր որոշումները, մեխանիզմներն ու մտադրություններն են հրապարակայնորեն ներկայացվում։ Որոշ հարցեր հնարավոր չէ բաց քննարկել, հատկապես երբ խոսքը վերաբերում է ազգային անվտանգությանը և պետության երկարաժամկետ ռազմավարական շահերին։

Հետևաբար, ես չէի շտապի եզրակացություններ անել՝ հիմնվելով հանդիսավոր շնորհանդեսների, քաղաքական հայտարարությունների կամ այս երթուղու ապագայի վերաբերյալ լավատեսական կանխատեսումների վրա։

Աշխարհաքաղաքական նախագիծ հայտարարելու և այն փաստացի իրականացնելու միջև հսկայական հեռավորություն կա։ Նախաձեռնողները կարող են այն ներկայացնել որպես խաղաղության և բարգավաճման տանող ուղի, սակայն դրա իրական հետևանքները նախևառաջ կախված կլինեն նրանից, թե որքանով այն հաշվի կառնի տարածաշրջանի պետությունների շահերը։

Իմ գնահատմամբ՝ առանց Իրանի սկզբունքային դիրքորոշումը հաշվի առնելու՝ այս նախագիծը կարող է տարածաշրջանային կայունության գործիք դառնալու փոխարեն վերածվել աշխարհաքաղաքական առճակատման լրացուցիչ աղբյուրի։ Եվ ես չեմ բացառում, որ հենց իրանական գործոնը, ի վերջո, կդառնա սկզբնապես նախատեսված ձևաչափով դրա իրականացման գլխավոր խոչընդոտներից մեկը: 

Այս թեմայով Հակակոռուպցիոնը հաստատում է ArmLur.am-ի տեղեկությունները․ ԵՊՀ-ում 4 անձ է ձերբակալվել, այդ թվում ՝ երկու ամբիոնի վարիչ Դուք սկի չգիտեք՝ TRIPP-ը որտեղով ա անցնում, էս ի՞նչ քննարկում ա, ճակատագրական հարց ա. Ղազարյան Մեր երկիրը «քցվելու» է, որովհետև Ադրբեջանը իր ճանապարհը TRIPP-ով ստանալու է, մենք՝ ոչ. Կարապետյան TRIPP-ում չկա մի հարց, որը ՀՀ-ին կշրջանցի, հնարավորություն կունենանք Ադրբեջանով կապվել Մեղրիի հետ Վայոց ձորի մարզպետ Վահագն Արսենյանը 10 օրով արձակուրդում կլինի